قازىر ەكىنىڭ ءبىرى تاۋەلسىزدىك قازاققا قان-توگىسسىز كەلدى دەپ ءجۇر. ولاي ەمەس تاۋەلسىزدىك – اردان يمەنسە دە، داردان يمەنبەگەن اتا-بابا ەرلىگىنىڭ وتەۋى. قازاقستان مىنە، سول جەر ءۇشىن، ار-نامىس ءۇشىن اتقا قونعان كۇرەستەردىڭ زاڭدى جالعاسى. ءيا، ءبىز ءوزىمىزدىڭ شۇعىلالى تاريحىمىزبەن ماقتانۋعا، ونى ۇلگى ەتۋگە ءتيىسپىز. الايدا، تاۋەلسىز ەل بولدىق دەگەنمەنەن، كىم كورىنگەننىڭ شىلاۋىندا كەتىپ جاتقان رۋحىمىز عانا كوكىرەكتى ورتەيدى. تاعى ءبىر قىنجىلتاتىنى، بۇگىنگى تاڭدا بارلىق نارسەنىڭ اقشامەن ولشەنىپ، ادامدى ەڭبەگىنە، ادامگەرشىلىگىنە، ونەگەلى ومىرىنە، ءوز ورتاسىنداعى بەدەل-بيىگىنە قاراپ باعالايتىن زاماننىڭ كەلمەسكە كەتىپ بارا جاتقاندىعى. ءتىپتى، اعايىندىعىن اقشانىڭ قالقاسىندا قالدىراتىن ساتقىندىق پەن ايارلىق، اشكوزدىك پەن الدامكوستىك ەتەك الىپ كەتتى. اعاسى قينالماي-اق باۋىرىن بورىشتى ەتەتىن، بالاسى اكەسىنە قانجار الا جۇگىرەتىن، وتباسىن ويرانداپ، وپاسىزدىققا بوي الدىرعان نامىسسىزدىق تاعى بار. ءبىر انادان تاراعان اعايىندىلار دا قالتاسىنا قاراپ، قارىم-قاتىناس جاسايتىن، قارتايعان سوڭ اكە-شەشەسىن قارتتار ۇيىنە وتكىزە سالاتىن زامان تۋدى.
جارايدى، باۋىرلاستىڭ وكپەسىن تارقاتۋعا بولاتىن شىعار. ال مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن اقشاعا ايىرباستاي سالاتىن ادامدارعا نە دەيمىز. ونىڭ ۇستىنە قازىر قازاق ۇلتىنىڭ مۇددەسى كەسىلىپ پىشىلمەي، ءبولىسىپ پىشىلەتىن بولىپ الدى دا، قازاقتى ورىسقا وڭتايلى، اعىلشىنعا قولايلى، قىتايعا جۇعىمدى، جالپى باتىستىڭ تىسىنە جۇمساق داپ-دايىن شيكىزات جاساعىسى كەلەتىندەر دە جوق ەمەس. ءسوز ورايى كەلگەن دە ايتا كەتۋ كەرەك شىعار، كورشى قىتايلار قايدا جۇرسە دە وتانىن ويلاپ، سول ماقساتپەن جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قويىن داپتەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى بەتىندە: «تىزەڭدى بۇكسەڭ دە، كەۋدەڭدى يمە، ول وتانىڭنىڭ يىلگەنى» دەگەن ءسوز جازۋلى تۇرادى. ءار تاڭ سايىن ۇيقىدان ويانعان سوڭ سول ءسوزدى مىندەتتى تۇردە ءبىر رەت ەسىنە الادى. وسى كۇنگە دەيىن شۆەيتساريا بانكىنە بىردە-ءبىر قىتايلىق اقشا ساقتاماعان. كەرىسىنشە، شەت ەلدەن تاپقان تابىسىن ەلىنە اپارىپ، يگىلىككە اسىرۋعا تىرىسادى. قىتايلاردىڭ الەمدىك نارىقتىڭ كوشباسشىسى بولۋى دا، اقش دوللارىنىڭ ۇشتەن ءبىرىنىڭ قىتايلىقتاردىڭ قالتاسىنا ءتۇسىپ كەتۋى دە ولاردىڭ وتانشىل رۋحىنىڭ مىعىمدىعىنىڭ ناتيجەسى.
ال، بىزدە ۇلتىن ۇلىق كورەتىن، وتانىن وتباسىنان دا بيىك سانايتىن ارلى ازاماتتار جەتەرلىك. دەي تۇرعانمەن، قالتاسى تەڭگەگە تولعان سوڭ شەت ەلگە ورە قاشۋ ۇردىسكە اينالعانى جاسىرىن ەمەس. بۇل كەلەڭسىزدىكتىڭ سالدارىن بۇگىنگى نارىقپەن بايلانىستىراتىندار جەتەرلىك. ارينە، بۇعان نارىقتى كىنالاۋعا بولمايدى. ءتىپتى، نارىق قازاققا جات ۇعىم ەمەس. ول كەشەگى تاريحىمىزدا دا بولعان. بىراق وندا التىندى اردان جوعارى قويماعان. ول كەزدە دە بايلىعى اسقاندار بولعانىمەن، تۋعان جەرىن ساتقاندار جوق. سوندىقتان دا «مالىم جانىمنىڭ، جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى» دەيتىن قاسيەتتى ءسوز قالعان. ال تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە بىردەن نارىق ەكونوميكاسىنا كوشكەنىمىز بۇل ۇدەرىستىڭ جالعاسى. باسقاسىن ايتپاعاننىڭ وزىندە، كاراكوزدەرىمىزدىڭ نارىققا بەيىمدەلىپ، بازار زاڭدىلىعىن تۇسىنۋگە قول جەتتى. الەمدىك ورەدە ەكونوميكالىق نەگىز قالاندى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ون نەشە جىلدىڭ ىشىندە ەۆرەيدى تاڭعالدىرىپ، وزبەكتى شاڭ قاپتىرىپ كەتتىك. بىراق بايلىقتى اردان قىمبات كورەتىن باۋىرلاستى كوبەيتىپ العانىمىزدى بايقاماي قالدىق.
جۋىردا نەمىس عالىمدارى مىناداي ءبىر تاجىريبە جاساعان. نەمىس وتباسى اسىراپ العان اعىلشىن، اعىلشىن وتباسى اسىراپ العان فرانتسۋز، فرانتسۋز وتباسى اسىراپ العان ورىس بالالارىن جيناپ، ولارعا سول ۇلتتاردىڭ تاريحىمەن تامىرلاسىپ جاتاتىن فيلمدەردى كورسەتكەندە ءار ۇلتتىڭ بالاسى ءتىلىن تۇسىنبەسە دە تۋعان ۇلتىنىڭ تاريحى ورىلگەن فيلمدەردى ىجداعاتپەن تاماشالاعان، ءوزى وسكەن وتباسىنىڭ تاريحىنا ءتان كورىنىستەردىڭ ءتىلىن ءبىلىپ تۇرسا دا بەيجاي قاراپ وتىرعان. مۇنىڭ ءوزىن عالىمدار گەندىك تامىرلاستىقتا جاتىر دەپ شەشكەن. ارينە، اسسيميلياتسيا بولاتىنى ءسوزسىز. بىراق ۇلتتىق قۇندىلىق جويىلىپ كەتپەيدى. سوندىقتان ەۋروپالىقتار دا كەيىنگى جىلدارى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا تەرەڭ ءمان بەرە باستادى.
بۇل جەردە قازاقتىڭ باعالى تاريحىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ايتۋ قاجەت ەمەس شىعار. بىراق، كير پاتشاسىنىڭ باسىن شاپقان توميريس، ءريمدى جاۋلاعان ەدىل پاتشا، كىرەسشىلەردى تاس-تالقان ەتكەن بەيبارىس، جارتى الەمدى جاۋلاعان شىڭعىس حان، قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزىن قالاعان كەرەي حان مەن جانىبەك سۇلتان، قوقاندى قوقاڭداتپاي ۇستاعان حاقنازار، جوڭعاردى جويعان ابىلاي، ۇلت نامىسىن تۋ ەتكەن كەنەسارى حان، بۇلاردان باسقا دا الەم تاريحىنا وشپەس ءىز سالعان ۇلى تۇلعالاردىڭ ۇلىلىعىن اسقاقتاتقان قازاق ەمەسپىز بە؟ كەشەگى جىبەك جولىنىڭ بەل ورتاسىندا تۇرىپ، الەمدىك نارىقتى مەڭگەرگەن بابالارىمىز ۇرپاعىنا التىننان گورى، باعالى پاراسات قالدىرۋدى كوزدەگەن. قىتايعا كەرۋەن تارتىپ، ۇلكەن-ۇلكەن ساۋدا جاساعان ابىلايدىڭ ادامدارى دا جاقىنىنا جات مىنەز تانىتپاعان. ولار ءوز ەڭبەگىن ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگىمەن بايلانىستىرۋدى شام-شىراق ەتكەنى انىق. مىنە، وسىنداي ايبىنى مەن اقىلى اسقاق حالىقتىڭ بۇگىنگى تاڭداعى رۋحىنىڭ السىرەۋىنە نارىق كىنالى ەمەس. ول – زاماننىڭ تۋىندىسى.
ارينە، ءوز ۇلتىنىڭ قۇندىلىعىنا سۋارىلعان نامىس قانا ادامدى بيىك بەلەسكە شىعاراتىنىن ەسكەرە وتىرىپ، نارىق زاڭدىلىعىنا ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ار-ۇجدانىمىزبەن ۇيلەسۋىمىز، ونى جۇرەگىمىزدىڭ تۇبىندە جاتتالعان قازاقى قاسيەتىمىزگە باعىندىرۋىمىز كەرەك. ويتكەنى، ءبىزدىڭ الدىمىزدا مىقتى قازاق ەلىن قۇرۋدان باسقا جول جوق. ەل بولامىز، وركەندەيمىز دەسەك ۇلتجاندى، باتىل دا باتىر قازاق رۋحى ارقىلى بۇگىنگى جاڭا قازاقتىڭ جىگەرىن جانۋىمىز، سالت-داستۇرىمىزبەن تاربيەلەۋىمىز، ار-ۇجداندى اقشادان بيىك قوياتىن ادامگەرشىلىككە باعىت الۋىمىز كەرەك.
قاجەت انداس
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











