Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Hattama

admin
2026/08/31
Qajet derek
0
Хаттама

Basy:

1916 jyly qazannyń 16-sy Túrkistan aimaǵynyń general-gubernatory general-adьyutant A.N. Kuropatkinniń tóreaǵalyǵymen ashylǵan májilis.

  1. SHataq shyǵarǵan qazaq-qyrǵyzdy Qaraqol uezindegi Ystyqkól mańaiynan, Pishpek uezindegi Keben jáne SHu boiynyń biraz jerinen, Jarkent uezindegi Tekes, SHalkódeden jer audaru turaly.
  2. Tentek qyrǵyzdardy Naryn aimaǵyna ornalastyryp, óz aldyna Naryn uezin jasau turaly.
  3. Jer audarylǵan tentek qyrǵyzdardan alynǵan jerlerge orys otytrǵyzyp, óńkei orystan Qaraqol uezin jasau turaly.
  4. Almaty oyazynyń kazak-orystaryn jerge jailastyru turaly.

Májiliske qatysqandar: Jetisu ueziniń  generaly – M.A. Sokolovskii, memleket múlkin basqarushynyń mindetin atqarushy – N.S. SHerbakov, áskeri agronom- B.F.Brauder, ásker basqarmasynyń keńesshisi – L.P.Solovьev, kelimsekter audanyna injener-gidortehnik- E.A.Smirnov, kazak-orys jerge jailasuynyń injener-gidrotehnigi – V.V.Banishnikov, kelimsekter basqarmasynyń sanaq basqarma múshesi A.L.Burhin, kazak-orysty jerge ornalastyru júmys júrgizushileri M.F.Veismiller, N.N.Teplov jáne áskeri jer ólsheushi – B.G.Gurnikov.

I. Ystyqkól mańynan jáne basqa jerlerden tentek qazaq-qyrǵyzdy jer audaru turaly memleket múlkin basqarushy tarapynan 1:10 shaqyrym masshtabty jer kartasy qarauǵa tapsyryldy. Onda kóterilisshi qazaq-qyrǵyzdardyń qystau, jailaularynyń shekaralary, basqa jaqqa kóshiriletin sharua mólsheri kórsetilgen.

General-gubernator kartany qaraǵannan keiin: «qazaq-qyrǵyzdan Tekes boiy siyaqty jerlerdiń barlyǵy alynuy kerek. Kóterilgen qazaq-qyrǵyz 1000-nan asa úidi órtep, 2000-dai orysty óltirip ketti. Sol sebepti osy jerlerdi túgelimen qazaq-qyrǵyzdan tartyp alyp, orsty otyrǵyzuǵa jóni kep túrǵan nárse. Biraq memleket múlkin basqarushy tarapynan aluǵa kórsetilgen jerdiń kartadaǵy shekaralardyń jetpegen jeri kóp. Qazaq-qyrǵyzdan ádet-ǵúryp, salt jaǵynan ǵana bólektelmei, jer jóninen irgesi aulaq jatqan tútas orys jerin jasauǵa talpynu kerek.» dedi. Sondyqtan general: «Ystyqkóldiń oń tústik jáne sol tústik jaǵyndaǵy shekara taudyń basymen júrsin, sol syqyldy Jarkent uezindegi tentek alban qazaqtarynyń bauyryndaǵy Tekes boiy tútasymen, SHalkóde jalpaǵymen, Qarqara jailauy tegis alynsyn. Pishpek uezindegi Keben boiy, SHu boiynyń birqatar jeri qyrǵyzdan alynyp, orysqa berilsin» dep úsynys qyldy.

Barlyq Pishpek, Jarkent, Qaraqol uezinen 37355 qazaq-qyrǵyz sharuasy (tútini) 2510361 desyatina jerden ajyrap qonys audaryluǵa úiǵaryldy. Osy esepti jasauǵa negizgi sebep bolǵan P.P.Rumyantsevtiń sanaǵy boldy.

II.Tentek qazaq-qyrǵyzdan tartyp alynǵan jerge orys otyrǵyzu túrasynda májilis Ystyqkóldiń eki jaǵyna 5 kazak-orys qalasyn (stanitsa) ornatudy maqúl kórdi. Ár kazak-orys stanitssynda 60 úiden az bolmasyn delindi. Qala salynatyn jerler: 1. Óriktide, 2. Qúrymda, 3. Búrynǵy dúngen qalasy Marynnyń ornynda, 4. Búrynǵy orys qalasy Gogolevka janynda, 5. Alaqolda. Odan qalǵan jerdiń táuirine orys otyrǵyzylsyn da, tipti otyruǵa jaramaityn jerler ázirge qazyna qarauyna berile túrsyn.

Barlyq Tekes, SHalkóde ólkesine kileń kazak-orys otyrǵyzylsyn. Tipti Qytaimen qatysa qalǵan kúnde osy jerde bir myqty kúshimiz bolatyn bolsyn.

Tekestegi poselkelerde túrǵan kelimsekter (mújyqtar) bolsa, olar kazak-orys retinde jazylsyn. Eger oǵan kónbeitin bolsa, basqa jerlerge ornalastyrylsyn.

Sóitip májilis, aluǵa laiyqty tapqan Ystyqkól boiynan, Tekes, SHalkóde Qarqara, búrynǵy Stolypino qalasyna sheiin kileń orys otyrǵyzylǵan airyqsha Qaraqol uezi jasalsyn. Ol uezde 2 pristav uchaskesi bolsyn: biri búrynǵy Stolypino qalasyna, ekinshisi, kazak-orystyń Ohotnichii degen qalasyna ornyǵatyn bolsyn. Eger Stolypino qalasynda pristab túratyn bolsa, qyrǵyzdyń tepkininen ketip qalǵan, qalanyń búrynǵy túrǵyn orystary qaita otyrǵyzylsyn. Onda udaiy ásker qarauyly qoiylsyn.

III.Qaraqol ouezinen, Pishpek ueziniń birqatar kóterilgen Ateke, Sarbaǵyshtan basqa bolystaryn Naryn aimaǵyna ornalastyru kerek. Ol jaqta Rumyantsevtiń Naryn sanaǵy boiynsha: 57126 desyatina egistik jer, 46288 dese shabyndyq jer, 1836300 dese jaiylymdyq-qystaulyq jer, Syrtty qosqanda 2815400 dese jailaulyq jer, barlyǵy 4755114 dese jer bar.

Kóterilgen qazaq-qyrǵyzdy aparamyz dep otyrǵan jerlerde osy kúnde Qaraqol uezinde 9325 úi, Pishpek uezinde 384 úi qyrǵyzdar túrady. Búlardyń ústine kóshiriletin 37355 qazaq-qyrǵyz úilerin qosqanda barlyǵy álgi aitylǵan auyldarda 50526 úi bolady. Búl eseppen árbir qazaq-qyrǵyzdyń tútinine 1,1 dese egistik jer, 0,9 dese shabyndyq jer, 36,3 dese qystau, 55,7 dese jailau, al barlyq tútinge 94 myń dese jer keledi. Osy jerdiń barlyǵynan óz aldyna Naryn uezin jasau kerek. Onyń uenzdik qalasy Júmǵal boiyndaǵy Ateke qalasynda bolyp, onda eki pristab túrady. general, pristabtyń túratyn jerin uezdik qaladan góri de kindigirek bolatyn qylyp, ábden oailasyp belgileu kerek degendi úsynady.

Osy kúngi Naryn ólkesindegi Ataike menen Rojdenstvenskii poselkesin molaityp, keńitip ornyqqan kúshti oryn qylyp qaldyru kerek. Búdan basqa Atekede údaiy ásker qoyu, jáne ondaǵy mújyqtardy kazak-orys tártibine ótkizu kerek. Narynnyń ar jaǵyndaǵy kazak-orys poselkesin (Qúlanaqty) úlkeitu kerek. Kelimsek mújyqtardyń Suhotonovskii, Titovskii, Belotsarskii qalalarynyń jáne hutorlaryn Qaraqol uezindegi kelimsekter otyrǵan audannyń birine kóshiru kerek. Toǵyztarauǵa, bolmasa Qashqar shekarasynyń bir jerine údaiy túratyn ásker qoyu kerek.

Narynnan alynǵan uchaskeniń barlyǵyn da oboronnyi shtabtar retinde qazynalyq etip bekitu kerek. Jergiliktilerdiń Atbashy, Naryn qystaqtarynda túratyndary ázirge túryp qala túrsyn. Pishpek uezindegi asa kóneli Sarbaǵysh, Ateke bolystaryn basqa bolystarǵa, auyl-auylǵa prigovormen bytyratyp jiberu kerek, ne Balqashqa kóshirilsin.

Tekes, SHalkóde, Jarkent uezderindegi Alban ruyn jer audaru turaly, general-gubernator, ázirge olarǵa daiyn túrǵan qonys bolmaǵan soń, olardyń sharuasyn búldirip almai qonystandyra túrudy úsynys etti.

 

QR Ortalyq memlekettik arhiv: qor (f.) R-1368; tizbe (o.):I; is (d):56.) qoljazba arab harpinde.

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas

 

PROTOKOL

 

Soveshanie ot 16 oktyabrya 1916 goda, pod predsedatelьstvom general – gubernatora Turkestankogo kraya general – adьyutanta A.N.Kuropatkina.

  1. Podnyavshih bunt kirgiz – kazahov pereselitь s okrestnostei Issyk-Kulya Karakolьskogo uezda, s Kebena Pishpekskogo uezda, takje s nekotoryh mest berega reki CHu, s Tekesa i SHalkode Jarkentskogo uezda.
  2. Buinyh kirgizov poselitь na territorii Naryna, sozdatь otdelьnyi, Narynskii uezd.
  3. Obespechitь i razmestitь russkih kazakov Almatinskogo uezda.

Na soveshanii prisutstvovali:

-Voennyi general Semirechenskogo uezda – Sokolovskii

-Ispolnyayushii obyazannosti rukovoditelya komiteta Gos.imushestva – N.S.SHerbakov

-Voennyi agronom – B.F.Brauder

-Sovetnik voennogo upravleniya – L.P. Solovьev

-Injener – gidrotehnik novopriobretennyh raionov – E.A.Smirnov.

-Gidrotehnik zemelь zaselennyh «russkimi kazakami» – V.V.Banishnikova

-CHlen schetnogo otdela upravleniya po pereselentsam – A.L.Burhin

-Ispolniteli rabot po razmesheniyu «russkih kazakov» – M.F.Veismiller, N.N.Teplov

-Voennyi zemlemer – B.G.Gurnikov.

Ot rukovodstva upravleniya gosudarstvennogo imushestva postupila karta v masshtabe 1:10 kilometrov, territorii zemelь kazah-kirgizov pereselennyh s okrestnostei Issyk-Kulya i drugih mest.

V karte ukazany granitsy zimovok, djailau, kolichestvo i obъem hozyaistv pereselentsev.

General – gubernator, posle oznakomleniya s kartoi skazal: «U kirgiz – kazahov doljny bytь izъyaty vse zemli vdolь reki Tekes i tomu podobnye zemli. Vzbuntovavshie kirgiz-kazahi sojgli bolee 1000 domov, ubili okolo 200 russkih. Poetomu, seichas samoe vremya, polnostьyu izъyatь eti zemli u kirgiz-kazahov i poselitь zdesь russkih. No v postupivshei k nam ot upravleniya gos. imushestva, karte granitsy izymaemyh zemelь oboznacheny ne polnostьyu, mnogoe ne ohvacheno. My ne doljny otlichatьsya ot kirgiz-kazahov tolьko traditsiyami, obrazom jizni, my doljny zdesь sozdavatь russkuyu zemlyu, edinuyu s dalekoi Rossiei».

Dalee general predlojil:

  1. I. «YUjnaya i Severnaya granitsy Issyk-Kulya doljny prohoditь po vershinam gor, takje, prinadlejashie kazaham zemli vdolь reki Tekes, territorii SHalkode, djailau Karkara doljny bytь izъyaty polnostьyu. Zemli vdolь reki Keben, Pishpekskogo uezda, zemli vdolь reki CHu doljny bytь izъyaty u kirgizov, i vse eti zemli peredatь russkim».

Vsego iz Pishpekskogo, Jarkentskogo, Karakolьskogo uezdov 37355 kirgiz-kazahskih hozyaistv i 2510361 chelovek lishilisь zemli i podlejali pereseleniyu. Pri podschetah, osnovnym istochnikom stali schetnye dannye P.P.Rumyantseva.

  1. II. Dlya poseleniya russkih, na izъyatyh u kirgiz-kazahov zemlyah, na soveshanii bylo prinyato reshenie na obeih poberejьyah Issyk-Kulya postroitь pyatь gorodov (stanits) russkim kazakam. V kajdoi kazatskoi stanitse doljno bytь ne menee 60-ti domov.

Mesta postroiki stanits:

  1. V Orikty
  2. V Kuryme
  3. Na meste byvshego dunganskogo gorodka Marьino
  4. Okolo byvshego russkogo gorodka Gogolevka
  5. V Olakole

Na ostalьnyh prigodnyh zemlyah rasselitь russkih, a sovsem ne prigodnye dlya jitьya zemli poka peredatь kazne.

Na vseh territoriyah Tekesa, SHalkode poselitь tolьko russkih kazakov. Daje v sluchae nalajivanii otnoshenii s Kitaem, u nas zdesь doljny bytь krupnye sily.

Pereselentsy (mujiki) projivayushie v poselkah Tekesa (esli estь takovye), doljny zapisatьsya kak russkie kazaki. Esli oni ne soglasyatsya s etim, pustь pereselyayutsya v drugie mesta.

Itak, poberejьe Issyk-Kulya, kotoroe soveshanie schitaet podhodyashim, vmeste s zemlyami Tekesa, SHalkode, Karkary, do byvshego goroda Stolypino doljny sostavitь odin osobennyi, Karakolьskii uezd, sploshь zaselennyi tolьko russkimi.

V etom uezde doljno bytь dva uchastka pristavov: odin iz nih doljen raspolagatьsya v byvshem gorode Stolypino, v stanitse russkih kazakov – Ohotnichii.

Esli v Stolypino budet pristav, to byvshih russkih jitelei goroda, bejavshih ot pinkov kirgizov, nujno vernutь i poselitь snova.

Neobhodimo raspolojitь tam postoyannyi voennyi karaul.

III. Volosti Karakolьskogo uezda, buntovavshie volosti Pishpekskogo uezda, krome Aiteke i Sarbagysha, nado pereselitь na territorii Naryna. Tam, po dannym «Narynskoi  perepesi» Rumyantseva imeetsya: 57126 desyatin pastbishnyh zimovii, 2815400 desyatin djailau, vsego 4755114 desyatin zemli.

V teh mestah, kuda pereselyayutsya buntovshiki, v nastoyashee vremya imeetsya: v Karakolьskom uezde 9325 domov kirgizov, v Pishpekskom uezde 384 doma kirgizov. Esli dobavitь k nim, podlejashie pereseleniyu doma kirgiz-kazahov, budet 50526 doma. Esli kajdomu hozyaistvu kirgiz-kazahov vydelyatь po 1,1 desyatin posevnyh zemelь, 0,9 desyatin lugov, 36,3 desyatin zimovok, 55,7 desyatin djailau, vsemu hozyaistvu prihoditsya 94 tysyachi desyatin zemli.

Iz vsei etoi territorii nujno sozdatь otdelьnyi, Narynskii uezd. Uprava uezda budet v gorode Aiteke, chto na beregu reki Jumgal.Tam raspolojatsya dva pristava. General predlojil horosho podumav, oboznachitь mesta raspolojeniya pristavov, vnutrennee ot uezdnogo goroda Aiteke

Poselki Atameken i Rojdestvenskii, sozdavaemogo Narynskogo uezda nado rasshiritь i ukrepitь. Krome togo, v Aitake neobhodimo raspolojitь postoyannyi voennyi otryad, a mestnyh «mujikov» perevesti v kategoriyu «russkih kazakov».

Takje, nado rasshiritь i uvelichitь chislennostь jitelei, poselka russkih kazakov – Kulanakty, nahodyashegosya za Narynom.

Mujitskie hutora – Suhotonskii, Titovskii, Belotsarskii i drugie, nujno pereselitь v odin iz raionov projivaniya pereselentsev Karakolьskogo uezda. V Togyztarau ili vozle Kashgarskoi granitsy neobhodimo raspolojitь postoyannye otryady.

Vse pristavnye uchastki vzyatye u Naryna, nujno zakrepitь kak kazennye, v kachestve oboronnyh shtabov. Mestnye jiteli zimovok Atbashy i Naryn pustь poka pojivut na mestah. Naibolee starye  volosti Sarbagysh, Aiteke, Pishpekskogo uezda po prigovoru rasselitь po aulam, razdrobitь, ili pereselitь k Balhashu.

Vopros pereseleniya roda Alban iz Tekesa, SHalkode, Jarkenta, general-gubernator predlojil poka ne podnimatь, tak kak dlya nih ne oboznacheny territorii pereseleniya.

 

TSentralьnyi gosudarstvennyi arhiv RK:

Fond(f) R-1368; katalog (0): I; delo (d) : 56)

Rukopisь arabskimi bukvami.

Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk
– Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.

Jalǵasy bar… 

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 8
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz