جەتىسۋدى العاننان بەرى ورىستىڭ وكىمى كۇشكە تايانىپ، اسكەر، قامشى، اباقتىمەن ەل بيلەپ كەلە جاتقاندىعى ايتىلىپ كەلەدى. قالاي دا ورىس وكىمەتى جەتىسۋعا ورىس كەلتىرىپ، ونى «سەنىمسىز كوشپەلىگە» كۇزەتشى قىلدى. ولارعا جابدىق ۇلەستىردى. كازاك-ورىستىڭ ەركەك كىندىگىنە مىلتىق، جابدىق ۇلەستىرىلىپ جانە تۋىسىمەن جەر كەسىپ بەرىلدى.
1914 جىلعى نەمىسپەن سوعىس شىققاندا جەتىسۋ ورىستارىنا مىلتىق-قارۋ قايتا ۇلەستىرىلدى. وعىمەن بەرداڭكا بەرىلدى. بۇلارعا ءوزىن-ءوزى قورعاۋشى درۋجينا جاساۋعا ەرىك ەتىلدى.
جەتىسۋدا كوتەرىلىس بولاتىنىنىڭ الدىندا ورىستىڭ قولىنداعى كۇش مىناداي ەدى: قاپالدا، الماتىدا جانە جاركەنتتە ءبىر-ءبىر ساقتىق اسكەرىنىڭ درۋجيناسى. بۇلاردىڭ ارقايسىسىندا 885-تەن بەساتار بار ەدى. باقتىدا 221 مىلتىقپەن ءبىر روتا جانە اياگوزدە 55 مىلتىقپەن بەس قاراۋىلدىق كوماندا بار ەدى. لەپسىدە 90 مىلتىق، پىشپەكتە 194، قاراقولدا 75، نارىندا 75 مىلتىق بار ەدى جانە پىشپەكتىڭ جەرگىلىكتى كومانداسىندا 24، الماتىنىڭ جەرگىلىكتى كومانداسىندا 44 بەساتار بار ەدى. بۇدان باسقا الماتىداعى زەڭبىرەك قويماسىندا 101 مىلتىق بار ەدى. مۇنىڭ ۇستىندە جابدىقسىز اتتى زاپاستىڭ 3 ءبولىمى بار ەدى. مۇنىڭ ۇستىنە باقتىدا، جاركەنتتە، نارىندا كازاك-ورىستىڭ ءبىر-بىردەن پولكى تۇرۋشى ەدى. مۇنىڭ ارقاسىندا 100-دەن، 120-دان قىلىش بار ەدى. الماتىداعى كازاك-ورىس زاپاسىندا 264 قىلىش بار ەدى. باقتى، نارىن، الماتى مەن قاپالداعى درۋجينانىڭ ەكى-ەكىدەن پۋلەمەتى بار ەدى. وسى جوعارىدا كورسەتىلگەندەردەن الماتىنىڭ درۋجيناسىنىڭ 1-روتاسى اۋليەاتاعا، 20 كازاك-ورىسى، 30 راتنيك باقتىدان شاۋەشەككە بارىپ تۇرۋشى ەدى.
وبلىستا وتريادقا ات الاتىن بولعاندىقتان زاپاستىڭ ادامدارى بارلىعى دا وبلىستان قازاق-قىرعىزعا ات الۋعا بىتىراتىلعاندا، بۇلاردىڭ جەرگىلىكتى كومانداسى كونۆوي قىزمەتىن اتقاردى.
ءسويتىپ وكىمەت قولىنداعى كۇشتىڭ ۇزىن سانى 3736 ەدى. وسى اسكەرگە قازاق-قىرعىز كوتەرىلگەندە تاپسىرىلعانى.
باقتى، جاركەنتتە قىتاي مەن قازاق استاسىپ كەتپەس ءۇشىن شەكارادا كۇزەت قىلۋ.
شتابتار پاتەرىن كۇزەتۋ (اسىرەسە الماتىدا)
ات الۋعا، وبلىس بويىنشا بولىنگەن 13 ۋچاسكەدەگى كونۆويلىق قىزمەتىن اتقارۋعا 175 سولدات. (بۇلاردىڭ ءبارى ات مىنەتىن بولۋى كەرەك).
ورىس قالالارىن ساقتاۋ.
جازا (كاراتەلنىي) وتريادىن جاساۋ. جازا وتريادى قوبىنەسە جەرگىلىكتى كازاك-ورىس سولداتىنان جاسالادى.
ول ۋاقىتتا بۇگىن وبلىستا كازاك-ورىس ستانيتساسىمەن 230-دەن اسا مۇجىق قالاسى بار ەدى. جوعارعى ايتىلعان مىلتىقتار ىلعي بەساتار بولىپ، ولار ورىستاردىڭ بۇرىنعى قولىنداعى بەرداڭكا، قوس اتار سىقىلدى جابدىعىنىڭ ۇستىنە قوسىمشا ەدى. سونىڭ ءۇشىن الگى اسكەر جابدىعى مەن وكىمەت قىتاي شەگى مەن دۋنگان سىقىلدى قاۋىپتى جەرلەرگە قويىلدى.
جەتىسۋدىڭ ءار جەرىنەن كوتەرىلىس ۇشىقتى. «وبلىس سوعىس حالىندا» دەپ جاريالانعاندا، جەتىسۋ 17 ۋچاسكەگە ءبولىندى. ءاربىر ۋچاسكەنىڭ باسىندا ءبىر-ءبىر كومەندانت بەلگىلەندى. ولاردىڭ قولىندا بەلگىلى مولشەردە اسكەر كۇشى بولدى.
اياكوزدە، باقتىدا، تالدىقورعاندا، اقسۋدا (پىشپەك)، توقپاقتا، زاگورنىيدا (قىرعىز)، قارقارادا، قىرعىزسايدا (جاركەنت)، قاراقولدا، نارىندا جانە ۇزىناعاشتا ۋچاسكە باستىعى مەن پريستاۆتاردىڭ ارقايسىسىندا 15 اتتىدان سولداتى بولدى. بۇلار ەڭ كەرەكتى كۇش سانالدى. ويتكەنى، پريستاۆتار ءوزىنىڭ قارۋلى سولداتتارىمەن ءوز ۋچاسكەسىن، نە جۇمىس بولسا دا تىنباي ارالاپ تۇردى. بۇل قازاق-قىرعىز كوڭىلىن باسۋعا، الماتىداعى گورنيزوندا، الماتى ۋەزىندا ءتارتىپ ساقتاۋعا، قالا-قالانى قورعاۋعا قاتتى كىرىستى. پىشپەكتەگى گورنيزون تاراتىلمادى. وندا 100-دەي سارباز اتقا مىنگىزىلدى جانە جازالاۋ وتريادىنىڭ بارلىعى دا اتتىدان بولدى. ويتكەنى، قازاق ارالاۋعا اسكەر تاۋعا، قۇمعا، دالاعا ءجۇرىپ-تۇرۋعا كەرەك بولدى.
ءتۇپ نۇسقا اراب حارپىندە
اۋدارعان قاجەت انداس











