Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ حالىق جادى

ءبىر اۋلەتتىڭ تاريحى…

ىبرايىمجان قانعوجاۇلى شامامەن 1880 جىلى تۋعان. جەتىسۋ گۋبەرنياسى، جاركەنت ۋەزى، بايتۇگەي بولىستىعىنداعى اياق تالدى مەكەنىنىڭ تۋماسى.

admin
2026/02/23
حالىق جادى
0
Бір әулеттің  тарихы…

جالپى ادامزات تاريحىنان ءبىزدىڭ قازاق ۇلتىنىڭ تاريحىن ءبولىپ جارىپ قاراۋ  مۇمكىن ەمەس دۇنيە. سەبەبى. ۇلتتىق قالىپتاسۋ ءۇردىسى كوپتەگەن، داۋىرلەرگە،  عاسىرلارعا ۇلاستى. ەندى اڭگىمەمىزدى  ءوزىمىزدىڭ اتا تەگىمىزدىڭ، ياعني، اۋلەتىمىزدىڭ  شەجىرەسىنە  كوشەلىك….

قاز داۋىستى قازىبەك بابامىز ايتقانداي:

«ءبىز قازاق دەگەن، مال باققان ەلمىز،

ەشكىمگە سوقتىقپاي ءجاي جاتقان ەلمىز!

دوسىمىزدى ساقتاي بىلگەن ەلمىز،

ءدامى-تۇزىن اقتاي بىلگەن ەلمىز!…» دەگەن  جۇرت ەدىك…!

امال نەشىك، شىعىستان قىتاي، باتىستان ورىس يمپەريالارى قاسكويلىكپەن ەلىمىزگە، جەرىمىزگە باسىپ كىردى. ولاردىڭ ساناسىن ۋلاپ، كۇندىز كۇلكىسىنەن، تۇندە ۇيقىسىنان ايىرعان نارسە – قازاق  ەلىنىڭ، جەرىنىڭ ۇشان-تەڭىز بايلىعى ەدى. ءسويتىپ، ەلى دارحان جەرى باي قالىڭ قازاقتىڭ باسىنا قارا بۇلت ۇيىرىلگەن زار زامان كەلەدى. ەڭبەكتەگەن بالادان، اۋزىن ايعا بىلەگەن حاندارىنا دەيىن، ادەت-عۇرىپ، سالت-داستۇردەن اتتاماعان، ادامدى ايۋاندىقپەن ازاپتايتىن تۇرمە، زىندانى بولماعان، ۇيىنە قۇلپى سالىپ كورمەگەن، باتىرلىقتى ءپىر تۇتىپ، شەشەندىكتى تۋ ەتكەن، جومارتتىقتى جانىنا جالاۋ ەتكەن اردا قازاقتىڭ باسىنا توزاق وتى ورنادى. ءوز اتامەكەنى ءۇشىن قارۋ الىپ اتقا قونعان باتىر وعلاندارى، اتىلدى، اسىلدى، نەبىر «ەلىم!» – دەگەن ەرلەرى يتجەكەنگە ايدالدى.

پاتشالىق رەسەي، ودان قالدى قاندىقول كەڭەستىك قىزىل يمپەريا اسقاق رۋحتى قازاق ەلىن، استى-ءۇستى بايلىققا تۇنعان قاسيەتتى جەرىن اياۋسىز تالان-تاراجعا سالدى. ول از دەسەڭىز  قولدان جاسالعان اشارشىلىق پەن شەكارا اسقان بوسقىنشىلىققا  ۇرىندى. سايىن دالادا قازاقتىڭ اقسوڭكە سۇيەگى كومۋسىز شاشىلىپ جاتتى. جانساۋعالاپ قاڭعىپ كەلگەن كەلىمسەكتەر بيلىك قۇرىپ – ۇلتتىق  قاسيەت، كيەدەن، اتا-بابا داستۇرىنەن، رۋحانياتتان، تاريحىمىزدان  جۇرداي بولىپ تونالدىق.

مىنەكەي، وسىناۋ ءۇش عاسىرعا سوزىلعان زۇلماتتان  امان قالعان قازاقتا بىردە-ءبىر جانۇيا جوق… جانە دە وسىناۋ ۇلتتىق قاسىرەتتىڭ سۇيكتى سىرقىراتار زارداپتارى تۋرالى قولىنا قالام ۇستاعان الدىڭعى تولقىن اعالار، زامانداستارىمىز شەگىنە جەتكىزە جازدى-اۋ. بۇل ازاپتى جىلداردى  ءبىزدىڭ دە اتالارىمىز باسىنان وتكەردى. ولاردىڭ جاندارى كۇيزەلىپ، تاماعىنا كەلگەن وكسىكتى ارەڭ تەجەپ، الابۇرتقان  جۇزدەرىمەن قينالا وتىرىپ ايتقان ەستەلىكتەرىن جازۋعا جۇيكەم شىداس بەرەتىن سياقتى ەمەس. سوندىقتان دا، شامام كەلگەنشە جەڭىل تىلمەن، سول ورنى تولماس قاسىرەتتىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ، ونداي جان ازابىن ەندىگارى ەلىمىزدەن، جەرىمىزدەن اۋلاق قىلسىن دەگەن نيەتپەن، جاقسىلىققا بەت بۇردىم.  ايمالاي ەسكەن سامالدى ەسىمە الا وتىرىپ – اشارشىلىقتى، بوسقىندىقتى، ءوز اتاقونىسىندا ءوزى وگەي بولعان ازاپ پەن وتارلىق سۇرقيا ساياساتتىڭ زۇلماتىن كورىپ، عايىپتان امان قالعان حالىقتىڭ ۇرپاعى رەتىندە مەن دە قولىما قالام الىپ وسى ەستەلىگىمدى جازدىم.

«…مەن ەس  بىلگەن بالا كۇنىمنەن بەرى «اتاسىنىڭ  بالاسى» بولىپ، اتام رامازاننىڭ باۋرىندا ءوستىم.

اتام ساۋاتى مول، وقۋ-بىلىمگە قۇشتار ادام ەدى.توتە جازۋمەن جازاتىن، ال، كيريلليتسانى ءوز بەتىنشە وقىپ ۇيرەنگەن. سول كەزەڭدەردەگى گازەتتەردى ۇنەمى وقىپ، ەلىمىزدە بولىپ جاتقان جاعدايلاردان ۇنەمى حاباردار بولىپ، ۇلكەن-كىشى باس قوسقان جەردە ءتۇرلى جاڭالىقتاردى ايتىپ وزىنشە تالداۋ دا جاسايتىن.  اتامىزدىڭ سونداي ەرەكشەلىگى تۋرالى كەيىن دە زامانداستارىنان ءجيى ەستىپ ءجۇردىم. ەكەۋمىز شوپتەر جيناپ اكەلىپ، كولەڭكەدە  كەپتىرىپ، ءتۇرلى دارىلەر دە جاسايتىنبىز. قاي ىدىستاعى ءدارىنىڭ قاي اۋرۋعا ەم ەكەندىگىن سىرتىنا بەلگىلەپ قوياتىن. اندا-ساندا اۋىرىپ قالاعان بولساق الگى دارىلەردى قولداناتىن. كەيبىرىن تامىرىمىزدى ۇستاپ كورىپ، «جەلىڭ اسىپ كەتىپتى» نە بولماسا «ءىشىڭدى ىستىق بۋعان» دەپ، الدىن-الا جەگىزىپ، نە بولماسا ىشكىزىپ وتىراتىن.

جانە دە كەرەمەت اڭگىمەشىل ەدى، قىزىعىپ وتىرىپ تىڭداۋشى ەدىك. ەحە، بالام ءبىزدىڭ جاركەنت وڭىرىندە – ساتاي، شويناق، نۇرجەكە، اتىكەي، مۇقايداي باتىرلارى مەن ستامشال، مۇقاداي بولىستار، جۇمابەكتەي  مەرگەندەرى تاعى باسقا كوپتەگەن قازاقتىڭ اسىلدارى وتكەن-دەپ، ۇزاق سونار اڭگىمەگە كەزەك بەرەتىن. سول مەزەت وي-سانادا ۇلكەن قوپارىلىس بولىپ، قۇلاق ەستىپ، كوز كورمەگەن عاجايىپ ءبىر الەمگە ەنىپ، ۇشقىر قيال كوز جەتپەس كوكجيەككە الىپ ۇشاتىن.

ءوزىنىڭ دە ارعى بەتتە جۇرگەندە، قايتىپ سوۆەتكە كەلگەندە دە باسىنان وتكەن قيىندىقتارى مەن قىزىقتارى جايىندا، بىردە قاباعى جادىراپ، بىردە ءتۇيىلىپ وتىرىپ قازىر بولىپ جاتقانداي، بىزدە سونىڭ ىشىندە جۇرگەندەي ەتىپ بەينەلەپ ايتۋشى ەدى. قوڭىر داۋىسىمەن باياۋلاتىپ قارا ولەڭگە دە باساتىن. سونشالىق كەرەمەت ۋاقيعالارىنىڭ ىشىندە، سوناۋ  قىتايدا جۇرگەن جىلدارى باسىنان وتكىزگەن مىنا ءبىر ايتقان اڭگىمەسىنىڭ جۇرناعى ەسىمدە قالىپتى:

…گوميندان ۇكىمەتىنىڭ بەرەكەسى كەتىپ، كۇننەن-كۇنگە بيلىكتەن الىستاپ بارا جاتقان كەزەڭى ەدى. ولار ەندى جەرگىلىكتى مۇسىلمانداردان اسكەرگە ادامدى كۇشپەن الا باستايدى. ءبىر كۇنى قىستىڭ كوزى قىراۋدا بەسىندى كەزىندە  جوق ىزدەپ جۇرگەن مەنى  دە قىتايدىڭ ەكى شەرىگى ۇستاپ الىپ كەتتى. جولاي ءتۇن بولعان سوڭ  ءبىر اۋىلعا قوندىق. جول بويى ايدالىپ كەتىپ بارا جاتىپ، مەنىڭ ەسىل-دەرتىم «قايتىپ قاشىپ قۇتىلسام..؟» دەۋمەن باسىم قاتتى. ءسويتىپ، كەشكى استان كەيىن تۇزگە شىققان بولىپ ءبىر سالماقتى كەلتەك اعاشتى ىڭعايلاپ قويىپ، ەكى كۇزەتشىمەن توسەككە قيسايدىم. ءتۇن جارىمدا ەل قالىڭ ۇيقىعا كەتتى-اۋ دەگەندە دالاعا دارەتكە شىقتىم. سودان  الگى  اعاشتىڭ قاسىنا وتىرعان بولىپ قولعا  ىڭعايلاپ الدىم  دا، سوڭىمنان ەرە شىققان قىتايدىڭ شەرىگىن باستان ءبىر سالىپ تالدىردىم. ءۇي جاققا قاراسام تىسقا شىققان ەشكىم كورىنبەيدى. سەرەيىپ جاتقان قىتايدىڭ مىلتىعىن الا سالىپ، سوڭىمنان اتىپ جىبەرمەسىن دەپ، كەلگەن جاعىما قاراي قاشتىم. اۋىلدان 2-3 شاقىرىم جەردەگى كەلەسى اۋىلمەن ورتاداعى وزەندى كەشىپ ءوتىپ، ساقىلداعىن سارى ايازدى ءتۇنى تاڭ اتا جارتىلاي مۇز قاتقان كيىممەن  ازەر دەگەندە ناعاشىلارىمنىڭ ۇيىنە جەتتىم. سوندا جىلىنىپ جان شاقىرىپ، كيىمىمدى كەپتىرىپ كۇنى بويى جاسىرىنىپ جاتتىم.  ەرتەسى تۇندەلەتىپ، ۇيىمە امان-ەسەن قايتىپ ورالادىم»-دەيتىن، شوقشا ساقالىن سيپاپ قويىپ.

وسى اڭگىمەدەن كەيىن اتامدى كادىمگى جاۋجۇرەك باتىرداي سەزىنىپ، ىشتەي ماقتانىش  لەبى كەرنەيتىن.  ەندى سول رامازان اتامنىڭ  ۇلكەندەر جايلى ايتقاندارىنىڭ تام-تۇمداپ ەستە قالعاندارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ كورەيىن:

«…بابامىز قانعوجا  ءوزى سوزگە دە، ىسكە دە بەكەم، تاۋەكەلشىل، الاپ قارا كۇشتىڭ يەسى بولعان ەكەن. قاسىندا ءوزى سەكىلدى «سەن تۇر مەن اتايىن!» –  دەگەن ەكى دوسى بار ۇشەۋى، تاشكەنت پەن نامانگاننان كەلەتىن كەرۋەندەردى باستاپ اكەلىپ، قىتايعا وتكىزىپ، جول بويعى بارلىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كورىنەدى. اينالىسقان  كەرۋەنباسىلىق ىسىنە  قاراعاندا  بابامىز  قارا  كۇشكە  مىعىم، ايبىندى، ايلاكەر جانە  دە  سوزگە  شەشەن  بولعان  بولۋى  كەرەك. سەبەبى،  ەكى  ەل  اراسىنداعى  بۇنداي  جۇمىستاردى  اتقارۋ  ارينە  كەز – كەلگەن  ادامنىڭ  قولىنان  كەلۋى  ەكى  تالاي  دۇنيە  ەكەندىگى  وزدىگىنەن-اق، تۇسىنىكتى  جاعداي.

ۋاقىت  وتە  كەلە   وسى  جاققا (جاركەنت وڭىرىنە)  تابان  تىرەگەن  بابامىز قورعاستاعى  سۋان ىشىندەگى قۇدايبەردى  اتا ۇرپاعى، دۋان  رۋىنىڭ  جەسىرى  سۇلۋمەن كوڭىل قوسىپ،  شاڭىراق  قۇرىپ – مۇحيت، مۇحتار  دەگەن    ۇلدارى  بولادى. بىراق،  بۇل  كىسىلەر  تۋرالى  بىزدە  ەشقانداي دەرەك  جوق. شاماسى، اق پەن قىزىلدىڭ قاندى شايقاستارى وتكەن قازان توڭكەرىسى، كەيىنگى اشارشىلىق جىلدارى شەيىت بولىپ كەتتى مە، ول جاعى بەلگىسىز..؟ ءيا، ءبىزدىڭ اۋلەتتە وسىناۋ كەڭەستىك جاۋىز ساياساتتىڭ اسەرىنەن بىرگە تۋعان باۋىرلارىنان ماڭگىگە ايرىلىسقان جاعدايلارى بار. قانعوجا اتامىز ومىردەن قايتقاندا سول تالدىداعى اتاجۇرتقا جەرلەنىپتى. مەنىڭ مەكتەپكە بارماعان بالا كەزىمدە، ودان كەيىن 2 سىنىپقا دەيىن دە سول تالدىداعى بەيىتكە بارىپ تالاي قۇران وقىپ قايتقان ەدىك. سەبەبى، اتام مەن 3-ءشى سىنىپقا كوشكەن جىلى (1975ج.) شىلدەنىڭ 12-ءشى جۇلدىزىندا قايتىس بولدى.

سول  ءبىر  جاۋگەرشىلىك  الاساپىران  زاماندا  قىزاي (قازاقتار)  مەن  قىتاي  شابىسىپ، قىزايلار  قانداس باۋىرلارى  سۋانعا  كەلىپ  قوسىلادى. ەلدە  قايتادان  تىنىشتىق  ورناپ،  ۇركىنشىلىك  تولاستاعان  شاقتا ەس  جيعان قىزايلار اتامەكەنىنە  قايتا باستايدى.  ەل  باسىنا كۇن  تۋىپ،  ەر  ەتىگىمەن  سۋ  كەشكەن  الماعايىپ   زاماننىڭ  كەزەكتى  ءبىر  كۇنىندە،  قاسىنا  ەرتكەن  9 جاسار  قىزىن (ەسىمى  جاقاي) قانعوجا  بابامىزعا اكەلىپ   ەكى  قاپ  استىققا  ايىرباستاعان  ءبىر كەيۋانانىڭ  ەت  جۇرەگى  ەزىلىپ،  قوس  جاناردان  لىقسىپ  توگىلگەن  جاستى  ەكى  الاقانىمەن  ءسۇرتىپ  تۇرىپ،    قوشتاساردا،  «…ەلدە  جالعىز  ۇلىم  قالدى  استىقتى  سوعان  اپارامىن،  مىنا  قىزىم  قىتايعا  قور  بولعانشا،  سەندە  قالسىن،  ونى  قورعايتىنداي  مەندە  شاما  دا  قالعان  جوق،  سەن  دە  اعايىننان  الىستا  جۇرگەن  جالعىز  ەكەنسىڭ  عوي، ءبىر-بىرىڭە  كوز بول،  مۇمكىن  ءۇيلى-باراندى  بولىپ  تا  كەتەرسىڭدەر،  قىزىمدى  جىلاتپا!»  دەپ، قيماستىقپەن  كەتە  بارعاندىعىن  انامىزدىڭ  ايتۋىنان  تالاي  رەت ەستىگەن  بىزدەردىڭ  بالا  بولساق   تا،  ءىشىمىز  كۇيىپ بويىمىزدى  بيلەگەن  بەلگىسىز  ءبىر  قيماستىق  سەزىممەن  كوزىمىزگە  جاس ءۇيىرىلۋشى  ەدى…

كۇن  ارتىنان-كۇن،  اي  ارتىنان-اي  دەگەندەي  ءومىر «شىركىن!» ءوز  اعىسىمەن  ءوتىپ  جاتادى… رۋارالىق  كەزەكتى  ءبىر  الامان  جيىندا  باسىنان  ءسوز  اسىرمايتىن، قارۋلى،  ەشكىمگە  ەسەسىن  جىبەرمەيتىن  ايتۋلى  بابامىزدى  كورە  الماس   دۇشپاندارى  باقاستىق  جاساپ،  ايتارعا  ىلىك  تاپپاي، اقىر  سوڭىندا  «سىڭبە!» – دەپ، سوزدەن  توسىلدىرعان  ەكەن. اشۋعا  بۋلىققان  قانعوجا  بابامىز  قىتاي  اسىپ  كەتىپ، 5-6 ايدان  سوڭ  «…كەيىنگى  ۇرپاعىم  بۇل  ءىسىمدى  كەشىرمەس»، – دەپ،  ويلانى-تولعانىپ   قورعاسقا  قايتا  ورالادى.

ءسويتىپ،  دۋان  رۋىنىڭ  يگى  جاقسىلارىن  شاقىرىپ، مال  سويىپ  باتالارىن  العان  سوڭ  18  جاسقا  تولعان  جاقاي  انامىزعا  ۇيلەنىپ، وسەك  وزەنى  بويىنداعى  تالدىعا  كوشىپ  كەلىپ  قوس  تىگىپ  جاڭا  ءومىردى  باستايدى، ۋاقىت وتە  كەلە  ىبرايىمجان،  ءجۇنىس دەگەن  ەكى  ۇلدارى  بولادى.  باياعى 9  جاسار  نايماننىڭ  ءدورتۋىلىنىڭ   جاس  قىزى،  ەندىگى  جاقاي  انا  ايبارلى،  ادۋىندى  بايبىشەگە  اينالادى. ونىڭ  دا  وزىندىك  سەبەبى  بار  ەدى، بىردە،   جاقاي  انامىز   بولىستىڭ  سالىق  جيناپ  كەلگەن  اپەربەقان،  دويىرلاۋ  شابارمانىن  باقانمەن  ۇرىپ  اتتان  اۋدارىپ،  ساباپ   تاستايدى.

اۋىل ۇستىنە كەلىپ ات ويناتىپ، قوقاڭداعان، سالىق جيناعان  شابارمانداردىڭ  بىرەۋىن باقانمەن، اراعا 3-4 اي سالىپ «ءبىر قاتىننان قورقاتىن وڭشەڭ قورقاقتار!» دەپ، اقىرىپ  كەلگەن ەكىنشىسىن سويىلمەن ۇرىپ اتىمەن بىرگە سۇلاتقان سوڭ  اينالاداعى اۋىلداستارىنىڭ ءبارى  قايمىعىپ، ول كىسىگە تىكە بارۋدان قالعان دەسەدى. تەك، سىرتىنان  «سارى ايۋ» دەپ، كوڭىل-كۇيىن  سۇراستىرىپ  بارىپ ادەپپەن كەلىپ، كەتەتىن بولعان كورىنەدى. ءبىر جاعىنان  ماسقارا  بولىپ، ەكىنشىدەن  وڭباي  تاياق  جەگەن  شابارماندار  اۋىلدى  اينالىپ  وتەتىن بولىپتى. وسى  وقيعادان  كەيىن   ۇلكەن  اجەمىزدى   ماڭايداعى  اۋىل  ادامدارى    كوزىنشە  «سارى بايبىشە »  سىرتىنان  ەستىرتپەي «سارى  ايۋ»  اتاعان  دەيدى. ۇساق مالى 700-دەن اساتىن، 100-گە  جۋىق ءىرى قارامەن قاتار 7-8 ءۇيىر جىلقىسى  جانە  ۇلكەن ۇلىنىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن وسەك (ۇسەك) وزەنىنىڭ بويىنداعى تالدى مەن ءارىپجان توعايىنىڭ ارالىعىندا «ىبرايىمجاننىڭ جەرى» دەگەن جەكەمەنشىك جەرى، جاز جايلاۋى، قىس  قىستاۋى بار  جاقاي اپامىز  ادۋىندى كىسى بولىپتى.

ۇلكەن  ۇلى ىبرايىمجان  اتامىز زور  دەنەلى،  قىزىل  شىرايلى،  ەكى يىعىنا  ەكى  كىسى  مىنگەندەي  پالۋان  ادام  بولىپتى.

ءبىر  جىلدارى  وسەك  وزەنى  بويىنداعى   تالدىدا  سۋاننىڭ –  بايتۇگەي،  توعارىستان  اتالارىنىڭ  ۇرپاقتارى  باس قوسقان  ۇلكەن  توي  بولادى.ايتۋلى تويداعى  كۇش  سىناسۋ  كۇرەسىندە  بەلدەسكەننىڭ  ءبارىن  شاڭ  قاپتىرىپ،  مەرەيى  تاسىعان  توعارىستاننىڭ   مىرزاكەلدى  رۋىنىڭ كەمەباي  بالاسى  نۇرعوجا  پالۋانى  ورتاعا  شىعىپ:

– «…بايتۇگەي  ۇرپاعىنان  مەنىمەن  كۇرەسكە  شىعاتىن  ەركەك  كىندىك  بار  ما؟»  دەپ، بار داۋىسىمەن  جار  سالادى.

جۇرت  تىنىشتالىپ، ورتاعا  كۇرەسكە  شىعۋعا  ەشكىمنىڭ  جۇرەگى  داۋالامايدى. Cول  مەزەت  بايتۇگەي  قۇدايبەردى  رۋىنىڭ  تاسىبەك اتاسىنىڭ ۇرپاعى  ءبازىل  ءبيدىڭ  نەمەرەسى  شاپشاڭ  مىنەزدى،  نامىسقوي  ءنۇرسالىم  توپ  اراسىنان:

«بىزدەن ىبرايىمجان  شىعادى!» دەپ  ايقاي سالىپتى.

مەيماناسى تاسىپ، اينالاسىنداعىلاردى مىسە تۇتپاي  تۇرعان  نۇرعوجا:

«ىبرايىمجان اكەسى  قانعوجانى  ەرتە  شىقسىن!» دەپتى  كەكەسىن  تانىتىپ.

نامىسقا  بۋلىققان  اتامىز:

– ءيا، «دۋلات  پەن  سۋان  اتامنىڭ  ارۋاعى  قولداسىن!»  دەگەندى  ايتىپ  ورتاعا  قارعىپ  شىعىپ،  سول  ەكپىنمەن ەكى  قولى  ەكى  بۇيىرىندە  پاڭدانىپ  شەكەدەن  قاراپ  تۇرعان  نۇرعوجامەن  ۇستاسا  كەتەدى.

ەكى پالۋان سىعىمداسقان قولدارى قارىسىپ قالعانداي، ءبىرىن-ءبىرى الا الماي ءبىراز ارپالىسادى. سودان، ىبرايىمجان اتامىز:

– «ءيا، ارۋاق!» دەپ، بار كۇشىن جيىپ قارسىلاسىن اينالدىرعاندا ۇرشىقشا ۇيىرەدى. سول ۇستاعان  قالپى  قاپسىرا  قۇشاقتاپ  باسىنان  اسىرا  تىك  كوتەرىپ، ەكى  اينالدىرىپ  جەرگە  اتىپ ۇرادى.

– «نە بولار ەكەن؟!…» دەپ، ەكى جاق تا دەمىن ىشىنە الىپ قىبىر ەتپەي تۇرىپ قالادى.

وسى  ساتتە  تىنا  قالعان توعارىستان  مەن  بايتۇگەي  ۇرپاقتارىنىڭ  ىشىنەن  ءبىرىنشى  بولىپ قۇدايبەردىلەر  دۋ  كوتەرىلىپ،  اتامىزدى  قوشەمەتتەپ  كوتەرىپ   اكەتىپتى.  ەسىن  جيىپ:

– «ۋھ!» دەپ  دەمىن  الىپ، باسىن  كوتەرگەن  نۇرعوجا   پالۋانعا:

ەكى  بۇكتەگەن  قامشىسىن  شۇقشيتا  بەزەپ،   كوزى  شاتىناعان  ءنۇرسالىم:

– «…اكەڭ  كەمەبايدى  شاقىر!» دەگەن  ەكەن  قىزبالانعان جۇزىنەن  ىزبار شاشىپ».

ءسويتىپ،  اتامىز  تالاي  تويدا  توپ  جارعان  پالۋان،  ءوز  شارۋاسىنا  پىسىق،   اينالاسىنا  قۇرمەتتى  اۋقاتتى  ادام  بولىپتى. ءبىر  قىرىم  ارتىق  ەتى  جوق  سوم  تۇلعاسى  مەن  كەلىستى  ءجۇزىن  كورگەندەردىڭ  تالايى  تاڭدانىپ، تاڭداي  قاققان  ەكەن.

ادۋىندى  جاقاي  انامىز  ىبرايىمجان  اتامىزعا  البان  رۋىنىڭ الجان  اتاسىنان  تارايتىن  ءمورجان  قىزدى  ايتتىرىپ، قالىڭ مالىن  بەرىپ  ۇيلەندىرىپ،  رامازان،  ءابىلدا  اتتى  ەكى  نەمەرە  ءسۇيىپتى.

ال ءىنىسى ءجۇنىس تە ەتى ءتىرى شارۋاعا پىسىق جىگىت بولعان كورىنەدى. كىشى ۇلى جۇنىسكە ادۋىندى جاقاي اجەمىز «مەن بولىسپەن قۇدا بولامىن!»، – دەپ، سۋاننىڭ قۇدايبەردىسىنىڭ ىشىندە بايدەننەن تارايتىن تۇرعىنباي ەسىمدى اۋلەتتى كىسىنىڭ زەينەپ اتتى قىزىنا قۇدالاسقان كورىنەدى.  تۇرعىنباي  ەلگە  سىيلى  كوزى  اشىق  ساۋاتتى،  كوكىرەگى  وياۋ  كىسى بولعان. تاريحتاعى  ايگىلى  1916 جىلعى  دۇربەلەڭدە  «اق  پاتشاعا  بالا  بەرمەيمىز!»  دەپ  قارسى  شىعىپ  تۇرمەگە  قامالعان  ازاماتتاردىڭ  ءبىرى،  كەيىن  سول  تۇرمە  ازابىنىڭ كەسىرىنەن  قايتىس بولادى.

تاعى  ءبىر مىناداي  قىزىقتى دەرەككە  توقتالا  كەتكەندى  ءجون  كورىپ  وتىرمىن:  شامامەن  1912 – 1917 جىلدارى  دۋلاتتان،  شۋ  وڭىرىنەن  بيشورا  اتتى  اقىن  كەلىپ،  ءۇش  اي  وسىندا  ءجۇرىپ  بىزدەردى   شۋعا  كوشىرىپ  اكەتپەك  بولادى،  بىراق  بىزگە  بەلگىسىز  سەبەپتەرمەن  اتالارىمىز  كوشۋدەن  باس  تارتىپ،  وسى  وسەكتىڭ   بويىندا   قالىپ  قويعان. ۇلكەندەردەن  ەستىگەن  بۇل  اڭگىمەمىزدىڭ  سيپاتىنا  قاراعاندا  بۇل  وقيعالاردىڭ  ءبارى  1917 جىلعى  توڭكەرىستەن  (رەۆوليۋتسيا)  بۇرىن  بولعان  سياقتى.

Cودان  جىل  جارىم  وتەر-وتپەستەن  تاۋدا  قاراعاي  اعىزىپ ءجۇرىپ  ابايسىزدا  سۋعا  كەتىپ ءجۇنىس  اتامىز  قايتىس  بولادى.   ءجون-جوسىقتى  بىلمەيتىن  دويىرلاۋ  حابارشىدان  با،  الدە  سىن  ساعاتى  جەتكەن  اجالدان  با  سيىر  ساۋىپ  وتىرعان  جەردە  توسىننان  ەستىگەن  «قاينىسىنىڭ   قازاسىنان  شوشىنىپ»  كوپ  ۇزاماي سول  اۋرۋدان  جەڭگەسى  ءمورجان  اپامىز دا  ومىردەن  قايتادى. تاعدىرعا  قارسى  تۇرار  امال  بار  ما،  قاپىدا  كەتكەن  جاس  وعلان  ءجۇنىس  اتامىزدى  ارۋلاپ  اكەسى  قانعوجانىڭ  قاسىنا،  ياعني  تالدىعا  جەرلەيدى. بالا  كەزىمدە  اتام رامازان تالاي  ەرتىپ  بارىپ  قۇران  وقىعان،  ازىرگە  ول  جەردى  تابا  المايمىن – اۋ،  سەبەبى، قازىرگى  كەزدە  ول  جەردىڭ  ءبارى  ەگىستىككە  اينالىپ  كەتتى. بۇل  دا  بولسا  جاراتقاننىڭ  ءىسى  عوي،  ءسويتىپ  ەل-جۇرت  جيىلىپ  اقىلداسىپ،  قالىڭ  مالى  تولەنىپ  قويىلعان، وڭ  جاقتا  وتىرىپ جەسىر  قالعان  زەينەپ   انامىزدى  قايناعاسى  ىبرايىمجانعا  قوسادى. زەينەپ  اپامىز  وتە  ىسمەر،  تىگىنشى  بولعان، ول  كىسىدەن  ءۇش  بالا  ومىرگە  كەلەدى. قىزى – ساقىش،  ۇلدارى  –  ابىلعازى،  نۇرعازى.

سودان نە كەرەك  اتىس-شابىس بەلەڭ  العان 1916 جىلعى دۇربەلەڭ، كەلەر جىلى اقپان توڭكەرىسىنە ۇلاسىپ، الاساپىران زامان باستالادى. ودان، ۇكىمەت اۋىسىپ كەڭەستىك بولشەۆيكتەر بيلىككە كەلىپ – كىمنىڭ جاۋ، كىمنىڭ دوس ەكەنىن اجىراتا المايتىن جىلداردى وتكەرەدى. كەيىن، كەڭەستىك جۇيە ورنىعىپ جىلدان-جىلعا كۇش الا باستايدى. سودان نە كەرەك، «كامپەسكە» دەگەن ناۋقان ەتەك الىپ، كەڭەس  ۇكىمەتى مالدى،  جەردى،  بار  بايلىقتى  تاركىلەپ،  تارتىپ  الادى. ىبرايىمجان  اتامىز،  جاقاي  اجەمىز  بەن جارى  زەينەپ  انامىزدى، بالا  شاعاسىن  الىپ  امالسىز جانساۋعالاپ تالاۋعا تۇسكەن مالدان امان قالعان از عانا ۇساق مال مەن تايىنشا-تورپاقپەن قىتاي  اسۋعا  ءماجبۇر  بولادى.  جاقاي اجەمىزدىڭ تۋعان جەرى سول ارعى بەتتەگى ساربۇلاق دەگەن ەلدىمەكەن ەكەن، سوندا بارىپ توركىندەرىنە تۇراقتايدى.

«مال اشۋى، جان اشۋى» دەگەن سوزدە ايتىلعانداي، ىبرايىمجان اتامىز اتقا قونىپ، قولىنا قارۋ الىپ، بەرگى بەتكە بىرنەشە رەت شابۋىلداپ، ءبىراز مالىن الىپ وتكەن كورىنەدى. كەزەكتى ءبىر سونداي جورتۋىلدا ءتورت كازاك ورىسپەن وسەكتىڭ بويىنداعى توعايدا جالعىز شايقاسىپ، ەكەۋىن اتتان قۇلاتقان اتامىز، ءوزى دە تۋسىرتىنان  قاتتى سوققى الىپ سول جاراقاتتان كوپ ۇزاماي اۋىرىپ قايتىس بولادى. سوڭىنان جاقاي اجەمىز دە قايعىدان قۇسا بولىپ ومىردەن قايتادى.توعىز جاسىندا  قورعاستا اناسىنان  تىرىدەي  ايىرىلىپ،  ءبىرشاما  عۇمىر  كەشىپ،  ءوسىپ-ونگەن  جاقاي  اجەمىز  دە  كوپ  ۇزاماي، ۇلكەن  ۇلى  ىبرايىمجاننان  كەيىن  ومىردەن  قايتىپ (ارالارى  40 كۇن) ەكەۋى  دە  سول  وزدەرى   قونىس  تەپكەن  قىتاي  يەلىگىندەگى  ساربۇلاق اتتى ەلدىمەكەننىڭ ماڭايىندا جەرلەنگەن دەپ، ۇلكەندەردەن ەستىگەنىمىز بار.

رامازان  اتامىز  ورتا  بويلى،  جەڭىلتەك،  اشۋلانسا    ىستىق تاباعا  قۇيعان  مايداي  قۋىرىپ  جىبەرىپ،  بىردەمدە  تۇك  بولماعانداي  سونىڭ  ءبارىن  ۇمىتىپ  اڭگىمەسىن  ايتىپ  وتىراتىن ادام  ەدى. ارابشا ءبىلىمى جوعارى، ال   كيريلليتسانى ءوز  بەتىمەن  ۇيرەنىپ العان، سونداي-اق  ارعى  بەتتەگى سىبە،  سولاڭدارمەن  دە  سولاردىڭ  تىلىندە  اۋىزەكى  قارىم-قاتىناستا  ەركىن سويلەسەتىن،  كوكىرەگى  وياۋ،  وتە  ساۋاتتى ادام بولعان.  سونىمەن  قاتار  تامىر  ۇستاپ،  ءتۇرلى  شوپتەردەن  ءدارى   دايىنداپ  ەم-دوم  جاساۋمەن  جانە   ءتۇس  جورىعىش  قاسيەتىمەن  ەرەكشەلەنەتىن.

اجەسى مەن اكەسى قايتىس بولعان سوڭ، اتامىز رامازان ىنىلەرى-ءابىلدا، ابىلعازى، نۇرعازى مەن قارىنداستارى ساقىش تاتەمىزدى الىپ، سول شەكارانىڭ ارعى بەتىندەگى مۇكەي اۋزى دەگەن جەردە تىرشىلىكتەرىن جالعاستىرعان.        رامازان اتامىزدىڭ  العان  جارى  سۋانداعى  قۇدايبەردى  رۋىنىڭ  تاسىبەك  اتاسىنان  تارايتىن ءبازىل ءبيدىڭ  نەمەرە  قىزى  كۇلشايزا.

بىردە-ەكىلى مال مەن جازدا مەينام ەگىپ، قيىنشىلىقتا، جوقشىلىقتا   كۇنەلتەدى. كورمەگەن قيىندىقتارى جوق. ۇتىبالا دەگەن سىبەگە، بايلارعا  جالدانىپ جۇمىس جاساعان. باردى-جوقتى، اشتى-توقتى بولىپ قيىنشىلىقپەن  كوپ جىلداردى وتكىزگەن.

جانە دە رامازان اتامىز مىقتى اتبەگى بولىپتى. تاي كۇنىندە ءبىر سىبەدەن ءجۇز باۋ ءشوپ پەن ءبىر قاپ استىققا ايىرباستاپ العان جامان جاباعىسى، بايگەنىڭ الدىن بەرمەيتىن ەرەن جۇيرىك ات بولعان دەسەدى. اۋزىمەن قۇس تىستەگەن «قۇلا ات» تۋرالى اكەمىز اڭگىمەسىندە جىر عىلىپ ايتاتىن.

ءسويتىپ، اكەمىز شەشەمىز كۇلايحانعا ۇيلەنگەندە ناعاشى اتامىز اقتاننىڭ احمەتجانى دەگەن سۋانعا اتى شىققان بەدەلدى كىسى ەكەن. سول ناعاشى اتامىز قالىڭ مالعا وسى جۇيرىك «قۇلا اتتى» بەرسەڭ ريزامىن دەپ، سودان اتامىز، بالاسىنىڭ قارسىلىعىنا قاراماي  قۇداسىنا جۇيرىك اتتى تارتۋ ەتىپتى.

1955 جىلى   مامىر  ايىندا  العاش  قىتايدان  قايتىپ  سوۆەتكە  وتكەندە  بۇل  كىسىلەردىڭ  كوشىن  جاركەنتكە  توقتاتپاي  كوكشەتاۋ  وبلىسىنداعى  امانگەلدى  سوۆحوزىنا  اپارىپ  بىراق  تۇسىرەدى.  ول  جەردە  6 اي تۇرعان  اتالارىمىز  جەرسىنبەي  قايتىپ  جاركەنتكە  كوشىپ كەلەدى  دا  قايدا بارارلارىن  بىلمەي  ابدىراپ  تۇرعان  بۇلارعا  زەينەپ  اپامىزدىڭ  اعاسى  كەرىمباي  اقساقال  جولىعادى،  «وي  باۋىرىمداپ»  باس  سالىپ  كورىسىپ،  ساعىنىشتارىن  باسقان  سوڭ، «… ناعاشىڭدا، تۋىسىڭدا،  باۋىرىڭدا –  مىنا  مەنمىن،  جۇرىڭدەر»  دەپ لەسنوۆكا  اۋىلىنداعى  ۇيىنە  ەرتىپ  اكەلەدى. ءبىراز  دەمدەرىن  الىپ  وزدەرىنە  كەلگەن  سوڭ  كولحوزعا  مۇشە  بولىپ،  كولحوزدىڭ  ءبىر  اتار  قويىن  الدىنا  سالىپ  اتاجۇرتقا،  ياعني  تالدىعا  بارىپ  ورنالاسادى،  سەبەبى،  بابامىز  قانعوجا  مەن  ءجۇنىس  اتامىزدىڭ بەيىتى  وسى  تالدىدا  ەدى.

سودان، جىل  ارتىنان  جىل ءوتىپ، كۇندەردىڭ  كۇنىندە  كەرىمباي  اقساقال قايتىس  بولعاندا،  كونەدەن  كەلە  جاتقان  اتا  ءداستۇر  بويىنشا  ەت  جاقىنى  مەن  ەدىم  – دەپ،  رامازان  اتامىز  سۇيەكتىڭ  قاسىنا  تۇنەيدى. اتامىزدىڭ  ايتۋى  بويىنشا:  «…ءتۇننىڭ  ءبىر  ۋاقىتى  بولعاندا  ءوڭ  مەن  ءتۇستىڭ  اراسىنداعىداي  كۇي  كەشەدى. سول  مەزەت  اسپانداعى   التىن  تاباقتاي  اي  بالقىپ  كەلىپ  كەرىمباي  اقساقال  مەن  رامازان  اتامىزدىڭ  ورتاسىنا  تۇسكەن  ەكەن»  ويانا  كەتكەن  اتامىز  «ءاۋمين!»  دەپ  باتا  جاساپ،  «قازانىڭ  ارتى  قايىرلى  بولىپ،  ارتىنا  مايىن  شاشار،   ءبىزدىڭ،  ەكەۋمىزدىڭ  دە    ۇرپاقتارىمىزدىڭ  عۇمىرلارى  ۇزاق  بولىپ،  جاقسىلىقتارى  مول  بولادى. كۇن – تولىق  پاتشالىق،  اي –جارتى  پاتشالىق، كەيىنگى  كەلەر  ۇرپاقتاردىڭ  ىشىنەن  پاتشا  بولماسا  دا، پاتشالىق  ىسىنە،  ۇكىمەت قىزمەتىنە  ارالاساتىن  ءبىلىمدى،  ايتۋلى،  ەلگە  تانىمال  ۇلدارى  دۇنيەگە  كەلەدى  ەكەن» دەپ،   ءوز  ءتۇسىن  ءوزى  جاقسىلىققا جوريدى.

رامازان اتامىزدىڭ  العان  جارى  سۋانداعى  قۇدايبەردى  رۋىنىڭ  تاسىبەك  اتاسىنان  تارايتىن ءبازىل ءبيدىڭ  نەمەرە  قىزى  كۇلشايزا.  اتامىزدان  – جۇماحان،  كەليمان  اتتى  ەكى قىزى  مەن تۇردىعازى،  نۇسىپقوجا  دەگەن  ەكى  ۇل،  بارلىعى  ءتورت  بالا  تارايدى. مەن ەس  بىلگەلى  وسى  رامازان  اتامنىڭ تاربيەسىندە  بولدىم، مەكتەپكە  بارماس  بۇرىن العاش  ءارىپ تانىتىپ  «كورعۇلى» داستانىن  وقىتتى، وقىپ – جازۋدان  بوتەن  بالالارمەن  جارىستىراتىن،  جەر  كورسەتتى،  ەل كورسەتتى.

اتاممەن  ەرىپ  ءجۇرىپ اقجارقىن مانپاڭدى، ءابدۋالي زاڭگىنى،  مولداش  باسقارمانى (سىنىپتاسى)، كوبەنتايدىڭ احمەتجانىن، توقتام، سلامەدىن، حالىق  اتا، سىدىق  شال، گۇلسىم اپا، ءابىلدا اتا ت. ب. كوپتەگەن اۋىل  اقساقالدارى  مەن اق  اجەلەرىمىزدىڭ ءجۇزىن  كورىپ، اڭگىمەلەرىن، عيبراتتى  سوزدەرىن  ەستىپ  ءوستىم. ارقايسىسى  ءبىر- ءبىرىن  قايتالامايتىن  سوم-سوم،  تاۋ  ءمۇسىن الىپ  تۇلعالار  ەدى  جارىقتىقتار. باستارىنا كيگەن  كيىزدەن تىگىلگەن اق  قالپاقتارى، قىزىل شىرايلى  جۇزدەرى، وتتى  جانارلارى  مەن كەڭك – كەڭك كۇلگەن  كۇلكىلەرى، ەكى  بۇكتەي  ۇستاعان  توبىلعى  ساپتى قامشىلارى، اڭگىمە  ايتقانداعى ساحارانىڭ  سامال  جەلىندەي  مايدا  قوڭىر ۇندەرى، ءبارى، ءبارى…  ەسىمدە…جادىمدا جاتتالىپ  قالعان  قايتالانباس  كەرەمەت ساتتەر! كەرەمەت!…

ىبرايىمجاننىڭ  ەكىنشى  ۇلى   ءابىلدا  اتامىز  سۇيەگى  سوم،  دەنەلى،  ەكى  سويلەمەيتىن،  سوزگە  قاراعاندا  ىسكە  بەيىم،  مىنەزى  قاتالداۋ  كىسى بولدى.  ەڭبەكقورلىعىندا  شەك  جوق، ول  كىسىنىڭ  تىك  مىنەزى  مەن  ايبىنىنان سەسكەنەتىن  بىلايعى  جۇرت  ۇنەمى  اياقتارىن  تارتىپ  جۇرەتىن. اتامىز  سۋاننىڭ  اقشا رۋىنىڭ  ۇرپاعى  توقتاعۇلقىزى  بيسابىر  ەسىمدى  قىزىمەن  وتاۋ  تىگىپ، ءبىر  قىز  – بيسارا  مەن  ابىلەش،  ەرعازى،  ءابىلحان،  بولاتحان،  قۋانىش،  باقىت ەسىمدى  التى  ۇل  وسىرەدى. ءبارى  دە ءوسىپ – ونگەن  بالالى – شاعالى،  الدى  نەمەرە،  شوبەرەلەرى  بار. بۇل  كىسىلەر – رامازان،  ءابىلدا  ەكەۋى البان  انامىز  ءمورجاننان  تۋعان بالالارى.

ەكىنشى  انامىز زەينەپتەن  تۋعان  ساقىش  اپامىز  وسى  اۋدان  جەرىندەگى   اۋليەاعاشتا  تۇرادى   ءوسىپ – ونگەن ، ال،  ابىلعازى  اتامىز  مومىن، كوپ  نارسەمەن  ءىسى  جوق،  قاراپايىم  شارۋا  ادامى  بولعان. ول كىسىنىڭ  كىندىگىنەن  سەرىك  اتتى  ءبىر  ۇل  بار.  كەنجە  اتامىز  نۇرعازى  قىتايدا ساۋات  اشىپ،  حات  تانىپ  زەرەكتىگىمەن  كوزگە  ءتۇسىپ،  كەزىندە  قىتاي  ەلشىلىگىندە  بەس  جىلداي  جاۋاپتى  قىزمەتتە  ىستەگەن. كەيىن  سوۆەتكە  وتكەندە    قىزمەت بابىمەن  تاشكەنتتكە  كەتىپ،  سول  جاقتا  تۇراقتاپ  قالدى.

اتالارىمىز  ءتىرى  كەزدە ءجيى   كەلىپ  تۇراتىن، كەيىندەرى   كەلۋى  سيرەگەن  سوڭ  ءابىلدا  اتامىزدىڭ  ەكىنشى  ۇلى  ەرعازى  اعامىز  ادەيىلەپ  بارىپ، «…ۇلكەندەردىڭ  ءبارى  قايتىس  بولدى،  ەندىگى  ۇلكەن  ءوزىڭىز  سىزدە  قارتايدىڭىز،  ەلگە  ءجۇرىڭىز» دەگەندە،  كەيىنىرەك  حابار  بەرەمىن – دەپ، شىعارىپ  سالعان  ەكەن. سودان  قارىم – قاتىناس  ءۇزىلىپ،  قايتىس بولعانىن  ەستىدىك، كەنجە  اتامىزعا  سالاۋات  ايتىپ   «يمانى  سالامات  بولسىن!»  ايتۋدان  باسقا  شارامىز  جوق. ارتىندا  قالعان  ەكى  ۇلى  نۇرلان،  يلياستان  دا  ەش  حابار  جوق. تەك  كەيىنگى  جىلدارى  بىلگەنىمىزدەي  اتامىزدىڭ  ۇلكەن  ۇلى  نۇرلان   اراب  امىرلىگىنىڭ   دۋباي  قالاسىندا  تۇراتىنىن  ەستىدىك. بىراق،  ازىرگە  ەشقانداي  ارالاسىمىز  جوق،  حابار  دا  الىسپايمىز.

اكەمىز  تۇردىعازى  ورتا  بويلىدان  جوعارى،  ات  جاقتى، تەگىنە  تارتقان دەنەلى قارا  كۇشتىڭ  يەسى ەدى. اسقان  كوكپارشى،  تالاي  توپتا  بەلدەسكەن مەن – مەن  دەگەن  جىگىتتەردى  مىسىن  باسقان،  جاۋىرىنى  جەرگە  تيمەگەن  پالۋان اكەمىزدىڭ ءبىر  عانا  كەمىستىگى  سويلەگەن  كەزدە  كەيدە  تۇتىعىپ  قالاتىنى  بار – دى. اكەمىزدىڭ  زور  كۇش يەسى بولعاندىعىن  قۇرداستارى، اۋىل  تۇرعىندارى  كەيىنگى  جىلدارعا  دەيىن  ايتىپ جۇرەتىن. ماسەلەن، اكەمىز  تاۋدا مال  باققان جىلدارى اۋىلعا  ديىرمەنگە   ەكى  ۇلكەن    داعارمەن (90 – 100كگ) بيداي  اكەلىپ ۇن تارتقىزادى  ەكەن،  سوندا  ءار  كەلگەن  سايىن سول  ەكى  داعار  ۇن  نەمەسە  بيدايدى  ءبىر  ءوزى  ەش  قينالماستان  اتتان  ءتۇسىرىپ، قايتا اتقا ارتىپ الىپ تۇك  بولماعانداي اياڭداپ ۇيىنە قايتقان  كەزدە، ونى سىرتتاي  باقىلاپ، كورىپ  تۇرعان  ديىرمەنشى مەن ديىرمەنگە  كەلگەن ادامدار  ەرىكسىز  تاڭدانىپ، باستارىن  شايقاپ قالا  بەرەتىندى. سونداي – اق، ءبىر  اتار  قويدىڭ ىشىنەن اي ءمۇيىز  ەڭ ءىرى  قوشقاردى  اتتىڭ  ۇستىندە  تۇرىپ سيراعىنان  لاقشا  كوتەرىپ الىپ،  ەش  اۋىرسىنبىستان الدىنا  وڭگەرىپ  جۇرە بەرەدى  ەكەن. مومىن، قۋلىق – سۇمدىقتان  ادا،  قانداي  جۇمىس  بولسا دا  جاپىرىپ  ىستەيتىن شارۋاعا  پىسىق  اكەمىزدىڭ  تاعى  ءبىر ەرەكشەلىگى، جايلاسىپ  وتىرا  قالعان  كەزەدەردە  مايىن  تامىزىپ ايتاتىن اڭگىمەشىلدىگى. شەكارانىڭ  ارعى  جاعىنداعى  وتكەن  بالالىق  شاعى، اكەسى رامازاننىڭ ءبىر باي  سىبەدەن ءجۇز باۋ ءشوپ پەن ەكى  قاپ  بيدايعا ايىرباستاپ  الىپ  بەرگەن  قوتىر  تايىنىڭ، وسە  كەلە اۋزىمەن  قۇس  تىستەگەن جۇيرىك، بايگە اتقا  اينالىپ، ايماقتىڭ  ماقتانىشى بولعان  «قۇلا  ات»    جايىندا،  كوكپارعا شاپقانى،  كۇرەسكە  تۇسكەنى   ت.ب. اڭگىمەلەرىن  اڭىز  ەتىپ  ايتۋشى  ەدى جارىقتىق.  اۋزىمىز  اشىلىپ، كىرپىك  قاقپاي  تىڭداعان  بىزدەر كەرەمەت اسەرگە  بولەنىپ،  اكەمىزگە  قىزىعا  قاراپ، تاڭ-اماشا  بولاتىنبىز.

اكەمىز تۇردىعازىعا  ون  بەس  جاسىندا  ۇزاتىلىپ،  ون  بالانى (9 ۇل، 1 قىز) ومىرگە  اكەلگەن  انامىز – كۇلايحان،  سۋان  ىشىندەگى  قۇدايبەردى  رۋىنىڭ،  قابىلان  اتاسىنان  تارايتىن  اقتاننىڭ  احمەتجانىنىڭ  قىزى. انامىز  جيىن  تويلاردا  ادەمى  قوڭىر  داۋىسىمەن  ءان سالاتىن،  اق  كوڭىل، سوزگە  شەشەن جانە  وتە  نامىسقوي  جان  بولدى. جانە  تاعى  ءبىر  ەرەكشە  قاسيەتىارقاسى  بار، يەسى ۇستاعاندا ەشكىمگە  دەس  بەرمەيتىن، سونان  كەيىن  ءتىلىنىڭ ۇستىڭگى قاباتىن  جاۋىپ  تۇراتىن  قاپ قارا  قالى بار تۇعىن،  اسقىنعان اۋرۋلاردى  ءۇش  تۇكىرسە  جازىلىپ  كەتەتىن، سول ءۇشىن  دە ەشكىمدى ەشقاشان  اسىرىپ  ماقتامايتىن  نەمەسە قاتتى  تىلدەپ  ۇرىسپايتىن، ەگەردە  قاتتى  نازالانسا ادام بولسىن،  مال  بولسىن  ۇزاققا بارمايتىن…

سونىمەن  قاتار  شەشەمىزدىڭ   كەز-كەلگەن  قيىندىقتان  جول  تابا  بىلەتىن  تاباندىلىعى مەن ەر  مىنەزدىلىگىن جاقسى  كورۋشى  ەدىم.   ناعاشى  اتامىز  احمەتجان،  قۇدايبەردىنىڭ  اۋزى  دۋالى،  ءوزى  سەرى، ەل  سىيلاعان  مىرزا، بەلدى ادامى  بولعاندىعىن  بالا  كۇنىمىزدە ەستىگەن  ەستەلىكتەردەن  بىلەمىز.

اكەمىزدىڭ ءىنىسى  نۇسىپقوجا  اعامىز  تۋرالى  ءسوز وربىتسەك، ول كىسى ۇزىن  بويلى،  سۇيەگى  ءىرى بولعانىمەن،  قىسقا  ويلايتىن،  ەكى  سوزگە  كەلمەيتىن اشۋشاڭ ادام بولاتىن. سونىمەن  بىرگە  بالا مىنەزدى  اقكوڭىل،  تەز  الدانىپ قالاتىن  جانە  ءباس  تىككەن  قۇمار ەدى. بىراق، ناعىز  قارا  كۇشتىڭ  يەسى  ەدى، سوندىقتان  دا  كىشى  اعامىزدى  ەل  سىرتىنان «قاراداۋ» دەپ  اتايتىن. سەبەبى، سول  جاس  كەزىندە  ءبىر  جولداستارىمەن  ءباس  تىگىپ، كولحوز  باستىعىنىڭ  ماشينەسىن (گاز – 69) كوتەرىپ، ورنىنان  جىلجىتىپ تاستاعان. ول كىسىنىڭ  كىندىگىنەن  بەس ۇل،  ەكى قىز  تارايدى.

قورىتا  ايتقاندا  وسىناۋ  جاز  ديدارلى  جاركەنت وڭىرىندە  قانعوجا  بابامىزدان  تاراعان  ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ  ۇزىن سانى  30 ۇيگە  جەتىپ قالىپپىز. ەلىمىز  امان، جەرىمىز تىنىش  بولىپ  ۇرپاقتارىمىز  ءوسىپ، كوبەيە  بەرسىن،  اعايىن!

ىبىرايىمجان قانقوجاۇلىنىڭ نەمەرەسى قالي  يبرايىمجانوۆ.

پانفيلوۆ اۋدانى، جاركەنت قالاسى. 11 ماۋسىم 2023 جىل.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 21
Ақиқат айтылмай қалды
حالىق جادى

اقيقات ايتىلماي قالدى

August 12, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
حالىق جادى

بايىرشا ابىلايحانوۆتىڭ بەيمالىم تاعدىرى

August 10, 2026
Айбат
حالىق جادى

ايبات

August 4, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
حالىق جادى

كەلمەسكە كەتسىن سول زۇلمات…

July 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
حالىق جادى

جاركەنت وڭىرىندەگى «الجير»

July 30, 2026
Екпемен елін сақтаған…
حالىق جادى

ەكپەمەن ەلىن ساقتاعان…

July 27, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz