Qysqa kúnde qyryq ret janyn bergen Baieke(1)
1) Baieke bolys Jazybai úly (1816-1890) – Qyzailardy Ilege bastap kelgen elaǵalarynyń biri. Qyzailar Ilege kelgennen keiinde Resei qazaqtarymen ortada dau-janjal basylmaidy. Baieke osy dau-sharǵa kóp aralysyp, úsh ret tóbe bi bolǵan adam.
Bir ret SHybar tobylǵy sъezine Baieke barymta, úrlyq, jer dauy, jesir dauyna qatysty 40 túrli dálel jinap barady. Sonda albannyń bolysy Jámeńke: «Osy aitqanymnyń bári shyn dep aǵyn sudy 40 ret attap ótseń dauyńnyń tólemin beremin», – deidi. Sonda Baieke:
– Elim úshin tudym, júrtym úshin kúidim, – dep aǵyn sudy qyryq ret keship ótipti.
Dauda jeńilgen Jámenke bolyp, kúiip ketip, qolyndaǵy tayaǵymen Baiekeniń keudesin túrtip qalǵanda keudesindegi bolystyq belgi tasy synyp ketedi. Jámenkeniń búl ojarlyǵy ózine min bolyp, daudyń tólemin eselep qaitarady. Búl jait Tańjaryq pen Qoidymnyń aitysynda da aitylady.
Qoidym:
Qyzaida Jamenkedei kisi bar ma,
Syndyrǵan Baiekeniń tasyn úryp.
Arada alban, suan bolmaǵanda,
Baiekeni óltirer ed asyp, úryp, – degende, Tańjaryq:
Maqtama Jamenkeńdi kóz kórmegen,
Nikoloi ol uaqytta ózgermegen.
Jiylyp úisin, Naiman sъezd qúrsa,
Baieke tiri janǵa sóz bermegen, – deidi.
«Qysqa kúnde qyryq ret janyn bergen Baieke» degen sóz osydan qalǵan.
Baiekeniń tórt bitkeni
Baieke bolys ainalasyndaǵy adamdarǵa.:
«Ólshense de teńshelmegen dúnie kóp,
Bireulerge tez bitken,
Bireulerge kóz bitken.
Bireulerge sóz bitken,
Bireulerge bez bitken.
Qalǵanyn jaǵdaiyńa qarai bile jatarsyń», – deidi eken. Keiin búl sóz el arasynda «Baiekeniń tórt bitkeni» degen atpen tarap ketedi.
Aspanda bir qúdai, jerde qara Túrysbai
Túrysbai Ańsarúly (1870-1940) Qyzaidyń maman ruynan shyqqan beldi záńgi. Ol kisi tirliginde qúsbegi bolǵan eken. Túz taǵylaryn aulap, elin qamdap otyrady eken. Eger bir qyran qústy kózi shalsa, ony qolyna qondyrmai taǵat tappaityn kórinedi. Sol ereksheligin qarap, el osyndai naqyl shyǵarǵan.
Jan qalsa Jansarbai(1) men Máshiden(2) qalady
Jansarbai (1851-1946) Qyzaidyń shákil ruynan shyqqan emshi. qyltamaqty emdep jazǵan bilikti adam bolǵan.
Máshi de Qyzaidyń shákil ruynan shyqqan. Jansarbaimen qatar jasaǵan emshi, kóregen adam bolǵan.
Sol tústa taǵy da: «SHákilden úl tusa, dombyrasyn ala tuady» degen de qanatty sóz qalǵan. Óitkeni, shákil ruy ózi az taraǵan bolsa da, baqsy, balger, ánshi, kúishiler kóp shyqqan auyl.
Derekkóz: Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-t.), ISBN 978-601-7865-36-8 1-tom .– 287 b., suretti .
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi
Jalǵasy bar…











