الاكول اۋدانىنىڭ ۇشبۇلاق اۋىلىنداعى توقپانوۆتار اۋلەتىنىڭ ۇرپاق تاربيەسىندەگى ۇلگىلى تۇستارى اۋىل تۇرعىندارى اراسىندا ءجيى ايتىلادى. بۇگىندە قارا شاڭىراققا يە بولىپ وتىرعان زىليحا جۇسىپبەكقىزى 87 جاسقا كەلىپتى. بەلى ەڭكىش تارتىپ، ءجۇزىن ءاجىم تورلاعانىمەن دەنساۋلىعى جاقسى، ءالى كۇنگە سيىر ساۋىپ، ماي شايقاماسا، كىلەگەي تارتىپ، سورەسىنە قۇرت، ىرىمشىك كەپتىرمەسە كوڭىلى كونشىمەيدى. ويتكەنى ايىپ توقپانوۆ پەن زىليحا جۇسىپبەكىزى 11 بالانى ومىرگە اكەلگەن. بۇگىندە ەركىن، ارداق، ديدار، داۋرەن، ماۋلەن، راۋان، راۋشان ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ولاردان 30 نەمەرە، 8 شوبەرەسى بار.
– نەمەرە، شوبەرەلەرىم اتاسىنىڭ ۇيىنە كەلگەندە ەڭ الدىمەن سورەدەن قۇرت الىپ جەۋگە جۇگىرەتىنى ادەت بولىپ قالعان. سولاردىڭ كوڭىلىن قالدىرمايىن دەپ بەلىم بۇگىلىپ، اياعىم اۋىرىپ جۇرسە دە سيىرىمدى ساۋىپ، سورەنى قۇر قالدىرماي قۇرت، ىرىمشىك جايىپ قويامىن، – دەيدى كەيۋانا.
بىلگەن ادامعا بۇل دا قازاقى تاربيەنىڭ قايماعى بۇزىلمايتىن ۇلگىسى. اۋىلدان الىسقا كەتكەن ازامات ەڭ الدىمەن دالانىڭ جۋسان ءيىسىن ساعىنسا، قارا شاڭىراقتىڭ الدىنداعى سورەدەگى قۇرتتىڭ ءدامىن ەسىنە الىپ تامسانادى. اۋىلعا دەگەن ماحابباتتىڭ سورەدەگى قۇرت پەن ىرىمشىككە قۇشتارلىقتان باستالاتىنىن اپامىز وسى قاراپايىم ادەتىمەن ساقتاپ كەلەدى. بۇل ءاربىر انانىڭ ءۇيىنىڭ تورىنە جازىپ، ءىلىپ قوياتىن تاربيەنىڭ تاپتىرماس ءتاسىلى دەۋگە بولادى.
اپامىزدىڭ ايتۋىنشا، ايىپ اتامىز بالالارىن قاتاڭ تاربيەمەن ءوسىرىپتى. «بالاپان ۇيادا نەنى كورسە ۇشقاندا سونى ىلەدى» دەگەن قازاقى تاربيەنىڭ ءتاسىلى بولسا كەرەك. شىن مانىندە ءوزى دە شىنشىل، كوڭىلى جۇمساق ادام بولىپتى. بىراق اكەنىڭ قاتال تاربيەسىن كورىپ وسكەن بالالار ەڭبەكتىڭ قادىرىن بىلەتىن، اسىن ادالىنان تاۋىپ جەۋگە ادەتتەنگەن ۇرپاق بولىپ ەرجەتتى. اپامىزدىڭ ۇيىنە ءبىزدى ەرتىپ بارعان ۇشبۇلاق اۋىلىنىڭ باس مامانى دۋلات ابىلبەكوۆ ۇلكەندەردەن ەستىگەن ءبىر تاعىلىمدى ەستەلىگىمەن ءبولىستى.
– ايىپ اتامىز وتىرىك ايتىپ، جۇرتتى الداۋعا بەيىم تۇراتىن ورەسكەل قىلىقتاردى ءومىر بويى جەك كورىپ ءوتىپتى. سوندىقتان بالالارىن شىنشىل، ەكى سويلەپ، ەلدى بۇلدىرەتىن ارەكەتتەن ساقتاندىرۋ ءۇشىن ولارعا جاستايىنان سوزبەن ەمەس، ادىسپەن تاربيەلەيدى ەكەن. كەشكە بالالارىن ات سۋارۋعا جۇمساپ، قولىنا سۋ تاسيتىن تورسىعىن قوسا بەرىپ، باستاۋدىڭ باسىنان سۋ الا كەلۋدى تاپسىرادى ەكەن. ارينە، جىلقى دا ءتىل جوق قوي. سۋاردىم دەپ جارتى جولدان قايتىپ كەلۋگە بولادى. بىراق باستاۋدىڭ باسىنان سۋ الۋ ءۇشىن سول جەرگە بارماسا بولمايدى. بالالارىن وسىلاي شىنشىلدىققا تاربيەلەپتى، – دەيدى ول.
بۇل ايىپ توقپانوۆتىڭ بالا تاربيەسىندەگى ونەگەلى ءىسىنىڭ بىرەۋى عانا. ولاردى مەيىرىمدى، قايىرىمدى، تاربيەلى ەتىپ ءوسىرۋدىڭ باسقا جولدارى كوپ ەكەن. اتامىز وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتانىپ، زىليحا اپامىز قاراشاڭىراقتا قالادى. ال بالالارىنىڭ ءبىرى الماتىدا، ەندى ءبىرى تالدىقورعاندا قونىستانىپ، وزدەرىنە تيەسىلى ماماندىعى بار. باسىندا بالالارى اپامىزدى قالاعا كوشىرىپ، وزدەرىمەن بىرگە تۇرعىزعىسى كەلەدى. بىراق «قارا شاڭىراقتىڭ وتىن سوندىرمەيمىن» دەگەن كەيۋانا قارا شاڭىراقتا جالعىز تۇرا بەرۋگە شەشىم قابىلدايدى. اناسىنىڭ شەشىمىنە قارسى كەلمەگەن بالالارى سودان بەرى كەزەكتەسىپ 15 كۇننەن اناسىنىڭ جانىندا بولىپ، ءۇي تىرلىگىنە كومەكتەسىپ، شەشەلەرىن جالعىز قالدىرىپ كورمەپتى.
راسىندا، بۇگىندە اتا-اناسىن قارتتار ۇيىنە وتكىزىپ، زەينەتاقىسى تۇسكەندە ايىنا ءبىر امانداسا باراتىن جاندار كوپ. سولارعا قاراعاندا الىس اۋىلدا قالعان انالارىن جالعىزسىراتپاي، قالاداعى قات-قابات تىرلىگىن قايىرىپ قويىپ، كەزەكتەسىپ قارايلاسىپ، كوڭىلىن كوتەرىپ، ءومىرىن ۇزارتىپ تۇرۋ باسقالارعا ونەگە بولاتىن ءىس.
قاجەت انداس،
«جەتىسۋ» گازەتى، №128، سەنبى، 12 قاراشا 2024











