Negizi biz ákemniń esikten kirgendegi kóńil-kúiine qarap-aq, ol kisiniń jandúniesindegi búlqynysty birden sezinetinbiz. Eger esikten kire sala basyndaǵy sándep kietin shilapasyn (qalpaq) tórde jinauly túratyn júktiń ústine ornyqtyryp qoiyp, jaimen sheshinse, ol kúni bir quanyshtyń bolǵany. Sol kúni ne qonaq keledi, bolmasa, kóp ótpei qazanǵa et asylyp, kórshilerdi tamaqqa shaqyramyz. Án-kúi, úlkenderdiń neshe túrli ázil-áńgimesi jarty túnge deiin jalǵasady. Al kire sala ayaqkiimin sheship, búryshqa qarai laqtyra salsa, bir kóńilsizdiktiń bolǵany. Ol jaǵdaida malǵa shóp salatyn, tauyqqa jem beretin, sol siyaqty bir syltau tauyp syrtqa shyǵyp ketuge tyrysatynbyz.
Úige kirer-kirmesten oqu úlgerimimizdi súrai bastasa, múǵalimderden shaǵym túskeni. Áldebir kórshimizdi úige ertip kele jatsa, onyń balalary bizden ońbai tayaq jegeni turaly ata-anasyna shaǵymdanyp qoiǵanyn bilip túramyz. Óitkeni, biz bir úide bes úlmyz, ákemniń eki aǵasynyń úldaryn qosqanda on shaqtymyz. Sondyqtan auyldy biz ústaitynbyz. Ol kezde balalar tóbeleskenin, bas jarylyp, qol synǵanyn, qansha tayaq jese de, ata-anaǵa shaǵymdanu abyroisyz is dep esepteletin. «Qúlyn tepti», «Taiynshadan jyǵyldym», «Qoradan qúlap kettim», «SHógir tilip ketti» degen siyaqty san syltaumen qútylatynbyz. Arasynda shydamsyzdar da kezdesip jatady, árine. Ondai shaǵymshylarǵa qoldanylatyn jaza da tym auyr bolatyn. Úrmaimyz, soqpaimyz, tek «Satqyn ekensiń» dep aidar taǵyp qoiǵannyń ózi jetip jatyr. Múny biletin kórshiler sózinde túrmaityn balasyn erteńgi páleden qútqaru úshin jaǵdaidy ákem arqyly retteitin. Óitkeni, biz úshin ákeniń aitqany zańnan da qatal bolatyn. Eger ákem «Ol úidiń balasyna timeńder» dese, ol erteń mektepke alańsyz barady. Balalarmen de emin-erkin aralasyp, soǵys oiynyn oinap, úilerine kóńildi qaitady. Iá, aita bersek, múndai mysaldar óte kóp bolatyn.
Búǵan qarap ákemdi tym qatigez eken dep oilap qalmańyz. Meniń qúrdastarymnyń da ákesi dál osylai boldy. Olardyń da ákelerin bizshe qúrmettegenin, áli kúnge sol bala kúnderin saǵyna eske alatynyn aitpasa da túsinip túramyn. Ákelerimizden imengenimiz qoryqqanymyz emes, syilaǵanymyz bolatyn. Osy kúnge deiin ákelerimizdei keńpeiil, aqkóńil, ashyq-jarqyn, aramzalyqtan taza, arly da adal adamdardy kezdestire qoiǵan joqpyn. Kerisinshe búl kúnde ákeler balalardan qorqatyn bolyp barady.
Taǵy bir aita keter jaǵdai, biz erjetip, mektep bitirip, qyzmetke shyqqannan keiin ózimizdiń alǵan jalaqymyzdy aldymen sheshemizge beremiz, ol kisi ákemizge tabystaidy. Al ózimizge kerektisin ákemizden súrap alatynbyz. Keiin úilenip, óz aldymyzǵa otau bolǵan kezde ákemiz óz tabysymyzdy ózimiz igeruge rúqsat etti. Al qazir ondai dúnie joq. Keide: «Mynau meniń tapqanym keregińizge jaratyńyz», – dep ákelerine tabysyyń kóptigin kórsetip, masattanyp jatqan balalardy kórgende kóńilim qúlazyp qalady. Múmkin olar basqasha oilaityn shyǵar. Ony biz túsinbeitin shyǵarmyz.
Ákem bir kúni úige kóńilsiz oraldy. Qolyndaǵy qytaisha shyqqan birneshe parsha gazetti esikten kire beristegi kónetoz shkaptyń ústine tars etkizip tastai saldy. Múndai áreket birinshi ret bolǵan soń oǵan qandai baǵa bererimizdi bilmei ańtarylyp qaldyq. Ishindegi bir-eki materialdyń taqyrybyn qyzyl siyaly qalammen astyn syzyp qoiypty.
– Analardy oqy da, sosyn audarmasyn maǵan kórset, – dep tapsyrdy.
Túnimen otyryp, álgi tapsyrmasyn oryndap shyqtym. Biraq ol kezde qytaisham tym keremet emes. Qazirde jaryp túrǵany shamaly. Ózim áreń kóteretin qazaqsha-qytaisha kók tysty sózdikti san tóńkerip júrip, ertesi táńerteń shalajansar audarmamdy ústeliniń ústine qoiyp qoidym. Ertesi ákem meniń audarǵan dúniemdi sol tústa bizge qytai tilinen sabaq beretin Ábdúmit degen múǵalimimizge teksertip, tegistep degendei, ádemi dúnieni úige alyp keldi.
– Múny, myna gazetke jiber, – dep qolyma konvert pen marka satyp aluǵa jeterlik aqsha berip, poshtaǵa júmsady.
Bir jeti óter-ótpesten ólkelik gazettiń úshinshi betine meniń audarma áńgimem jaryq ete tústi. Ol kezde gazet betine alaqandai maqalańnyń shyǵuy degen úlken dúnie bolatyn. Auyldaǵy aty ańyzǵa ainalǵan adamǵa ainaldym. Qalamaqysy (tym kópte emes) kelgen kúni bizdiń úide toi boldy. Synyptastarymyzdyń ortasyndaǵy bedelim de kóterilip qaldy. Bizdiń balalyq shaqtyń qyzyǵy – qyzdardyń arasynda abyroi-bedelge ie bolumen ólshenetin edi ǵoi.
Aldymen sol alǵashqy audarmanyń tolyq mátinin sizde oqyp shyǵyńyz.
Qaitaru (SHaǵyn áńgime)
Úgit bóliminiń qyzmetkeri SHiyau Jińniń qalyńdyǵy búgin oǵan taǵy da:
– Endi úi taba almasań onda bailanysymyzdy úzip, jón-jónimizge keteiik, – dedi.
Búl sóz SHiyau Jińdy qatty azaptady. Bólim dárejeli kóptegen kadyrlar úi kezegin tosyp júrgende ádettegi úgit qyzmetkeri, erikti tilshige qaidan úi berile qoisyn.
– Úi basqaru mekemesiniń (TKSHM) bastyǵymen tanystyǵym bar deushi ediń ǵoi!? – dedi SHiyau Jińniń zaiyby oǵan qarap, – azyraq tartu-taralǵy aparyp, jaǵdaiyńdy aityp kórseń bolmai ma?
SHiyau Jiń kóp tolǵana kelip, aqyry birneshe bótelke joǵary sortty araq alyp, úi basqarma mekemesiniń bastyǵymen kezdesu bekimine keldi.
– Kim? – teledidar kórip otyrǵan mekeme bastyǵy bireudiń esik qaqqan dybysyn estip, dereu esikti ashty.
– O, Jiń tilshi ekensiz ǵoi, kanne, tórlet. Ne júmyspen keldińiz?
– Bastyq, men búgin sizben úi turaly sóileskeli kelgen edim, – dedi Jiń tilshi somkesinen ákelgen nársesin alyp jatyp.
– Ái, búl isti erterek nege aitpaǵansyz, – dedi bastyq kúlip túryp, – úi máselesin men aityp qoyaiyn, biraq myna nárselerińdi alyp qait. Bárimizde partiyanyń kadyrlarymyz, múndai isterdi isteu jaraspaidy, – mekeme bastyǵynyń óńi ózgere qaldy.
– Siz meni osyndai jaisyz isterdi únatatyn adam dep oilaisyz ba? Eger búlaryńyzdy alyp qaitpasańyz renjimeńiz? Úi berilmeidi!
SHiyau Jiń bastyqtyń qúlqyn qúmar emestigine riza bolyp ákelgen nársesin somkesine salyp, onymen qoshtasty.
Ertesi, SHiyau Jiń gazethanada ozdyrylǵan kezekti «para beru, para aluǵa» qarsy túru jónindegi aqparattyq jiynǵa qatysty. Ol úi basqaru mekemesiniń bastyǵy óziniń tartu-taralǵysyn oi eleginen ótkize otyryp, tereń tolǵandy. Sol kúni keshte mekeme bastyǵynyń para qabyldamai, úkimet isin ádildikpen júrgizgenin turaly bir material daiyndady.
Úi basqaru mekemesiniń bastyǵy sol kúngi gazetti kórip, quanǵanynan:
– Jaqsy istepsiń, óte jaqsy istepsiń, – de berdi.
– Jaqsy istepsiń degenin qara?, – dedi áieli ashu shaqyryp, – ol bir joǵary dárejeli shendi emes, tartuyn almai túryp, úidi bekerge bergeniń ne?
– Beker bergenin degenin qara, sen neni bilesiń? – dedi bastyq, – Oilashy, qazirgi paraqorlyqqa qarsy árekette seniń adaldyǵyń turaly jazylǵan bir maqalanyń qúny, onyń azǵantai tartu-taralǵysynan álde qaida salmaqty.
Audarǵan Qajet Andas.
«SHyń Jań» gazeti, 1993 jyl 24 qazan.
Mine, sodan beri 30 jyldan asa uaqyt boldy. Ol kezde ómirimniń keiingi shirek ǵasyry baspasózben bailanysty órbidi dep oilamaǵan edim. Ákemniń sol qadamy – meni qyzyqtyru arqyly qalamgerlikke jeteleu ekenin endi túsinip otyrmyn. Rasynda, osy audarma jaryq kórip, biraz bedel jinaǵannan keiin kitaptan bas almaityndy shyǵardym. SHimailap birdemelerdi jazu, tórt tarmaqty óleńge múń-sherimdi tógu meniń búljymas qaǵidama ainaldy. Jazǵan dúniemdi ólkeniń ár túsyndaǵy gazet-jurnaldarǵa jiberu ádet boldy. Onyń kóbi basylym betterinde jaryq kórmese de ókinbeimin. Qaita meni alǵan betinen qaitpaityn tózimdilikke baulydy. Ákem sondai qarapaiym ǵana ádispen meni qalamgerlik baǵytqa salyp jiberdi. Sol tárbie meni talai beleske jetelep keledi. «Jaqsy áke jaman úlǵa qyryq jyl azyq bolady» degenniń shyn máni osy eken ǵoi.
Ákem bizge mol qarjy qaldyra almasa da, osyndai satyp aluǵa kelmeitin ruhani bailyq qaldyrdy. Qazir kóptegen ákeler balalarynyń bolashaǵy úshin qarjy jinap, zattyq bailyqty molynan toptau úshin halyqtyń bailyǵyna da qol súǵady. Biraq qarapaiym eldiń kóz jasynyń bodauyna kelgen bailyqtyń balalaryna máńgilik qorǵan bolǵanyn osy kúnge deiin kórgen joqpyn. Esesine, «Asyńdy adalynan tauyp ish» degen ákeler tárbiesimen óskenderdiń kóńildi ómir súrip jatqanyn jii kezdestiremin.
Qajet ANDAS,
«Q-andas» aqparattyq agentigi.
Derekkóz: https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1727342











