Ábdúshkir TÚRSYNBEKÚLY Tekes audanynyń aqyny, búl aitys Ile qazaq avtonomiyaly oblysynyń qúrylǵanynyń 20 jyldyǵyna orai Qúlja qalasynda ótkizilgen aqyndar aitysynda bolǵan.
ÁBDÚSHKIR:
Búl topqa án-jyr alyp keldim alǵash,
Aqynnyń maqsaty bar kóńili jalǵas.
Ataqty bir audannyń aqynysyń,
Qyrandai qiyaǵa úshqan qanat talmas.
Jyrlaiyq Ilemizdiń jyr májilisin,
Bir jyly bir ǵasyrmen bolǵan parlas.
Jań ómir baqyt berdi bárimizge,
SHyǵarmai óleń sózdi qúmar qanbas.
Óleńniń shumaǵyn tók oiyńdaǵy,
Azyraq aitysalyq kel zamandas.
Óleńdi zaulata ber sharyqtata,
Endeshe, qúlash qerip ilgeri bas.
Sen júrsiń úly ózgeris tolqynynda,
Jarysta báige alatyn júldeli jas.
Jyrlai ber Kúnesińdi, tabysyńdy,
Óleńniń áueskeri atyń Andas.
ANDAS:
Jaǵdaiyńdy otyrmyz úǵyp seniń,
Aqynysyń úshyrǵan tynysty eliń.
Úly toida bas qostyq tapsyra ber,
Toi shashuy mol bolar qúntty erdiń.
Bolashaqqa eń núrly baǵyt alyp,
Elim ósip keledi batyr alyp.
Núrly ómirdi áserli jyrǵa qosyp,
Birazyraq otty óleń aǵytaiyq,
Óleń óner adamdy jelpindirer.
SHat zamanda shalqyǵan serpindi kór.
Júirik ediń óleńniń jasqanbaityn,
Tekesińniń tabysyn jelpip jiber.
ÁBDÚSHKIR:
SHamaly meniń daǵy aqyndyǵym,
Óleńge janym qúmar jaqyndyǵym.
Jyrlaiyq búl kúnderdiń darqandyǵyn,
Bar bolsa kelshi, Andas, batyrlyǵyń.
SHyǵarshy tamyljyta dauysyńdy ásem,
Jigeri jauyngerdiń bolmas báseń.
Núr qúiǵan, mine, búgin júrekterge,
Jasai ber jaryq bergen úly kósem.
ANDAS:
Aqyn emes, men daǵy talaptymyn,
Súitsedaǵy kelmeidi qarap túrǵym.
Batyr halyq júmylyp jańalyqqa,
Qaharmandar tabysty jaratty tyń.
Bar bailyǵym tausylmas eselegen,
Úqsamaidy dáurim keshemenen.
SHalqi berem ómirden shabyt alyp,
SHat zamanym erikti ese bergen.
ÁBDÚSHKIR:
Júr edim jańa ǵana talaptanyp,
Qyrandai qiyaǵa úshqan qanat qaǵyp.
Baiqasam óleńińniń formasyna,
Tolqyndai tóńkerilgen barady aǵyp.
Jańa zaman jalyndy jasap bersin,
Baqyttyń bergen saǵan shamyn jaǵyp.
ANDAS:
Óleńge jaspyn ázir bala tildi,
Igergem joq tátti jyr jaratudy.
Jańa zaman shúlen kún shyqty daǵy,
Qiyrlarǵa aidady qara túndi.
Janǵa jaily árbir sóz ár sóilemiń,
Jalyny mol qarasam jarasymdy.
ÁBDÚSHKIR:
Jainaǵan núrly kúnim elimdegi,
Ashylǵan qyzyl gúlim jerimdegi.
Tausylmas kedeilerge baqyt bergen,
Úly elimiz dúnieniń tórindegi.
Áskerdei shekarada qyraǵysyń,
Kúrestiń qiyan-keski shebindegi.
Halyqtyń úly eńbegi jasai bersin,
Júldyzdy úige ornatqan kógimdegi.
ANDAS:
Biiktep baqyt kúnim aspandaǵy,
Ekpindi jyrym, mine, aspandady.
Kóneniń boǵauynan qútyldyqta,
Múqalmas qyp ósirdik jas jandardy.
Jaujúrekter qyraǵy kúzette túr,
Juytpaidy shetime qas jaulardy.
Qamqorlyǵy dáuirdiń osy emes pe,
Mal qoramda elektir sham janǵany.
Tabiǵat ta halqyma basyn iip,
Bolaty men múnaiyn aqtarǵany.
ÁBDÚSHKIR:
Mineki san aluan elde batyr,
Eskilik, mesheulikti jerlep jatyr.
Qarasań eńbekshi eldiń diqanyna,
Qara jer kilegeiin qalqyp jatyr.
Qarasań jasyl jailau kóz tartatyn,
Myńǵyryp tórt túlik mal shalqyp jatyr.
Qarasań halqymyzdyń tabysy mol,
Mineki, jyldan jylǵa artyp jatyr.
Elimniń egistigin aralasań,
Aldyńda júpar iisi ańqyp jatyr.
Jastardyń qairaty mol, jigeri kóp,
Bas iip tau qolynda balqyp jatyr.
ANDAS:
Sansanaqsyz elimde qaharmandar,
Úlgisi bop eńbektiń atalǵandar.
Joiqyn kúshpen tas-talqan bolyp jatyr,
Aldymdaǵy toń moiyn qasarǵandar.
Dánnen dariya aǵyzyp teńdesi joq,
Mol jeńispen qadamyn aparǵandar.
Tórt túlik mal taulardyń qoinauynda,
Altyn astyq jaiqalǵan oilarymda.
Jańa dáuir eselep qúiǵan ózi,
Jiger kúshti sarqylmas boilarymda.
ÁBDÚSHKIR:
Beremin ne dep jauap sen dosyma,
Kep qaldym úirenuge sen qasyńa.
Jańa zaman jetistigin jyrlau úshin,
Óleńdi túsire ber arnasyna.
Ataqty aqynysyń bir audannyń,
Qarasam óleńińniń formasyna.
Aqynym, án kúiińe áues boldym,
Berersiń talai kómek joldasyńa.
Mert boldy zúlymdardyń kúni bitip,
Jabysyp kóneliktiń arbasyna.
Qarańǵy qaltarysta jan talastyq,
Talasyp aqiqattyń tańbasyna.
Kúresti eń sońyna aparaiyq,
Kóneliktiń ot ashaiyq ordasyna.
Mineki, shyrqap túrsyń aqyn inim,
Dál búgin kóterilip sahnaǵa.
Elińde sharua-diqan shepterinen,
Maqtarlyq jaqsy úlgi ozat bar ma?
ANDAS:
Ozattar kóp sahara qyrlarynda,
Tabystardyń samǵaǵan shyńdarynda.
Taudai bolyp úiilgen qyzyldary,
Aiǵa qolyn jetkizer qyrmanymda.
Ozattar kóp jerimde aita bersem,
Syiǵyza alman olardy jyrlaryma.
Halqym batyr qaitpaǵan qiyndyqtan,
Minutyna tabyspen qiyrdy útqan.
SHonjarlardy jerledik kórin qazyp,
Kúndelikti súiregen shiyr júrttan.
Tegin ketpes bir tamshy ter degeniń,
Syiǵyza alman óleńge el kólemin.
Túrindikte bilekti eselep kúsh,
Tartyp aldyq taǵdyrdyń bermegenin.
Núrly ómirden jalyndy shabyt alyp,
Ońdy-soldy óleńdi sermegenim.
ÁBDÚSHKIR:
Auylym Tekes audan el esinde,
Eńbegim Qaradala tyń tósinde.
Elimde diqan, ústaz eńbegi zor,
Qoimaidy tabiǵattyń bermesinde.
Terbele shalqyp ósken Tekesim bai,
Jan sany mólshermenen alpys myńdai.
Qarasań alqabyna kóziń salyp,
Kók aspan tóńkerilgen aidynyndai.
Elimniń osynau baq zamanynda,
Qanatyn Qaradala jaidy múndai.
Jailauy malǵa tolǵan yrysty edi,
Tas maqta altyn astyq bailyǵyndai.
ANDAS:
Maqtan etem mendaǵy Kúnesimdi,
Tabiǵatpen igergen kúresudi.
Doly ózendi ógizdei búidalap kep,
Qaǵyr jerge altyn dán gúl ósirdi.
Bar bailyqty aita alman birden sanap,
Búlbúl qúsy baqshada túrǵan sairap.
Tasty búrkip kómirmen jútyp, mine,
Bolat ózen dariyadai jatyr qainap.
SHattanamyn óziń dep, Araltóbem,
Quanysh qoi shalqyp bir taralsa óleń.
Altyn dánniń lyqsyǵan keni boldy,
SHól dalasy oranyp balausamen.
ÁBDÚSHKIR:
Jeri bar ónip-ósken qara torǵai,
Órkendep jyldan-jylǵa barady ońai.
Mineki dostyq gúli ashylyp túr,
Jatatyn shi men toǵan orai-orai.
Qarasam kórkem Tekes alabyńa,
Jeńistiń kórki tolǵan alabyna.
Tóńkeristik jigermen qaru aldym,
Núr qúidy, mine, meniń qalamyma.
ANDAS:
Jyrǵa qosam mendaǵy Keńsuymdy,
Bailyq keni tolqyǵan jer-suymdy.
Sol ólkeniń tósinde shalqyp óskem,
Óziń syndy bir jaspen erkin úndi.
Dán tolyqsyp Kúnestiń alabynda,
Qaptap jatyr tórt túlik mal adyrda.
Óz kúshine súienip qúryp shyqqan,
Kóz tartady kórikti qala qyrda.
ÁBDÚSHKIR:
Qarasań bizdiń Tekes qadamyna,
Jaulardy salyp otyr tabanyna.
Qystaq pen saharaǵa negiz qalap,
Ashyldy dostyq gúli sabaǵynda.
Qarasam Tekes kórkem malshylaryń,
Aǵyzǵan mańdaiynan tamshylaryn.
Artyna tastap talai qyrat qyrdy,
Basady saigúlikke qamshylaryn.
Qarasań aq búlttai jón shyńyna,
Oraǵan fabrikanyń úrshyǵyna.
Isine malshy aǵanyń rizamyn,
Kókjaldyń qan jalatqan úrshyǵyna.
Barsańyz bizdiń auyl Terektige,
Úqsaidy túlǵasy ásem jelektige.
Diqannyń erip júrseń sen qasyna,
Alasyń qol jetkizip kerektińe.
ANDAS:
Qarap túrsań Kúnestiń kelbetine,
Jańa túspen gúldenip erjetude.
Zor tabystar jaraldy aitarlyqtai,
Dala gúli sheshektep terbetile.
Biz úirendik tehnika igerudi,
Tabiǵat ta túsindi tilge erudi.
SHikizatym jibergen terilerim,
Neshe túrli qúrym bop úige enude.
Bar mende Ábdúshkir Jalshiimde,
Terbeledi janyńyz án kúiine.
Tabystary tyń onyń búrlysy mol,
Tauysa almai til jetip qaldy úiile.
Kórdim erler tyń tabys jaratqanyn,
Ósti taǵy eselep talaptarym.
SHólden bailyq bar daǵy aralasyp,
Kóńilińniń ala ber jaratqanyn.
ÁBDÚSHKIR:
Jarattyq taqtaly atyz gúl maisany,
Bolmaǵan búryn dala múndai sáni.
Jasasyn jańa zaman erkindigi,
Ornaǵan basymyzǵa baqyt tańy.
Tekestiń tabystaryn salmaqtady,
Teń ósken dostyq gúli aumaqtaryn.
Terbeltip án-jyrymdy toiǵa arnap,
Kóńildiń shattyq kúiin zaulatqanym.
Faruza auylymyzdyń belsendisi,
Ógizdi kóteredi senseń kúshi.
Janyna batyldyqty jalau etip,
Saqtalǵan júreginde Otan isi.
Aqynnyń óleń aitu sheberligi,
Úirenseń sen aqynsyń eger múny.
Halqymnyń qaisar kúshi qaitpaitúǵyn,
Kúndelik jeńip túrdy kedergini.
ANDAS:
Ómirimniń biiktep shalqarynda,
Óleń-jyrdyń tartylǵan arqauynda.
Aityp sózben tausylmas tuǵan jerdiń,
Bailyqtaryn jaralǵan ár tańynda.
Ozatym aǵa sholpan Ánuarbek,
Men múnda otyrǵam joq ánimdi úrlep.
Tas qora sap egizden tólin ertip,
Kele jatyr qúlashyn alǵa sermep.
Gúlge oraǵan Kúnestiń kólemderin,
Jyrǵa qospai bolar ma er eńbegin.
Úirenemiz Tekesten dán aǵyzǵan,
Attap ótken ǵasyrdyń beleńderin.
ÁBDÚSHKIR:
Auzyńda jeńis oty jaularǵa jái,
Qúradyń sóz asylyn óleńge bai.
Aqynsyń ataǵy bar ejelden-aq,
Óleńdi úiretersiz siz birtalai.
Tekestiń sol jeńisin kórem deseń,
Mine sap saigúlikke bar qyrqalai.
SHaqyrǵan sóziń jaqsy beri kel degen.
Osyǵan qandai júrek terbelmegen.
Kóreiin Kúnesińniń gúldi aumaǵyn,
Ózine eshbir nárse teń kelmegen.
ANDAS:
Bar álemge halqymyz taratqan ún,
Meniń daǵy úirenu talaptarym.
Barsań eger Kúnestiń alqabyna,
Tauysa almaisyń bailyqtyń sanap bárin.
Myń jasasyn el basqarǵan azamattar,
Eske ústaimyn jańa ómir jaratqanyn.
Seniń núrly shúǵylańnan quat alyp,
Jerge tyqtyq jaulardyń qamap bárin.
ÁBDÚSHKIR:
Tym qyzyq myna sóziń kúldirgendei,
Balyqty su túbinen ildirgendei.
Aqynym, án-kúiińe áues boldym,
Dál beine erte shyqqan búldirgendei.
Jasymnan birge óstim halyqpenen,
Jyl saiyn, saǵat saiyn damyp kelem.
Tóńkerisshil halyqtyń bastauynda,
Mineki oń-solymdy tanyp kelem.
Ekpindi dauyl jarǵan tolqynynda,
Kósemnen úly quat alyp kelem.
Astymda túlparym bar bolat taban,
Jerlerim gúl-báisheshek ol attaǵan.
Isine júrtshylyqtyń razymyn,
SHetine jauyz jaudy jolatpaǵan.
ANDAS:
Árbir sóziń kóńildi shalqytqanda,
Jan júiemdi eritip balqytqandai.
Jylaryńnan nár aldym Tekesińnen,
Taudai tabys jaratqan artyq qandai.
Tel ósemin ózińdei kóppen birge,
Mańdaiymdy tosamyn kóktem kúnge.
Azattyqtan artylǵan qúdiret kúshi,
Bas imeitin jaular joq óktem únge.
ÁBDÚSHKIR:
Atyń beker shyqpapty-au Andas degen,
Biik eken túsindim jan-jaqty óreń.
Árbir iske múqiyat ári tereń,
Qaraitynyń bilindi salmaqpenen.
Kúnestiń men bilemin eli darqan,
Sodan saǵan júǵypty qaimaqty óleń.
El yrysyn jyrladyq, jer qadirin,
SHektelmesten bir audan, aimaqpenen.
Biik múrat joldasyń bolsyn endi,
Alǵa órlei ber dál osy qairatpenen.
Derekkóz: Doda: (Aitystar men tarihi-etnografiyalyq jyrlary) / A. Omaraqyn ; [qúrastyrǵan: Á. Majai [j. b.] .- Taldyqorǵan : [b. j.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi











