ابدۇشكىر تۇرسىنبەكۇلى تەكەس اۋدانىنىڭ اقىنى، بۇل ايتىس ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي قۇلجا قالاسىندا وتكىزىلگەن اقىندار ايتىسىندا بولعان.
ابدۇشكىر:
بۇل توپقا ءان-جىر الىپ كەلدىم العاش،
اقىننىڭ ماقساتى بار كوڭىلى جالعاس.
اتاقتى ءبىر اۋداننىڭ اقىنىسىڭ،
قىرانداي قياعا ۇشقان قانات تالماس.
جىرلايىق ىلەمىزدىڭ جىر ءماجىلىسىن،
ءبىر جىلى ءبىر عاسىرمەن بولعان پارلاس.
جاڭ ءومىر باقىت بەردى بارىمىزگە،
شىعارماي ولەڭ ءسوزدى قۇمار قانباس.
ولەڭنىڭ شۋماعىن توك ويىڭداعى،
ازىراق ايتىسالىق كەل زامانداس.
ولەڭدى زاۋلاتا بەر شارىقتاتا،
ەندەشە، قۇلاش قەرىپ ىلگەرى باس.
سەن ءجۇرسىڭ ۇلى وزگەرىس تولقىنىندا،
جارىستا بايگە الاتىن جۇلدەلى جاس.
جىرلاي بەر كۇنەسىڭدى، تابىسىڭدى،
ولەڭنىڭ اۋەسكەرى اتىڭ انداس.
انداس:
جاعدايىڭدى وتىرمىز ۇعىپ سەنىڭ،
اقىنىسىڭ ۇشىرعان تىنىستى ەلىڭ.
ۇلى تويدا باس قوستىق تاپسىرا بەر،
توي شاشۋى مول بولار قۇنتتى ەردىڭ.
بولاشاققا ەڭ نۇرلى باعىت الىپ،
ەلىم ءوسىپ كەلەدى باتىر الىپ.
نۇرلى ءومىردى اسەرلى جىرعا قوسىپ،
بىرازىراق وتتى ولەڭ اعىتايىق،
ولەڭ ونەر ادامدى جەلپىندىرەر.
شات زاماندا شالقىعان سەرپىندى كور.
جۇيرىك ەدىڭ ولەڭنىڭ جاسقانبايتىن،
تەكەسىڭنىڭ تابىسىن جەلپىپ جىبەر.
ابدۇشكىر:
شامالى مەنىڭ داعى اقىندىعىم،
ولەڭگە جانىم قۇمار جاقىندىعىم.
جىرلايىق بۇل كۇندەردىڭ دارقاندىعىن،
بار بولسا كەلشى، انداس، باتىرلىعىڭ.
شىعارشى تامىلجىتا داۋىسىڭدى اسەم،
جىگەرى جاۋىنگەردىڭ بولماس باسەڭ.
نۇر قۇيعان، مىنە، بۇگىن جۇرەكتەرگە،
جاساي بەر جارىق بەرگەن ۇلى كوسەم.
انداس:
اقىن ەمەس، مەن داعى تالاپتىمىن،
سۇيتسەداعى كەلمەيدى قاراپ تۇرعىم.
باتىر حالىق جۇمىلىپ جاڭالىققا،
قاھارماندار تابىستى جاراتتى تىڭ.
بار بايلىعىم تاۋسىلماس ەسەلەگەن،
ۇقسامايدى ءداۋرىم كەشەمەنەن.
شالقي بەرەم ومىردەن شابىت الىپ،
شات زامانىم ەرىكتى ەسە بەرگەن.
ابدۇشكىر:
ءجۇر ەدىم جاڭا عانا تالاپتانىپ،
قىرانداي قياعا ۇشقان قانات قاعىپ.
بايقاسام ولەڭىڭنىڭ فورماسىنا،
تولقىنداي توڭكەرىلگەن بارادى اعىپ.
جاڭا زامان جالىندى جاساپ بەرسىن،
باقىتتىڭ بەرگەن ساعان شامىن جاعىپ.
انداس:
ولەڭگە جاسپىن ءازىر بالا ءتىلدى،
يگەرگەم جوق ءتاتتى جىر جاراتۋدى.
جاڭا زامان شۇلەن كۇن شىقتى داعى،
قيىرلارعا ايدادى قارا ءتۇندى.
جانعا جايلى ءاربىر ءسوز ءار سويلەمىڭ،
جالىنى مول قاراسام جاراسىمدى.
ابدۇشكىر:
جايناعان نۇرلى كۇنىم ەلىمدەگى،
اشىلعان قىزىل گۇلىم جەرىمدەگى.
تاۋسىلماس كەدەيلەرگە باقىت بەرگەن،
ۇلى ەلىمىز دۇنيەنىڭ تورىندەگى.
اسكەردەي شەكارادا قىراعىسىڭ،
كۇرەستىڭ قيان-كەسكى شەبىندەگى.
حالىقتىڭ ۇلى ەڭبەگى جاساي بەرسىن،
جۇلدىزدى ۇيگە ورناتقان كوگىمدەگى.
انداس:
بيىكتەپ باقىت كۇنىم اسپانداعى،
ەكپىندى جىرىم، مىنە، اسپاندادى.
كونەنىڭ بوعاۋىنان قۇتىلدىقتا،
مۇقالماس قىپ وسىردىك جاس جانداردى.
جاۋجۇرەكتەر قىراعى كۇزەتتە تۇر،
جۋىتپايدى شەتىمە قاس جاۋلاردى.
قامقورلىعى ءداۋىردىڭ وسى ەمەس پە،
مال قورامدا ەلەكتىر شام جانعانى.
تابيعات تا حالقىما باسىن ءيىپ،
بولاتى مەن مۇنايىن اقتارعانى.
ابدۇشكىر:
مىنەكي سان الۋان ەلدە باتىر،
ەسكىلىك، مەشەۋلىكتى جەرلەپ جاتىر.
قاراساڭ ەڭبەكشى ەلدىڭ ديقانىنا،
قارا جەر كىلەگەيىن قالقىپ جاتىر.
قاراساڭ جاسىل جايلاۋ كوز تارتاتىن،
مىڭعىرىپ ءتورت تۇلىك مال شالقىپ جاتىر.
قاراساڭ حالقىمىزدىڭ تابىسى مول،
مىنەكي، جىلدان جىلعا ارتىپ جاتىر.
ەلىمنىڭ ەگىستىگىن ارالاساڭ،
الدىڭدا جۇپار ءيىسى اڭقىپ جاتىر.
جاستاردىڭ قايراتى مول، جىگەرى كوپ،
باس ءيىپ تاۋ قولىندا بالقىپ جاتىر.
انداس:
سانساناقسىز ەلىمدە قاھارماندار،
ۇلگىسى بوپ ەڭبەكتىڭ اتالعاندار.
جويقىن كۇشپەن تاس-تالقان بولىپ جاتىر،
الدىمداعى توڭ مويىن قاسارعاندار.
داننەن داريا اعىزىپ تەڭدەسى جوق،
مول جەڭىسپەن قادامىن اپارعاندار.
ءتورت تۇلىك مال تاۋلاردىڭ قويناۋىندا،
التىن استىق جايقالعان ويلارىمدا.
جاڭا ءداۋىر ەسەلەپ قۇيعان ءوزى،
جىگەر كۇشتى سارقىلماس بويلارىمدا.
ابدۇشكىر:
بەرەمىن نە دەپ جاۋاپ سەن دوسىما،
كەپ قالدىم ۇيرەنۋگە سەن قاسىڭا.
جاڭا زامان جەتىستىگىن جىرلاۋ ءۇشىن،
ولەڭدى تۇسىرە بەر ارناسىنا.
اتاقتى اقىنىسىڭ ءبىر اۋداننىڭ،
قاراسام ولەڭىڭنىڭ فورماسىنا.
اقىنىم، ءان كۇيىڭە اۋەس بولدىم،
بەرەرسىڭ تالاي كومەك جولداسىڭا.
مەرت بولدى زۇلىمداردىڭ كۇنى ءبىتىپ،
جابىسىپ كونەلىكتىڭ ارباسىنا.
قاراڭعى قالتارىستا جان تالاستىق،
تالاسىپ اقيقاتتىڭ تاڭباسىنا.
كۇرەستى ەڭ سوڭىنا اپارايىق،
كونەلىكتىڭ وت اشايىق ورداسىنا.
مىنەكي، شىرقاپ تۇرسىڭ اقىن ءىنىم،
ءدال بۇگىن كوتەرىلىپ ساحناعا.
ەلىڭدە شارۋا-ديقان شەپتەرىنەن،
ماقتارلىق جاقسى ۇلگى وزات بار ما؟
انداس:
وزاتتار كوپ ساحارا قىرلارىندا،
تابىستاردىڭ سامعاعان شىڭدارىندا.
تاۋداي بولىپ ۇيىلگەن قىزىلدارى،
ايعا قولىن جەتكىزەر قىرمانىمدا.
وزاتتار كوپ جەرىمدە ايتا بەرسەم،
سىيعىزا المان ولاردى جىرلارىما.
حالقىم باتىر قايتپاعان قيىندىقتان،
مينۋتىنا تابىسپەن قيىردى ۇتقان.
شونجارلاردى جەرلەدىك كورىن قازىپ،
كۇندەلىكتى سۇيرەگەن شيىر جۇرتتان.
تەگىن كەتپەس ءبىر تامشى تەر دەگەنىڭ،
سىيعىزا المان ولەڭگە ەل كولەمىن.
تۇرىندىكتە بىلەكتى ەسەلەپ كۇش،
تارتىپ الدىق تاعدىردىڭ بەرمەگەنىن.
نۇرلى ومىردەن جالىندى شابىت الىپ،
وڭدى-سولدى ولەڭدى سەرمەگەنىم.
ابدۇشكىر:
اۋىلىم تەكەس اۋدان ەل ەسىندە،
ەڭبەگىم قارادالا تىڭ توسىندە.
ەلىمدە ديقان، ۇستاز ەڭبەگى زور،
قويمايدى تابيعاتتىڭ بەرمەسىندە.
تەربەلە شالقىپ وسكەن تەكەسىم باي،
جان سانى مولشەرمەنەن الپىس مىڭداي.
قاراساڭ القابىنا كوزىڭ سالىپ،
كوك اسپان توڭكەرىلگەن ايدىنىنداي.
ەلىمنىڭ وسىناۋ باق زامانىندا،
قاناتىن قارادالا جايدى مۇنداي.
جايلاۋى مالعا تولعان ىرىستى ەدى،
تاس ماقتا التىن استىق بايلىعىنداي.
انداس:
ماقتان ەتەم مەنداعى كۇنەسىمدى،
تابيعاتپەن يگەرگەن كۇرەسۋدى.
دولى وزەندى وگىزدەي بۇيدالاپ كەپ،
قاعىر جەرگە التىن ءدان گۇل ءوسىردى.
بار بايلىقتى ايتا المان بىردەن ساناپ،
بۇلبۇل قۇسى باقشادا تۇرعان سايراپ.
تاستى بۇركىپ كومىرمەن جۇتىپ، مىنە،
بولات وزەن دارياداي جاتىر قايناپ.
شاتتانامىن ءوزىڭ دەپ، ارالتوبەم،
قۋانىش قوي شالقىپ ءبىر تارالسا ولەڭ.
التىن ءداننىڭ لىقسىعان كەنى بولدى،
ءشول دالاسى ورانىپ بالاۋسامەن.
ابدۇشكىر:
جەرى بار ءونىپ-وسكەن قارا تورعاي،
وركەندەپ جىلدان-جىلعا بارادى وڭاي.
مىنەكي دوستىق گۇلى اشىلىپ تۇر،
جاتاتىن شي مەن توعان وراي-وراي.
قاراسام كوركەم تەكەس الابىڭا،
جەڭىستىڭ كوركى تولعان الابىنا.
توڭكەرىستىك جىگەرمەن قارۋ الدىم،
نۇر قۇيدى، مىنە، مەنىڭ قالامىما.
انداس:
جىرعا قوسام مەنداعى كەڭسۋىمدى،
بايلىق كەنى تولقىعان جەر-سۋىمدى.
سول ولكەنىڭ توسىندە شالقىپ وسكەم،
ءوزىڭ سىندى ءبىر جاسپەن ەركىن ءۇندى.
ءدان تولىقسىپ كۇنەستىڭ الابىندا،
قاپتاپ جاتىر ءتورت تۇلىك مال ادىردا.
ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ قۇرىپ شىققان،
كوز تارتادى كورىكتى قالا قىردا.
ابدۇشكىر:
قاراساڭ ءبىزدىڭ تەكەس قادامىنا،
جاۋلاردى سالىپ وتىر تابانىنا.
قىستاق پەن ساحاراعا نەگىز قالاپ،
اشىلدى دوستىق گۇلى ساباعىندا.
قاراسام تەكەس كوركەم مالشىلارىڭ،
اعىزعان ماڭدايىنان تامشىلارىن.
ارتىنا تاستاپ تالاي قىرات قىردى،
باسادى سايگۇلىككە قامشىلارىن.
قاراساڭ اق بۇلتتاي ءجون شىڭىنا،
وراعان فابريكانىڭ ۇرشىعىنا.
ىسىنە مالشى اعانىڭ ريزامىن،
كوكجالدىڭ قان جالاتقان ۇرشىعىنا.
بارساڭىز ءبىزدىڭ اۋىل تەرەكتىگە،
ۇقسايدى تۇلعاسى اسەم جەلەكتىگە.
ديقاننىڭ ەرىپ جۇرسەڭ سەن قاسىنا،
الاسىڭ قول جەتكىزىپ كەرەكتىڭە.
انداس:
قاراپ تۇرساڭ كۇنەستىڭ كەلبەتىنە،
جاڭا تۇسپەن گۇلدەنىپ ەرجەتۋدە.
زور تابىستار جارالدى ايتارلىقتاي،
دالا گۇلى شەشەكتەپ تەربەتىلە.
ءبىز ۇيرەندىك تەحنيكا يگەرۋدى،
تابيعات تا ءتۇسىندى تىلگە ەرۋدى.
شيكىزاتىم جىبەرگەن تەرىلەرىم،
نەشە ءتۇرلى قۇرىم بوپ ۇيگە ەنۋدە.
بار مەندە ابدۇشكىر جالشيىمدە،
تەربەلەدى جانىڭىز ءان كۇيىنە.
تابىستارى تىڭ ونىڭ بۇرلىسى مول،
تاۋىسا الماي ءتىل جەتىپ قالدى ۇيىلە.
كوردىم ەرلەر تىڭ تابىس جاراتقانىن،
ءوستى تاعى ەسەلەپ تالاپتارىم.
شولدەن بايلىق بار داعى ارالاسىپ،
كوڭىلىڭنىڭ الا بەر جاراتقانىن.
ابدۇشكىر:
جاراتتىق تاقتالى اتىز گۇل مايسانى،
بولماعان بۇرىن دالا مۇنداي ءسانى.
جاساسىن جاڭا زامان ەركىندىگى،
ورناعان باسىمىزعا باقىت تاڭى.
تەكەستىڭ تابىستارىن سالماقتادى،
تەڭ وسكەن دوستىق گۇلى اۋماقتارىن.
تەربەلتىپ ءان-جىرىمدى تويعا ارناپ،
كوڭىلدىڭ شاتتىق كۇيىن زاۋلاتقانىم.
فارۋزا اۋىلىمىزدىڭ بەلسەندىسى،
وگىزدى كوتەرەدى سەنسەڭ كۇشى.
جانىنا باتىلدىقتى جالاۋ ەتىپ،
ساقتالعان جۇرەگىندە وتان ءىسى.
اقىننىڭ ولەڭ ايتۋ شەبەرلىگى،
ۇيرەنسەڭ سەن اقىنسىڭ ەگەر مۇنى.
حالقىمنىڭ قايسار كۇشى قايتپايتۇعىن،
كۇندەلىك جەڭىپ تۇردى كەدەرگىنى.
انداس:
ءومىرىمنىڭ بيىكتەپ شالقارىندا،
ولەڭ-جىردىڭ تارتىلعان ارقاۋىندا.
ايتىپ سوزبەن تاۋسىلماس تۋعان جەردىڭ،
بايلىقتارىن جارالعان ءار تاڭىندا.
وزاتىم اعا شولپان انۋاربەك،
مەن مۇندا وتىرعام جوق ءانىمدى ۇرلەپ.
تاس قورا ساپ ەگىزدەن ءتولىن ەرتىپ،
كەلە جاتىر قۇلاشىن العا سەرمەپ.
گۇلگە وراعان كۇنەستىڭ كولەمدەرىن،
جىرعا قوسپاي بولار ما ەر ەڭبەگىن.
ۇيرەنەمىز تەكەستەن ءدان اعىزعان،
اتتاپ وتكەن عاسىردىڭ بەلەڭدەرىن.
ابدۇشكىر:
اۋزىڭدا جەڭىس وتى جاۋلارعا ءجاي،
قۇرادىڭ ءسوز اسىلىن ولەڭگە باي.
اقىنسىڭ اتاعى بار ەجەلدەن-اق،
ولەڭدى ۇيرەتەرسىز ءسىز ءبىرتالاي.
تەكەستىڭ سول جەڭىسىن كورەم دەسەڭ،
مىنە ساپ سايگۇلىككە بار قىرقالاي.
شاقىرعان ءسوزىڭ جاقسى بەرى كەل دەگەن.
وسىعان قانداي جۇرەك تەربەلمەگەن.
كورەيىن كۇنەسىڭنىڭ گۇلدى اۋماعىن،
وزىنە ەشبىر نارسە تەڭ كەلمەگەن.
انداس:
بار الەمگە حالقىمىز تاراتقان ءۇن،
مەنىڭ داعى ۇيرەنۋ تالاپتارىم.
بارساڭ ەگەر كۇنەستىڭ القابىنا،
تاۋىسا المايسىڭ بايلىقتىڭ ساناپ ءبارىن.
مىڭ جاساسىن ەل باسقارعان ازاماتتار،
ەسكە ۇستايمىن جاڭا ءومىر جاراتقانىن.
سەنىڭ نۇرلى شۇعىلاڭنان قۋات الىپ،
جەرگە تىقتىق جاۋلاردىڭ قاماپ ءبارىن.
ابدۇشكىر:
تىم قىزىق مىنا ءسوزىڭ كۇلدىرگەندەي،
بالىقتى سۋ تۇبىنەن ىلدىرگەندەي.
اقىنىم، ءان-كۇيىڭە اۋەس بولدىم،
ءدال بەينە ەرتە شىققان بۇلدىرگەندەي.
جاسىمنان بىرگە ءوستىم حالىقپەنەن،
جىل سايىن، ساعات سايىن دامىپ كەلەم.
توڭكەرىسشىل حالىقتىڭ باستاۋىندا،
مىنەكي وڭ-سولىمدى تانىپ كەلەم.
ەكپىندى داۋىل جارعان تولقىنىندا،
كوسەمنەن ۇلى قۋات الىپ كەلەم.
استىمدا تۇلپارىم بار بولات تابان،
جەرلەرىم گۇل-بايشەشەك ول اتتاعان.
ىسىنە جۇرتشىلىقتىڭ رازىمىن،
شەتىنە جاۋىز جاۋدى جولاتپاعان.
انداس:
ءاربىر ءسوزىڭ كوڭىلدى شالقىتقاندا،
جان جۇيەمدى ەرىتىپ بالقىتقانداي.
جىلارىڭنان ءنار الدىم تەكەسىڭنەن،
تاۋداي تابىس جاراتقان ارتىق قانداي.
تەل وسەمىن وزىڭدەي كوپپەن بىرگە،
ماڭدايىمدى توسامىن كوكتەم كۇنگە.
ازاتتىقتان ارتىلعان قۇدىرەت كۇشى،
باس يمەيتىن جاۋلار جوق وكتەم ۇنگە.
ابدۇشكىر:
اتىڭ بەكەر شىقپاپتى-اۋ انداس دەگەن،
بيىك ەكەن ءتۇسىندىم جان-جاقتى ورەڭ.
ءاربىر ىسكە مۇقيات ءارى تەرەڭ،
قارايتىنىڭ ءبىلىندى سالماقپەنەن.
كۇنەستىڭ مەن بىلەمىن ەلى دارقان،
سودان ساعان جۇعىپتى قايماقتى ولەڭ.
ەل ىرىسىن جىرلادىق، جەر قادىرىن،
شەكتەلمەستەن ءبىر اۋدان، ايماقپەنەن.
بيىك مۇرات جولداسىڭ بولسىن ەندى،
العا ورلەي بەر ءدال وسى قايراتپەنەن.
دەرەككوز: دودا: (ايتىستار مەن تاريحي-ەتنوگرافيالىق جىرلارى) / ا. وماراقىن ؛ [قۇراستىرعان: ءا. ماجاي [ج. ب.] .- تالدىقورعان : [ب. ج.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى











