Bir joly ákem maǵan su jańa áskeri bas kiim ákelip berdi. Ol kezde bala bitken ásker bolsaq dep armandaitynbyz. Tóńkeristik filьmderdi kóp kórgennen keiin be? Auyl balalary «Jau jaq, biz jaq» dep bólinip alyp, aǵashtan myltyq, qylysh jasap, oiyn oinaudan jalyqpaitynbyz. Áskeri kiimdi birinshi bolyp men kiip, júz shaqty úi qonystanǵan shaǵyn auyldyń qysqa-qysqa kóshelerin birneshe ret ainalyp shyqtym. Biz túrǵan kósheniń ekinshi basyndaǵy kishi apamnyń úiinen sút ákelgende tym úzaq seziletin kóshe endi maǵan tym qysqa bolyp qaldy. «Kósheni nesine úzyn jasamaǵan» dep búrtiyatyn boldym. Auyl balalarynyń bári meniń janymnan tabyldy. Keibireu bas kiimdi ústap kórip, alaqanyn ysqylap úzaq túryp qalady. Ony túnde de qúshaqtap jatyp úiyqtaimyn. Keibir balalar dostyǵyn búldap, súrap júrip bas kiimdi bir ret kiip qalǵanyna maz bolyp jatady.
Sodan bastap «úlkeigende ásker bolamyn» dep berik bekindim. Tipti, bas kiimine qarap qoiyp, ózimdi kádimgi ásker siyaqty sezinip júrdim.
Ákemdi Dúisenbek degen dosy úiine qonaqqa shaqyrdy. Úlkender qyzu áńgimege kiriskende sol úidiń menimen qúralyptas balasy bas kiimimdi súrap mazamdy aldy. Men bermei tyrystym. Sóitip kerisip túrǵanda bas kiimdi aldy da laqtyryp qaldy. Úshyp baryp, úidiń bir búryshyndaǵy qyzyp túrǵan peshke jabysty da qaldy. Peshke tayau otyrǵan úidiń otanasy jeldamdyqpen júlyp alǵanymen, qyzyp túrǵan pesh bas kiimniń tóbesin kúidirip jiberdi. Sodan otyrystyń da berekesi ketti. Úlkender qansha sabyrǵa shaqyrǵanymen men tynyshtala qoimadym. Úige kelgen soń sheshem ony jamap-jasqap, tigip berdi. Sol bas kiim mektepke barǵansha basymnan túsken joq.
Keiin sál eseigen tústa nemere inim Túrdyaqyn meni jailauǵa ertip ketuge keldi. Ertesi ekeumiz eki jorǵa atqa minip, Kóksai dep atalatyn jailauǵa jolǵa shyqtyq. Sol kezde bizdiń auyldyń jelke túsynda bir diveziya ásker ornalastyrylǵan. Onyń sebebim súraǵanda ákem birinshiden bizdiń auyldyń adamdary tym tentek bolǵandyqtan, ekinshiden búl jer Ákpar, Seiit degen batyrlardyń kóp jorytqan jeri bolǵandyq ásker ornalastyrdy dep túsindiretin. Diveziyanyń dál ortasynda auyl men jailauǵa ótetin jol bolatyn. Sol jolmen órlep kele jatqanda alasa boily áki áskeri adam jer qazyp jatqanyn kórdik. Janyna jaqyndap baryp, álde neni súraǵan bolyp ainaldyryp túrdyq ta basyndaǵy bas kiim ala qashtyq. Biz mingen attarymyzdyń jayau adamǵa jetkizbei ketetinine senimdi edik. Aiǵai-shu bastalyp, tarsyldap myltyq atyldy. Kazarmanyń auyr qara esigi shiqyldap ashylyp, úsh shaqty mototsikilge mingen bir top áskei bizdi qualai jóneldi. Joldyń eki sheti 5 shaqyrymdai biik dualmen qorshalǵandyqtan tauǵa shyǵatyn jol tappai túra tartyp kelemiz. Motorly ásker atty qazaqty qoisyn ba? Aqyry ústap alyp, súmireitip kazarmaǵa alyp keldi. Búryn biik qorǵannyń arǵy jaǵynda ne baryn bilmeushi edik. Endi kórdik. Qaptaǵan auyr áskeri tehnika, qúral ústap mashyqtanyp júrgen qalyń áskeri adam. Olardyń kimdi qorǵap júrgenin túsinbei áuremiz. Bizdi sol beti shtap bastyǵynyń keńsesine alyp kelip, auyz bólmege kirgizdi. Arǵy jaǵynan úzyn boily, qalyń qasty, túsinen adam qorqatyn áskeri adam men alasa boily, júpynylau kiingen qazaq jigiti shyqty. Bastyqtyń qytaisha aitqanyn qazaq jigit audaryp berip túrdy.
– Bas kiimdi nege ala qashtyńdar, – dep súrady bastyǵy.
– Qyzyǵyp kettik.
– Nege?
– Biz de ásker bolǵymyz keledi? – dedim.
Sóz osymen bitti. Arada biraz uaqyt ótkende úsh shaqty mototsiklь gúrildep kelip toqtady. Terezeden syǵalap qarasaq ákem túsip kele jatyr. Bitken jerimiz osy dep oiladyq. Bizdi kórdi de qabaǵyn sál shytyndy. Sonyń ózi óńmenimizden ótip ketti. Ákemniń kelgenin bilip, manaǵy bastyq pen jigit qaita shyqty.
– Balalaryń ásker bolǵysy keledi eken. Búl qúptarlyq jaǵdai. Biraq áskeri adam úrlyq jasamau kerek. Qaita eldi qorǵau kerek, – dedi de baǵanaǵy bizdi ústap ákelgen eki áskeridi shaqyrtty. Esikten kire sala qatyp túra qalǵan ekeuine jaqyndap baryp, bas kiimin sheship aldy da bizge kigizdi. – Mine, naǵyz ásker boldyńdar. Endi búl bas kiim senderdyki, baryńdar, – dedi.
SHyǵyp kele jatqanda ákem:
– Ana qazaq jigitti bilesińder me? – dep súrady.
– Joq.
– Kúzbai degen aǵalaryń sol, – dedi.
Sol kezdegi Qytai qyzyl armiyasy rasymen halyqshyl, meiirimdi edi. Biraq qazirgi qyzyl armiyany meiirimdi dep aita almaimyn.
Kóp eńbekpen kelgen áskeri bas kiimdi keiinge deiin kiip júrdim. Biraq men ásker bola almadym. Óitkeni, Aqpar men Seiittiń ańyzǵa bergisiz áńgimesin estip erjetken, Kúzbaiǵa erip, tau-tasty kezip, ańshy atanǵan bizdi ásker qataryna ala qoimaityny belgili edi. Qazir ol baskiimniń áseri úmytyldy. Biraq basqa bir bas kiimniń jyluy meni jylytyp keledi.
Ol bylai bolyp edi. Alǵash Almatyǵa kelip, Astanany kórip qaitsam dep armanmen jolǵa shyqtym. Qańtardyń 12 kúni túske qarai poez Astanadaǵy kezindegi kóne temirjol beketine jetkizip saldy. Syrtqa shyǵa kelsem ayaz qysyp, Saryarqanyń jeli atqa minip túr eken. Ol kezde bas kiimsiz júrudi ádetke ainaldyryp alǵanmyn. Vogzaldan shyǵyp, qarsy aldyndaǵy ayaldamaǵa bettep kele jatyr edim. Jolshybai bir apa kezdese qaldy:
– Balam-au, basyń jaurady ǵoi, – dep qolymnan ústai aldy.
– Joq, apa úirengen bas qoi, – dedim dirdektep túrǵanymdy sezdirmesten.
Ol kezde Arqanyń ayazynyń múndai aibarly bolatyny bilmeushi edim.
– Qaidan kelip ediń?
– Qytaidan.
– Qashan?
– Qazir ǵana kelip túrmyn.
– Arqanyń ayazymen oinauǵa bolmaidy, – dedi de qolymnan jetelep, ayaldamaǵa kelip toqtai qalǵan 5 joldyń avtobusyna mingizdi. Sodan jańadan ashylyp, júmys istei basaǵan «Euraziya» degen sauda ortalyǵyna bardyq. Aralap júrip, bir malaqai satyp alyp:
– Ainalaiyn, ózim zeinetaqyǵa qarap otyrǵan adammyn. Qolymda bolsa búdanda jaqsysyn alyp beretin edim, – dep basyma kigizdi.
Ókinishke qarai, sol apanyń aty-jónin súrap almappyn. Esesine, ol kisiniń ayaly alaqanynyń jyluy áli kúnge qos samaiymdy jylytyp keledi.
Qazir ásker bolmaǵanymda dúrys bolǵan eken dep oilaimyn. Óitkeni, Qytaidyń áskeri bas kiimi qansha ádemi bolǵanymen, apam satyp ápergen malaqaidai jyly emes edi.
Ómir kóp nárseni úmyttyrdy ǵoi. Biraq ár ret bas kiimimdi qolyma alǵanda sol meiirban apamnyń meiirimdi janary kóz aldyma keledi de túrady.
Qajet ANDAS
«Q-andas» aqparattyq agenttigi.











