ءبىر جولى اكەم ماعان سۋ جاڭا اسكەري باس كيىم اكەلىپ بەردى. ول كەزدە بالا بىتكەن اسكەر بولساق دەپ ارماندايتىنبىز. توڭكەرىستىك فيلمدەردى كوپ كورگەننەن كەيىن بە؟ اۋىل بالالارى «جاۋ جاق، ءبىز جاق» دەپ ءبولىنىپ الىپ، اعاشتان مىلتىق، قىلىش جاساپ، ويىن ويناۋدان جالىقپايتىنبىز. اسكەري كيىمدى ءبىرىنشى بولىپ مەن كيىپ، ءجۇز شاقتى ءۇي قونىستانعان شاعىن اۋىلدىڭ قىسقا-قىسقا كوشەلەرىن بىرنەشە رەت اينالىپ شىقتىم. ءبىز تۇرعان كوشەنىڭ ەكىنشى باسىنداعى كىشى اپامنىڭ ۇيىنەن ءسۇت اكەلگەندە تىم ۇزاق سەزىلەتىن كوشە ەندى ماعان تىم قىسقا بولىپ قالدى. «كوشەنى نەسىنە ۇزىن جاساماعان» دەپ بۇرتياتىن بولدىم. اۋىل بالالارىنىڭ ءبارى مەنىڭ جانىمنان تابىلدى. كەيبىرەۋ باس كيىمدى ۇستاپ كورىپ، الاقانىن ىسقىلاپ ۇزاق تۇرىپ قالادى. ونى تۇندە دە قۇشاقتاپ جاتىپ ۇيىقتايمىن. كەيبىر بالالار دوستىعىن بۇلداپ، سۇراپ ءجۇرىپ باس كيىمدى ءبىر رەت كيىپ قالعانىنا ماز بولىپ جاتادى.
سودان باستاپ «ۇلكەيگەندە اسكەر بولامىن» دەپ بەرىك بەكىندىم. ءتىپتى، باس كيىمىنە قاراپ قويىپ، ءوزىمدى كادىمگى اسكەر سياقتى سەزىنىپ ءجۇردىم.
اكەمدى دۇيسەنبەك دەگەن دوسى ۇيىنە قوناققا شاقىردى. ۇلكەندەر قىزۋ اڭگىمەگە كىرىسكەندە سول ءۇيدىڭ مەنىمەن قۇرالىپتاس بالاسى باس كيىمىمدى سۇراپ مازامدى الدى. مەن بەرمەي تىرىستىم. ءسويتىپ كەرىسىپ تۇرعاندا باس كيىمدى الدى دا لاقتىرىپ قالدى. ۇشىپ بارىپ، ءۇيدىڭ ءبىر بۇرىشىنداعى قىزىپ تۇرعان پەشكە جابىستى دا قالدى. پەشكە تاياۋ وتىرعان ءۇيدىڭ وتاناسى جەلدامدىقپەن جۇلىپ العانىمەن، قىزىپ تۇرعان پەش باس كيىمنىڭ توبەسىن كۇيدىرىپ جىبەردى. سودان وتىرىستىڭ دا بەرەكەسى كەتتى. ۇلكەندەر قانشا سابىرعا شاقىرعانىمەن مەن تىنىشتالا قويمادىم. ۇيگە كەلگەن سوڭ شەشەم ونى جاماپ-جاسقاپ، تىگىپ بەردى. سول باس كيىم مەكتەپكە بارعانشا باسىمنان تۇسكەن جوق.
كەيىن ءسال ەسەيگەن تۇستا نەمەرە ءىنىم تۇردىاقىن مەنى جايلاۋعا ەرتىپ كەتۋگە كەلدى. ەرتەسى ەكەۋمىز ەكى جورعا اتقا ءمىنىپ، كوكساي دەپ اتالاتىن جايلاۋعا جولعا شىقتىق. سول كەزدە ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ جەلكە تۇسىندا ءبىر ديۆەزيا اسكەر ورنالاستىرىلعان. ونىڭ سەبەبىم سۇراعاندا اكەم بىرىنشىدەن ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ادامدارى تىم تەنتەك بولعاندىقتان، ەكىنشىدەن بۇل جەر اكپار، سەيىت دەگەن باتىرلاردىڭ كوپ جورىتقان جەرى بولعاندىق اسكەر ورنالاستىردى دەپ تۇسىندىرەتىن. ديۆەزيانىڭ ءدال ورتاسىندا اۋىل مەن جايلاۋعا وتەتىن جول بولاتىن. سول جولمەن ورلەپ كەلە جاتقاندا الاسا بويلى اكى اسكەري ادام جەر قازىپ جاتقانىن كوردىك. جانىنا جاقىنداپ بارىپ، الدە نەنى سۇراعان بولىپ اينالدىرىپ تۇردىق تا باسىنداعى باس كيىم الا قاشتىق. ءبىز مىنگەن اتتارىمىزدىڭ جاياۋ ادامعا جەتكىزبەي كەتەتىنىنە سەنىمدى ەدىك. ايعاي-شۋ باستالىپ، تارسىلداپ مىلتىق اتىلدى. كازارمانىڭ اۋىر قارا ەسىگى شيقىلداپ اشىلىپ، ءۇش شاقتى موتوتسيكىلگە مىنگەن ءبىر توپ اسكەي ءبىزدى قۋالاي جونەلدى. جولدىڭ ەكى شەتى 5 شاقىرىمداي بيىك دۋالمەن قورشالعاندىقتان تاۋعا شىعاتىن جول تاپپاي تۇرا تارتىپ كەلەمىز. موتورلى اسكەر اتتى قازاقتى قويسىن با؟ اقىرى ۇستاپ الىپ، سۇمىرەيتىپ كازارماعا الىپ كەلدى. بۇرىن بيىك قورعاننىڭ ارعى جاعىندا نە بارىن بىلمەۋشى ەدىك. ەندى كوردىك. قاپتاعان اۋىر اسكەري تەحنيكا، قۇرال ۇستاپ ماشىقتانىپ جۇرگەن قالىڭ اسكەري ادام. ولاردىڭ كىمدى قورعاپ جۇرگەنىن تۇسىنبەي اۋرەمىز. ءبىزدى سول بەتى شتاپ باستىعىنىڭ كەڭسەسىنە الىپ كەلىپ، اۋىز بولمەگە كىرگىزدى. ارعى جاعىنان ۇزىن بويلى، قالىڭ قاستى، تۇسىنەن ادام قورقاتىن اسكەري ادام مەن الاسا بويلى، جۇپىنىلاۋ كيىنگەن قازاق جىگىتى شىقتى. باستىقتىڭ قىتايشا ايتقانىن قازاق جىگىت اۋدارىپ بەرىپ تۇردى.
– باس كيىمدى نەگە الا قاشتىڭدار، – دەپ سۇرادى باستىعى.
– قىزىعىپ كەتتىك.
– نەگە؟
– ءبىز دە اسكەر بولعىمىز كەلەدى؟ – دەدىم.
ءسوز وسىمەن ءبىتتى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە ءۇش شاقتى موتوتسيكل گۇرىلدەپ كەلىپ توقتادى. تەرەزەدەن سىعالاپ قاراساق اكەم ءتۇسىپ كەلە جاتىر. بىتكەن جەرىمىز وسى دەپ ويلادىق. ءبىزدى كوردى دە قاباعىن ءسال شىتىندى. سونىڭ ءوزى وڭمەنىمىزدەن ءوتىپ كەتتى. اكەمنىڭ كەلگەنىن ءبىلىپ، ماناعى باستىق پەن جىگىت قايتا شىقتى.
– بالالارىڭ اسكەر بولعىسى كەلەدى ەكەن. بۇل قۇپتارلىق جاعداي. بىراق اسكەري ادام ۇرلىق جاساماۋ كەرەك. قايتا ەلدى قورعاۋ كەرەك، – دەدى دە باعاناعى ءبىزدى ۇستاپ اكەلگەن ەكى اسكەريدى شاقىرتتى. ەسىكتەن كىرە سالا قاتىپ تۇرا قالعان ەكەۋىنە جاقىنداپ بارىپ، باس كيىمىن شەشىپ الدى دا بىزگە كيگىزدى. – مىنە، ناعىز اسكەر بولدىڭدار. ەندى بۇل باس كيىم سەندەردىكى، بارىڭدار، – دەدى.
شىعىپ كەلە جاتقاندا اكەم:
– انا قازاق جىگىتتى بىلەسىڭدەر مە؟ – دەپ سۇرادى.
– جوق.
– كۇزباي دەگەن اعالارىڭ سول، – دەدى.
سول كەزدەگى قىتاي قىزىل ارمياسى راسىمەن حالىقشىل، مەيىرىمدى ەدى. بىراق قازىرگى قىزىل ارميانى مەيىرىمدى دەپ ايتا المايمىن.
كوپ ەڭبەكپەن كەلگەن اسكەري باس كيىمدى كەيىنگە دەيىن كيىپ ءجۇردىم. بىراق مەن اسكەر بولا المادىم. ويتكەنى، اقپار مەن سەيىتتىڭ اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەسىن ەستىپ ەرجەتكەن، كۇزبايعا ەرىپ، تاۋ-تاستى كەزىپ، اڭشى اتانعان ءبىزدى اسكەر قاتارىنا الا قويمايتىنى بەلگىلى ەدى. قازىر ول باسكيىمنىڭ اسەرى ۇمىتىلدى. بىراق باسقا ءبىر باس كيىمنىڭ جىلۋى مەنى جىلىتىپ كەلەدى.
ول بىلاي بولىپ ەدى. العاش الماتىعا كەلىپ، استانانى كورىپ قايتسام دەپ ارمانمەن جولعا شىقتىم. قاڭتاردىڭ 12 كۇنى تۇسكە قاراي پوەز استاناداعى كەزىندەگى كونە تەمىرجول بەكەتىنە جەتكىزىپ سالدى. سىرتقا شىعا كەلسەم اياز قىسىپ، سارىارقانىڭ جەلى اتقا ءمىنىپ تۇر ەكەن. ول كەزدە باس كيىمسىز ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىرىپ العانمىن. ۆوگزالدان شىعىپ، قارسى الدىنداعى ايالداماعا بەتتەپ كەلە جاتىر ەدىم. جولشىباي ءبىر اپا كەزدەسە قالدى:
– بالام-اۋ، باسىڭ جاۋرادى عوي، – دەپ قولىمنان ۇستاي الدى.
– جوق، اپا ۇيرەنگەن باس قوي، – دەدىم دىردەكتەپ تۇرعانىمدى سەزدىرمەستەن.
ول كەزدە ارقانىڭ ايازىنىڭ مۇنداي ايبارلى بولاتىنى بىلمەۋشى ەدىم.
– قايدان كەلىپ ەدىڭ؟
– قىتايدان.
– قاشان؟
– قازىر عانا كەلىپ تۇرمىن.
– ارقانىڭ ايازىمەن ويناۋعا بولمايدى، – دەدى دە قولىمنان جەتەلەپ، ايالداماعا كەلىپ توقتاي قالعان 5 جولدىڭ اۆتوبۋسىنا مىنگىزدى. سودان جاڭادان اشىلىپ، جۇمىس ىستەي باساعان «ەۋرازيا» دەگەن ساۋدا ورتالىعىنا باردىق. ارالاپ ءجۇرىپ، ءبىر مالاقاي ساتىپ الىپ:
– اينالايىن، ءوزىم زەينەتاقىعا قاراپ وتىرعان اداممىن. قولىمدا بولسا بۇداندا جاقسىسىن الىپ بەرەتىن ەدىم، – دەپ باسىما كيگىزدى.
وكىنىشكە قاراي، سول اپانىڭ اتى-ءجونىن سۇراپ الماپپىن. ەسەسىنە، ول كىسىنىڭ ايالى الاقانىنىڭ جىلۋى ءالى كۇنگە قوس سامايىمدى جىلىتىپ كەلەدى.
قازىر اسكەر بولماعانىمدا دۇرىس بولعان ەكەن دەپ ويلايمىن. ويتكەنى، قىتايدىڭ اسكەري باس كيىمى قانشا ادەمى بولعانىمەن، اپام ساتىپ اپەرگەن مالاقايداي جىلى ەمەس ەدى.
ءومىر كوپ نارسەنى ۇمىتتىردى عوي. بىراق ءار رەت باس كيىمىمدى قولىما العاندا سول مەيىربان اپامنىڭ مەيىرىمدى جانارى كوز الدىما كەلەدى دە تۇرادى.
قاجەت انداس
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











