Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Beketbai aqyn

... Жіңішке Көгершін сазы қуалай қаз-қатар тіккен ұй. Жан-жақтан келіп жатқан қалың адам. Тартылған табақ шытырлаған ат. Орта бір жерде ас йесі Айтанның Екінбек деген өлген баласының оюлаған ақ отауы тұр. Кұн шіліңгір ыстық. Отаудың айналасына күреп ұйген құмалақтай жиналған кісі, бірін-бірі басып тұр. Тұырлық киіз керегенің кесер басына шейін тұріп тасталған. отаудың іші тысы Садыр, Матайдың «мен» деген жуандары- «жақсылары»; бұқа мойын, құймалы қарын ақсақалдар. Жамылған туырлықтай жейделерінің жеңімен омырауын ыстықтан желдетіп, желпініседі. Қолдан иленген ешкі тері қыржық қонышты байпағы бар.

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Бекетбай ақын

Dombyra ústaǵan káribóz aqynnyń daǵdyly dauysy. Álgi aq úiden aspanǵa tyrmysqandai talyp shyǵady. Aqyn búl mailyq oramaldai, qarakesh shytymen basyn tańyp tastaǵan. Dombyrany bauyrlai ústap, arsyiǵan aryq qatpa qara shúbar shal ańyratyp otyr:

 

Alty auz qylyp qazaqty,

Basynda orys el aldy.

Eldi orysqa qaratyp,

Tóre men súltan shen aldy.

Tútinge tórt tengedei,

SHańyraq aqsha jem aldy.

«Terisindei ógizdiń»

Dep qana súrap jer aldy.

Sol jerine kent saldy,

Qazaqtan saldat alman dep,

Qat mór qylyp aq patsha,

O basta vade bere aldy,

Túieniń múrnyn keshirmei,

Músylmannan kek aldy.

Mektepke sógiret qoisyn dep,

Dinimizge qol saldy,

Úi jer dedi, úi aldy,

Úi artynan túie aldy.

At ber dedi at aldy,

Qap ber dedi, qap aldy.

Eltiri, arqan, aqkiiz,

Atke jim, baipaq, tekemet.

Saldatqa kerek dep aldy.

Ayaǵynda minekei auzyn saldy balańa,

Endi almaǵan ne qaldy?!…

Dep dombyrany syńsytyp qaiyrdy. Búl jasy jetpiske kelgen eski júirik, daǵdyly dańǵyl Mataidyń soqyr aqyny Beketbai edi. Beketbai kári qúlaqty, eski sózdi kóp biletin, súńǵyla soqyr. Ol keshegi Abylaidy aitady. Jetisudaǵy qalmaqty  kóshirtedi. Kenesarynyń Jetisuǵa kelip, qazaqtyń orys penen qytaidyń qaisysyna bilmei, eki jaqqa jarylǵanyn jyr qylady, orysqa tóre túqymy súltandar múryndyq bolyp, eldi qaratqanyn tap basyp aitady. Orystyń el bileu jóniniń, alman alu retiniń kópke túsiniksiz zorlyqqa súiengendigin jalpy búqaranyń ishinen bǵan narazy ekenin aitady. Qily-qily zaman bolyp, qaraǵai basyn shortan shalyp, eldiń ejelgi eski sabasy syaazdap qútyńdaǵan qu shúnaq zamanǵa kez bolyp túrǵandyǵyn jyrlaidy.

Árine Beketbai ol kúndegi júrtshylyqtyń tildi jaqtysy, keshegi zamandaǵy ker ketken eski júrtshylyqtyń torǵaiy.  Ol kúndegi «sary orystyń – bary osy» degen pikirdiń adamy.  Qazaqtyń azǵanyn, tozǵanyn úlyqtan kormeidi, «orystyń»  auylǵa akelgen áreketi dep úǵady. Sondyqtan múndailarǵa, el ishindegi jeldi auyzdy, kári qúlaqty aqyndarǵa sol uaqyttaǵy shyqqan últshyldyq baǵyttaǵy baspasózdiń de áseri kóp boluy anyq. Biraq Beketbai bárin bylyqtyryp, qazaqtyń,  «qara saryny» men soǵady. Dindi,  músylmanshyldyqty auyzǵa aldymen alady. Beketbai tynyshtyqqa, juandardyń atasyn, Jabaidyń Dáuletin maqtap toqty-torym alyp júretin tilemsek aqyn, biraq eski sózdi jaqsy biledi, múndailar mynadai júrtqa kelgen «uly selebege» aiqai qosady. Eldiń qamyqqan kóńilin terbetedi. Endigi alatyn qol qaiyr, qúdaiy, názirin myna kúnde búl osylai alǵysy keledi. Júrtshylyq múńy múndai soqyrdy eriksiz aidap qozǵattyrady. Eldiń oiyn terbetedi, sanasyn shaiqaidy, aiaǵyn ákelip, óziniń  «qúdaiyna» soǵady. Kápirdi zorlandyryp, músylmandy qorlandyryp, namystandyrady. Últ atynan, din atynan ańyrata sóilep, eki jaqqa dúshpandyq tuǵyzady. Óz elin ózgege óshestiredi. Qanyn qaityp, qarsy qamyńdy qyl deidi.  «Jigit»,  «júmysshy» degendi  «saldat» deidi. Óz jerinen ketkendi «ólim» deidi. Óstip eldiń úreiin alyp eldi jauyqtyrady. Múndailar sol kúndegi kóterilistiń baiǵyzdai qaqsaǵan oyatushysy. Qozǵalystyń qozdyrtpa qútyrushysy, ańyratpa agetatory edi.

Aqyn ańyratpa «Agetatory» otyr. Jiyn qúlaqqa úrǵan tanadai tómen qarap, salbyrap, qúlaq qoyuly, ainalaǵa aqyn dauys qoja. A.. dese, top jaryp, alyp jónelgen kók bórini súrip baryp-baryp tastaǵan báige atynyń shabysyndai jónkilgen óleń? múndai zardy shúmaqtan baryp-baryp shúbatyp tastaidy da qaita oralady. Elmen qoshtasqandai án baiauyndaǵy sońǵy qońyr qaiyrys sony jerdiń suyndai syldyrap tógilip ketip toqtaidy. Otyrǵandar «úh» deidi, «Alla» deidi aqynnyń aryndy «úh» degeni taǵyda talyp kóteriledi de taǵy jyrlaidy.

 

Ortany shaiqap orystyń,

Orysqa jaǵyp bolypsyń.

Eldiń qútyn tauysty-au,

Basa shógip belińe,

Basa úrynyp jerińe,

Syiiǵyzdy byr qauyzǵa-au.

Qonysyńdy qorshalap,

Qazaqty talai borshalap,

Jylyna bir túgendep,

Qol-ayaqty kisendep,

Jalǵyz-aq qap er bauyzdap.

Bauyzdaǵandai maqtamen,

Maqtap júrip máz qylyp,

Malyńdy tegis alyp bop,

Basyńa saldy auyzdy-au.

 

Deidy aqyn.

Júrt kóńili túńǵyiyqqa tolqyǵandai osynyń bári ras-au degendei jiyn maujyrap, salbyraidy.

Aqyn aq buryl es maidan qúldilap aǵyp, qúlai bitip qalǵan

qúdyqtai kór kózge qúiylǵan. Qara terdi qolyndaǵy júmarlaqtaan

qara kir oramalmen kidirip súrtedi de ary qarai aǵyndap, taǵyda:

Álemdi tegis alypty-au,

Aǵylshyn, orys, berensor,

Ne qylǵanmen áiteuir,

El basyna tuǵan kún.

Er basyna kelgen sóz.

Aqyr zaman bolarda,

Jer júzin kápir alarda,

Júz qatynǵa bir erkek,

Qalady eken degen sóz.

Osynau súmdyq byr as bop,

Tuǵan jerden topyraq.

Qalarmysyń búiyrmai…

 

Asanqaiǵy bastaǵan,

Jolshybai kómir tastaǵan,

Jideli-Baisyn jeri bar.

SHańyraǵyń myń túie,

Jylyna úsh qozdaityn,

Qoi  bitken qútty eli bar.

Quly-nuly kóli bar,

Ózenniń úzyn keńi bar,

Jalǵyz top qana ishine,

Aiǵyr úiir jylqy bar.

Sondai shúigin shóbi bar,

Kóshudiń soǵan jóni bar.

……………………………….deidi.

Beketbaidyń búl aitqany dál sol kúndegi eldiń  kóńilin shyrmayaqtaǵan, qiyalyn shielegen oidyń shúmaǵy  edi. Beketbai soqyr, sonyń jarshysy edi. Sol kezde el ne bolaryn bilmei, ne jigit bererin, ne soǵysyp ólerin, ne «Jideli-Baisyn» jerin izdep, aqtaban shúbyryndy bolyp auaryn ajyrata almai, basqa úrǵan balyqtai  sandalyp túrǵan kezi edi. Súńǵyla soqyr, kári boz aqyn sony aitady.

Kórkem ádebiet bólimi.

  Iliyas.

Derekkóz: Q. Andas, M. Andas. Qazaq jurnalistikasynyń jampozy -Almaty: «Bayanjúrek» baspasy. 2019. -347 b. -219-223 b.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 14
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz