Jandar ekeumiz úqsas qasietti adamdarmyz dep aita almaimyn. Júrt Jandardy aqylsyzdyǵy úshin jek kóredi. Men azdy-kópti aqylymnyń bolǵandyǵy úshin jekkórinishti bolam. Jandar júmystyń yńǵaiyn bilmegendigi úshin auyzdan qaǵylady. Men aqiqatqa jarmasamyn dep auyzdan qaǵylyp kelemin… Mine, osyndai kereǵar, teris attas zaryadtardyń bir-birine tartyluy siyaqty fizikalyq qasiet bizdi syrlas jandarǵa ainaldyrǵan.
Jandarda kóp jaqsy qasietter bar, biraq ony el bilmeidi. El jaqsy dep sezingen nárseni Jandar qalamaidy. “Aqyn bolar edim, Abai barlyq óleńdi jazyp tastapty, – dep múńayatyny bar. Batyr bolar edim, dáuir kótermeidi, aqyldy bolar edim, aqsha joq. Bala súier edim, bayandy bolashaq joq. Janyńdy mezi qylar dáuir boldy ǵoi”, – dep kúrsinedi. Keide qalyń oiǵa oranyp otyryp: “Júrttyń bári aqymaq emes, bálkim, júrt bizdi nemese biz júrtty aqymaq kórip júrgen shyǵarmyz. Auzymyz asqa jarysa qúdaidy, taqymymyz atqa jarysa dos-jarandy úmytyp, kóńilimiz kóterilse, ózgeni jarylqap shyǵa kelemiz. Ózegimiz talsa, ózimizdi qaralap shyǵa keletinimiz bar” – degen siyaqty Jandardyń aqylsyz áńgimelerinen keide men de jalyǵa bastaimyn.
Jandar ekeumiz basqa uaqyt qúryp qalǵandai, kúnde ymyrt úiirile tórt kósheniń qiylysynda kezdesemiz. Ol ala kúshigin jetelep ór jaqtan qúldaidy, men kishkene qyzymdy kóterip, tómennen kóterilemin.
– Aqtós, toqta!.. – dep kúshigine jekidi Jandar.
– Ajar, qarashy kúshik, ka-ka-ka! – dep men qyzymdy oinatqan bolamyn búl bizdiń aman-sálemimiz. Anau alysta birnesheu bizge mysqymdap qarap túrady. “Pálsapashyl men esalań taǵy kezdesti” – deitin shyǵar, bálkim. Jandar úshin ala kúshikten artyq nárse joq. Baqyty da sol, bailyǵy da sol, maqtanyshy da ala kúshik.
– It jeti qazynanyń biri eken, Qake?
– Bala degen perishte ǵoi, – deimin men.
– Jake, osy adamdar nege aqyndardy shetke qaǵuǵa qúshtar
keledi, – dep súraimyn.
– Aqyndar shynyǵa tússin degen ǵoi.
– Al aqynsymaqtar da jetip jatyr emes pe?.
– Naǵyz aqyn aqyn bolu úshin, aqynsymaqtardyń kóp bolǵany
igi. Qabanbaidyń shoqysy da ainalasynda alasa tóbelerdiń kóp bolǵandyǵynan asqaq kórinedi emes pe?
– Al ekeumiz ákim de emespiz, aqyn da emespiz, júrt nege túsinbeidi bizdi?
– Men Qańbaq shalmyn, sen Ayaz bisiń. Búǵan ekeumiz máz-máiram bolyp qalamyz. Ótkender bizge jaman kózderimen qarap bara jatady. “Oilandyrǵan zaman bolsa mynau, osylar nesine máz bolady eken” – deitin shyǵar, bálkim. Bizdiń múndai filosofiyamyzben ózgerip ketken dúnie joq. Bári de óziniń yrǵaǵymen júrip jatty.
Búǵan ish jiyatyn ekeumiz de joq, kún saiyn, ymyrt saiyn, ózgeni de, ózimizdi de synap, ózgeni minep, uaqyt ótkize berdik. Búgin ne súmdyq bolǵanyn kim bilsin, Jandar kósheniń qiylysyna kelmei qaldy. Qyzym ekeumiz qydyryp qaittyq. Sol túni úiqy da tynysh bolǵan joq, ertesi Jandardyń ala kúshigi úrlanyp ketkenin bir-aq estidim. Jandar ala kúshigin, joq, jeti qazynasyn izdep ketipti, ala kúshik sol beti tabylmady!
– Qúdai-au, auylda itter kóp qoi, solardyń birine tiispei Jandardyń ala kúshigin úrlaǵanyn qarashy súmyrailardyń. Auylymyzda báz-bayaǵydan jeti qazynanyń biri dep qaralatyn haiuandy taǵam dep qaraityndarǵa ilesken óz qandastarymyz da joq emes. Qaisy tandyry kepken qazanda qainap jatyr eken Jandardyń ala kúshigi? Sodan beri meniń de janyma kúdik ene bastady. Syqyr etken besiktiń úni shyǵa qalsa, selt etip kishkene perishteme qarai beretin boldym.
Táńir alǵyr-ai, Jandar ekeumizde de es joq. Qúrǵaq myljyńmen kún ótkizbei, jeti qazynamyz ben perishtemizdi aman saqtaudyń jolyn oilastyrsaq bolmas pe edi?!
Qajet Andas,
Q-Andas aqparattyq agenttigi
