Kóz ashqaly tau saǵalai qonystanǵan júpyny auyldyń, malshy qauymnyń jaibyraqat ómirin kórip óstik. Qozy-laq, taiynsha-torpaq baǵyp júrip, qaisarlyqty, shymyrlyqty, tózimdilikti, tabandylyqty, asaulyqty, alǵan baǵytynan qaitpaityn birbetkeilikti úirendik. Tistesken jerinde tisi qalatyn, qadalǵan jerinen qan alatyn qatygezdik te, daladai keń, sudai túnyq, auadai taza arly minez de sanamyzda sol dalanyń baitaq qasietinen sińgen. Sonyń bári de áli kúnge meniń boiymda bar.
Bala kúnimizde bizdiń úige tayau jerde «Saitan úyalaǵan medrese» dep atalatyn toqal tamnyń orny bolatyn. Qabyrǵalary qausap, shańyraǵy shaiqalyp, shań qauyp jatqan kóne júrttaǵy medreseni Estemes qajy degen kisi saldyrǵan eken. Ákemniń aituynsha, Estemes qajyǵa bala kúninen baq qonyp, Qydyr darypty. Mal bitip, shalqyǵan bai bolypty. Keruen tartyp Sábetke (Ol kezde Qazaqstandy osylai ataityn) jii baratyn kórinedi. Sondai sapardyń birinde túieli kóshke toǵanaq artyp, qashyrǵa júk tiep, saigúlik atqa mingen bilekti jigitterge jol bastatyp, Sábetten qúral-jabdyq tasyp, Keńsu ózeniniń saǵasynan teri óńdeu zauytyn qúryp, tynysh jatqan eldiń shyrqyn búzypty. «SHyrqyn búzypty» degenge shyrt ete qalmańyz. Onyń jaiyn sosyn aitamyn.
Sol bilekti jigitterdi meniń atam Omaraqyn basqarady eken. Ol kisi iri deneli, qarymdy bolypty. Atamnyń jaujúrek batyrlyǵy, erlik isteriniń kóbin biz úmytyp kettik. Ony ómir, jaǵdai, qysym úmytuǵa májbúr etti desek te bolady. Biraq bala shaqta bizdiń úidiń irgesinde úlken qara tas jatatyn. Ony atam shaqyrym jerden arqalap ákelgen eken. Atamnyń jas kezi eken auyldastar Keńsu ózeninen Sarykezeńniń jazyǵyna su shyǵaru úshin jotany ózektep kanal qazvp jatqanda aldarynan úlken qara tas kóldeneńdei qalady.
– Osy tasty bir shaqyrym jerge kóterip aparǵan adamǵa bir jylqy syiǵa beremin, – deidi qoly jomart Estemes qajy.
Jinikken jigitter birinen soń biri tasty kóterip, basyn shúlǵyp shyǵyp jatady. Sol kezde belin qara dabymen qysyp orap, beluardan keletin shúqanaqqa qarǵyp túsken atam tasty tolǵap, tolǵap jiberip, tik kóterip, aryqtyń erngeuinen ary asyryp, laqtyryp jiberedi. Ony arqanmen orai buyp, kóterip alyp bir shaqyrymdai jol júrip dúńk etkizip qoya salady. «Aitqan sert atylǵan oq» degen ústanymdy úlgi etken qazaqy qasietti qadirlegen Estemes qajy jotany órlep bara jatqan qalyń jylqyny núsqap:
– Tańdaǵan bireuin ústap min, – dep yqylas tanytypty.
Jylqynyń taza qandy túqymdaryn ǵana tańdap ósiretin bai jylqysynyń ishindegi júgen-qúryq timegen qúla dónendi bir qolymen qúlaqtan basyp, tapjyldyrmai ústap túryp, endi bir qolymen erttep minip júrip ketken eken. Estemes qajy Mazaq aqalaqshydan qalap alǵan júirigin qansha qimasa da, uádesin búzbai jas jigitke mingizipti. Kóp ótpei qaratasty kóterip ákelgen jerge úi túrǵyzyp, qonysanypty. Men sol úide tuyp, sol auylda erjettim.
Qanal qazylyp, ózen suy shyqqannan keiin Sarykezeńniń jazyǵyna elder úi salyp, qonystana bastaidy. Auyl kóbeigennen keiin el mektep, medresege ańsary aua bastaidy. Múny túsingen Estemes qajy Sarykezeńnen úsh júz shaqyrym shalǵaidaǵy Qúljadan qúrylysshylar shaqyrtyp, qúrylysqa kerekti materialdardy tasyp, bala oqytatyn medreseniń qúrylysyn qolǵa alady. Atam keruendi qorǵaityn jigitterdiń basshysy bolady. Eki ortadaǵy SHuyrma dep atalatyn tau jolynda taranshy, qalmaq, dúńgenniń barymtashylary ary-beri ótken eldi tonap maza bermeidi eken. Bir joly Jamanty ózeniniń boiynda qalmaqtyń ataqty barymtashysy Bege men atam kezdesip, beldesip qalady. Qasyndaǵy on jigitimen Begeni qosa bailap, keshirim súratyp bosatady. Osydan keiin «Keruendi Omaraqyn bastap kele jatyr» dese eshbir barymtashy olardyń mańyna jolamaityn bolypty.
Medreseniń qúrylys júmysyn noǵai sheberleri júrgizip, Sábetten shaqyrtylǵan ústazdar bilim bergen qabyrǵasy bórenemen qalanyp, syrtyna oyulanǵan aǵash taqtaimen, tóbesiniń shatyry temirmen qaptalǵan sol medrese qyzyl ókimettiń túsynda tas-talqan etip qiratylyp, ony saldyrǵan, salǵan, oqyǵan adamdardyń bári qúǵyn-súrginge úshyrady. Keiin «Delresede saitan bar eken. Ol eldi aljastyryp, azdyrady» degen ósek taratyp, eldi úreilendirip, mańyna jolamaityndai etti. Bertingi jyldary medreseniń ornyn tegistep, egistikke ainaldyryp jiberdi.
– Men osy medresede atań Sábetten arnaiy shaqyryp ákelgen dosy Egeubek múǵalimnen oyqyp, hat tanyǵanmyn, – dep ákem aityp otyratyn.
Egeubek múǵalim 1962 jyly Qazaqstanǵa qaita kóshkende jiǵan-tergen kitaptary men qoljazbalaryn ákeme amanattap ketken eken. Ókinishke orai, sol dúnielerdiń denin 1966 jylǵy mádeni tóńkerisi túsynda áperbaqandar órtep jiberipti. Tyqqyshtap júrip, aman alyp qalǵan birazy jádigerdi áli saqtap kelemin.
SHynymen úreilengendikten be, álde, sayasattyń qysymy ma? Bala kúnimizde úlkender bizdi medrese jaqqa jolatpaityn. «Saitan soǵady» dep qorqytatyn. Al ózderi qarańǵy túsip, el úiqyǵa ketkende tyǵylyp baryp, jasyrynyp syiynyp qaityp júretin. Atalarymyzdyń qoltabymen jasalǵan asyl qazynalar mine, osylai «Saitan soǵady» degen bir auyz sóben qúrdymǵa ketti. Qazir ol ólkede sol órkeniettiń belgisi de qalǵan joq.
Biz oqu jasyna kelgende tau saǵalaǵan auylda tórtinshi synypqa deiin ǵana oqytatyn topyraqtan soǵyp túrǵyzǵan úsh bólmeli mektep boldy. Onyń bir bólmesinde múǵalimder túrady. Al qalǵan eki bólmeniń bireuinde birinshi jáne ekinshi synyp, ekinshisinde úshinshi, tórtinshi synypta oqityndar eki bólinip otyratynbyz. Oqulyqta tapshy, bar ermegimiz tań atqannan kesh batqansha Marks-Engels degen aqsaqaldardyń óli, tiri múragerleriniń sózderinen qysqartylǵan úzindilerdi jattau bolatyn. Tek jazǵy, qysqy demalysta qaladaǵy tuystarymyzǵa qonaqqa baryp qalǵanda sol úidegi balalardyń somkesinen fizika, himiya, biologiya, tarih degen siyaqty sabaqtardy kórip, tańǵalatynbyz.
Aman-esen tórtinshi synypty bitirgen soń qolǵa tayaq alyp, malshylarǵa kómekshisi bolyp shyǵa kelgennen artyq arman bolmaityn. Malshylardyń balalarynyń et pen maiǵa qaryq bolyp jatatynyn kórgende auyldaǵy jarty qúrsaq bizge ómirdiń raqaty sol bolyp seziletin. Tipti hat tanyǵannan keiin-aq kúzdi kúni jailaudan túspei, oquǵa kelmeitinder kóp bolatyn. Olar úshin júgeriniń únynan pisirilgen nandy jep júrgennen góri, jaz jailauda taipaltyp jorǵa minip, qymyz iship qydyryp júrgen, qys qystauda jylqynyń bylqyp pisken súry etin, maily qazyny qiyalai kesip qúshyrlana jegennen artyq baqyt bolmaityn edi. Jany janatta bolǵyr Marks aqsaqal oilap tapqan prolotaryatimzmniń bizge kórsetken bailyǵy osy boldy.
Tórtinshi synypty bitirgen tústa sol súraq aldymnan shyǵa keldi. Biraq, ákemniń aitqan áńgimelerinen tuyndaǵan oquǵa degen qúshtarlyq tayaq ústaudan góri, qalam ústauǵa qarai jetelei berdi. Men siyaqty bekingshen taǵy da altaiy bar eken. Qaladan oqitynymyzdy aityp, auyl bastyǵynyń aldyna barsaq, bári kelisip alǵandai:
– Asyq oinaǵan azar,
Doiby oinaǵan tozar.
Bárinen de qoi baǵyp,
Qúiryq jegen ozar, – degen jauappen qaitatynbyz.
Múndai tosqauylǵa biz de ózimizshe jauap beruge tyrystyq. Endi úiden qashatynda shyǵardyq. Jaz boiy auylda jii-jii bala joǵalu oqiǵasy oryn aldy. Osyǵan orai, tamyz aiynyń ortasynda auylǵa qaladan sot oryndaushylar tekseruge keldi. Aldymen auyl basshylary, mektep diretory, sosyn ata-analarymyzben jolyǵyp, tuyndaǵan máseleniń shyǵu tórkinin tabuǵa tyrysty. Biraq, túiindi jauap taba almady. Aqyry auyldan qashudyń atamandaryn jinap, áńgime ótkizdi.
Biz qalada oquymyzdy jalǵastyrǵymyz keletinin aittyq.
Osydan keiin qaladan kelgen komissiya ár úidi aralap, oqu jasyndaǵy balalardyń tizimin jasady. Tórtinshi synypty bitire sala, qolyna malshy tayaǵyn ústaǵan 57 balanyń tizimin kórgen kózildirikti bastyq jaǵasyn ústady. Jer kókke syiǵyzbai maqtaityn sotsiyalistik qoǵamda sorlaǵan auyldyń kóp ekendigine sol kezde kózderi jetti.
Keiin estisek ol basshynyń da keshirmesi tym auyr bolǵan eken. Áke-sheshe, tuys-tuǵandary bai-manap, bilgir bilimdi, el basqarǵan azamattar bolǵandyqtan 1966 jyl tútqyndalyp, bauyry ekeui tútqynnan qashyp shyǵyp, qiyr shalǵaidaǵy bizdiń audandy panalap, tiri qalypty. Sayasat ornyqqanda oblystyq sotqa qyzmetke kelgen eken.
– Búlai bolmaidy, – dedi basyn shaiqap.
Basynda zańnyń qatal erejelerin túsindirgisi kelip tyrysqan bastyq endi bizdi júbatuǵa kóshti:
– Kúz de bárińde oqityn bolasyńdar, – dep uádesin berip attandy.
Ertesi auyl basshysy men mektep direktory qalaǵa shaqyryldy. Auyr sógis alǵan bolar auylǵa kóńilsiz oraldy. Sosyn auyldastardy eski kinoteatrǵa jinap alyp, jinalys ashty. Sóz úzaqqa sozylǵan joq.
– Qaladan oqimyz degen balalardy tizimdelińder, kúzden bastap oqisyńdar, – dedi de shyǵyp júre berdi.
Túrli jaǵdai sebebinen tórt syptasymyz oquǵa barmaityn boldy da qalǵan jeteuimiz shyp-shyrǵamyz shyqpai qaladaǵy jataqty mektepte kelip ornalastyq. Bizdi auyldastar moinymyzǵa qyzyl galstuk bailap, qolymyzǵa jalau ústatyp, urandatyp attandyryp saldy. Tipti, biz jer túbine bara jatqandai analarymyz kózine jas alyp, emirenip qúshaǵyna qysqany áli kúni boiymyzdy jylytyp keledi.
Biz oqityn mektep qalanyń ortasyna ornalasqan eken. Múǵalimderimiz asa jyly qabyldai qoiǵan joq. Qatqyl, qatqyl sóilep, qabaqtaryn túiip, búiryq berip jatty. Auylda erkin ósken bizge búl búiryqtar oǵashtau sezildi. Biraq, bizdi mensinbei qabyldaǵan sol ústazdarymyz búginde bizben maqtanyp júr.
Mensinbeudiń kókesin oqu bastalǵanda kórdik. Besinshi synypqa qabyldanǵan 25 bala ertesi-aq qalalyqtar jáne dalalyqtar bolyp bóline qaldyq. Qalalyqtar ádemi kiingen, qoldary appaq, sausaqtary salaly, oqu qúraldary da, sumkalary da jańa. Al bizdiń túrimiz totyǵyp kúigen, ústimizge sheshelerimiz kórshilerden súrap júrip tapqan matalarymen tigip kigizgen kiimder, dápter, qaryndash degen de tolyq emes. Onyń ústine qalalyqtar birneshe topqa bólinedi eken. Sabaq aralyq demalys bolsa «Ór jaq, tómen jaq», «Birinshi bólimshe, ekinshi bólimshe» dep bólinip alyp, qyrylysyp jatady. Múnyń bári bizge qyzyq sezildi. Sol kezde jaqsyz, shaqsyz etistik siyaqty jeteumiz bir jaqta qalamyz. Kele salǵan kúni-aq bizge «Saitan mekteptiń jeti saitany» degen at qoiyp aldy. Kezinde kemsitilip aitylǵan sol atau búginde maqtanyshpen aitylady.
– Sen jeteuiń artqy ústelge otyryńdar, – dep búiyrdy eń alǵash sabaqqa kirgen kózildirikti apaiymyz. – Basshylar kelse úyat bolady.
Bala bolsaq ta, bárin túsinip túrmyz. Ómirdegi eń alǵashqy soqqyny osylai aldyq. Biraq kóz jasymyzdy kórsetken joqpyz. Óitkeni, biz bala kúnnen álpeshtelip emes, jerden tayaq jep, shymyrlanyp ósken edik. Biraq, sol orta bizge eń aldymen bólinudiń abyroi ápermeitinin úǵyndyrdy. Osy kúnge deiin meili ol kim, qai últ, qai ru bolsyn, adamgershiligmen syilasqan adamnyń bári meniń tobym, tuysym, syrlasym degen túsinik qalyptasty. Tek bizdi deneshynyqtyru páninen sabaq beretin aǵai jyly qabyldady.
Fizika, himaiya men matematika sabyǵynda syn estip, synyq qabaq bolyp shyqsaq ta, deneshynyqtyru páninde ketken esemizdi qaityryp júrdik. Tauda qozy-laq qualap, tai úiretip ósken biz qalalyqtardy shaq qaptyryp ketetinbiz. Ár jyly besinshi aida audan kólemindegi mekteparalyq jeńilatletikadan jarystarda barlyq marapatty biz enshileimiz. Auylda auyr-jeńil júmystardyń qai-qaisysynda jalyqpai istep úirengendikten kúshinimiz myǵym, júdyryǵymyz qatty bolatyn. Kúres sabaǵynda qarsylastarymyzdy ońdyrmai myjǵylap, retin tauyp sabap alatynbyz.
Aitpaqshy, sol kezde aiyna bir ret auyldan poshta keletin. Poshtashy aǵai kelgen kúni toi bolatyn. Auyldaǵy ata-anamyzdan, dostarymyzdan kelgen hatty jabyrlai oqyp, bir jasap qalamyz. Bizdiń búl qylyǵymyzǵa qalalyq balalar ańtarylyp qalatyn. Óitkeni, olar múndai sezimniń lázatyn sezinbeidi ǵoi.
– Men erteń auylǵa qaitamyn, – dep eskertetin aǵai.
Bárimizde túsine qoyamyzda túnimen auylǵa hat jazuǵa kirisetinbiz. Jazyp bolǵanymyzdy qaita-qaita oqyp, túnimen úiyqtamaimyz da, ertesi sabaqta qalǵyp-múlgip otyramyz. Taǵy da matematika apai uly tilin qadap-qadap alatyn:
– Taǵy da túnimen roman jazǵansyńdar ma? Auyldaryń kóship ketip pe? Joq, tau qoparylyp, tas qúlatyppa, – deitin janymyzdy jaralap.
– Túnimen saitan aulapty, – dep duyldap jatady qarsylastarymyz.
Bir qyzyǵy, osydan úsh jyl búryn auylǵa qydyryp barǵanymda sol apaiym meniń kitaptarymdy balalarynyń jatyn bólmesine tizip qoiypty. Balalary krilshe jazylǵan kitaptardy oqi almasa da: «Meniń shákirtimniń jazǵan kitaby» dep maqtanady eken. “Ótpeli dúnie, ózgermeli nesibe» degen osy bolar.
Bir joly bizdiń hal-jaiymyzdy bilmek bolyp ákem keldi. Sol kúngi quanyshym áli kúnge esimnen ketpeidi. Jeteumizdi ertip shyǵyp, qalanyń eń tańdauly degen ashanasynan tamaqtandyrdy. Osy joly jegen mántiniń dámi áli kúnge tilimniń úshynda túrady. «Ashtyqta jegen qúiqanyń dámi ketpeidi» degendei, keiinde jeteumiz kezdesip qalǵanda mánti jeudi ádetke ainaldyrdyq. Bir-birimizdi qonaqqa shaqyrsaqta mántimen syilaimyz. Taǵy da jeteumizdi bólip jarmai jeti náski satyp áperdi. Jolynan asqan aqshasynyń soǵan ǵana jetetinin bilip túrmyz. Búgin oilasam, búl ákemniń: «Jortqanda joldaryń bolsyn» degen nietin tilsiz túsindirgeni eken ǵoi. Syrttan kelgen qonaqty oqushylardyń jataqhanasyna jatqyzbaityn tártip bar. Ákem qaladaǵy bir tanysynyń úiine qonuǵa ketti.
Biz jataqhanaǵa oralǵan soń auylǵa hat jazuǵa qamdandyq. Ortamyzdaǵy bireui:
– Bárimiz bólek-bólek jazǵansha, birlesip, úlken taqta qaǵazǵa armanymyzdy syidyryp, ony kórkemdep, auylǵa jibersek tamasha tartu olar edi, – degen úsynysyn aitty. Múny bárimiz qoldadyq. Kúzetshi ataiǵa jalynyp, jalbarynyp júrip, úlken taqta qaǵaz, túrli-tústi qaryndash, mektep kitaphanasynan birneshe gazetti súrap aldyqta aldymyzǵa jaidyq. Árbirinen bir-bir úlgi alyp, oǵan: «Armanǵa toly aq paraq» degen taqyryp qoiyp, bolashaq jaily armynymyzdy jazyp, ony túrli-tústi etip kórkemdep ertesi ákemnen auylǵa berip jiberdik. Búl bizdiń segizinshi synypta oqyp júrgen kezimiz edi. Búl úrdis bir-eki jylǵa jalǵasty. Keiingi kezge deiin sol taqta qaǵazdar auyl mektebiniń kitaphanasynda iluli túrdy. Barǵan saiyn ony kórip, ótken kúnderdi oi elegimizden ótkizushi edik. Kim bilsin, qazir ony áldekimder júlyp alyp, ayausyz júmarlap, jyrtyp-jyrtyp kúresinege laqtyra salǵan shyǵar.
Búl bastama bizge oi saldy. Ertesi jeti saitan jiylyp, mektep direktorynyń oqu isi jónindegi orynbasaryna jolyǵyp.
– Mekteptiń qabyrǵa gazetin shyǵarsaq, – degen oiymyzdy aittyq.
– Qoldaryńnan kele me?, – dedi ol kisi.
– Keledi, – dedik bárimiz.
Ertesi bizdi hatshy qyz shaqyrdy:
– Sendermen direktor kezdespekshi, – dedi birden.
Tizilip direktordyń kabinetine kirdik.
– Aldymen senderdiń talaptaryńa rizamyn. Sosyn qaladaǵy basqa mektepterde qabyrǵa gazeti bar. Bizde sol jaǵy jetispei túr edi. Qoldaryńnan kele me? – dedi súrauly kózben.
Tóbemiz kókke jetkendei boldy.
– Keledi, – dedik bárimiz.
– Endeshe, kirisińder. Kerek jaraqtaryńdy kitaphanashy men esepshiden alsańdar bolady, – dep shyǵaryp saldy. Búl onynshy synypta oqyp júrgen kezimiz edi.
Kóp ótpei «Jas tolqyn» atty gazetimizdiń birinshi nómeri shyqty. Ol kezde qazirgidei tehnika joq. Materialdy mekteptegi jalǵyz mashinkamen terip, mai baspamen basyp shyqqan gazetimizdi oqushylar jaqsy qabyldady. Ásirese, oń qoly kemtar Núrboldyń solaqai qolymen salǵan suretteri kóz tartyp túratyn. Ókinishke qarai, ómir onyń baǵyn ashpady.
Keiin ákem gazetimizdiń bir betin dostaryna aityp júrip, «Ile órenderi» degen oblystyq gazettiń bir betine bergizdi. Osydan bastap bizben sanasatyndar kóbeie tústi. Jolymyz túsip qala bastyǵynyń qabyldauynda bolyp, bir-bir diplom arqalap shyqtyq. Bizdiń osy quanyshymyzdy estigen auyldaǵylar mal soiyp, tileu tilepti. Ertesi qorjyn toly auyldyń dámin arqalap, ákem taǵy keldi. Mekteptiń ashanasyn súrap alyp, jataqhanada túratyn oqushylardyń bárine dastarqan jaiyp, bir toilattyq. «Kedeidiń bir toiǵany, shala baiyǵany» degendei, birde toq, birde ash júrgen jataqtastarymyz bir quanyp qalǵany anyq. Osydan keiin bizdi kózge ilmeitin qalalyqtar da jaqyndai bastady. Basynda olardy mańymyzǵa jolatpauǵa tyrystyq. Biraq júrek qansha qatal bolǵanymen, kóńil júmsaq qoi. Uaqyt óte renishtiń bári úmytylyp, olarda qatarymyzǵa qosyldy. Gazetimiz qansha qarapaiym bolǵanymen sol tústaǵy ortanyń kózimen qaraǵanda erekshe jalyndy is bolyp baǵalandy.
Endi bizdiń jataqhanamyz redaktsiyaǵa ainaldy. Sabaqtan keiin ádebietke yntasy bar balalar osynda jinalyp, gazettiń kelesi nómeri turaly talqylaimyz. Al qyzdar joǵymyzdy tolyqtap, júpyny jataqhanany jainatyp tastady. Boiymyzdaǵy búlqynǵan kúshtiń, búla quanyshtyń jeteginde júrip bir jyldyń qalai ótkenin de ańǵarmai qaldyq. Oiymyz da, boiymyz da tolysty. Sol jalynmen orta mektepti bitirdik.
Auylǵa qaitatyn kúni mektep direktory arnaiy qabyldap, bárimizge rizashylyǵyn bildirdi. Al keide bilip, keide bilmei istegen qateligi úshin aǵai-apailarymyz keshirim ótinse, basynda qatu, keiin tatu bolǵan qalalyq dostarymyz qimastyqpen attandyryp saldy.
Iá, sodan beri 27 jyl ótti. Toqtausyz uaqyt qansha armanymyzdy úrlasa da, qansha úmitimizdiń joly kesilse de, shyǵam degen biikke shyǵa almasaq ta, ol bizge onsha áser etken joq. Biz mektepti bitirip ketken soń alǵashqy qol tańbamyz qalǵan sol gazet júmysyn toqtatty. Bizden keiingilerdiń arasynan ádebietke qúshtar «saitandar» tabyla qoimady. Dese de, sol bir jasóspirim shaqtaǵy jalyndy úmitimiz áli de bizdi úkilep keledi. Qarapaiym bolsa da, qalyń oqushynyń kóńilinen shyqqan gazet jaily búgin de bireu bilse, bireu bile bermeidi. Biraq, sol sarǵaiǵan gazet núsqalary árbirimizdiń arhivimizde áli kúnge saqtauly. Onyń ǵúmyrynyń qysqa nemese úzaq boluy bizdiń jetken jetistigimizben ólshenedi. Meniń qúrdastarymnyń ár kúndi tynymsyz eńbekpen batyryp, ár tańdy bolashaqqa degen úmitpen atyratyny da sondyqtan.
Mektep bitirgen kúnnen bastap jeti saitannyń joly jetige aiyryldy.
Qajet ANDAS
«Q-andas» aúparattyq agenttigi.











