Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Jetisudaǵy oqiǵalar

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Жетісудағы оқиғалар

 AQ QALPAQTY QYRǴYZǴA

(Uchreditelnoe sobranie turaly)

Basy:

Qansha zamannan bepi ústimizde patsha bolyp, bizdi súrap túrǵan, qimyldamastai moinymyzǵa kisen salǵan, jaqsy jerlerimizdiń bárin mújyqqa alyp baryp, alym – salyqty ayamai alǵan, qúdaidan qoryqpai, bizdiń túbimizge jetken ol zalym Nikolai Romanov óziniń el tóbesine qamshy qylyp qoiǵan pristavtary, oyazdarymen ústimizden “Ai batqandai” joq boldy. Onyń ústine qúdai jarylqap, jetim – jesir, ǵarip, jarlylardyń paidasyn oilaityn kópke núry birdei kún siyaqty jańa úkimet shyqty. Jańa úkimet sen orys, sen qalmaq, sen qyrǵyz demeidi, bárimizdi birdei jáne azamat deidi.

Endi osy aldymyzdaǵy qarasha aiynyń ayaǵynda, Rossiyaǵa qaraǵan barlyq halyqtardan sailanyp shyqqan ókilder, bip jerge bas qosyp keńesedi. Búl múǵalimder jinalysy degen bolady. Onda jiylǵan ókilder memleket úshin jańa tártipter shyǵarady. Sol Uchr. sobranieo erkek, áiel demei 20 jastan joǵarylardy esep qylyp, 200 myń adamnan 1 ókil barady. Rossiyaǵa qaraǵan barlyq halyqty – 160 mln. degen jinalys 800 ókil jiylsa kerek. Sonyń ishinde aq qalpaqty qyrǵyzdyń sybaǵasyna  eger sanymyz  2 mln- ǵa jetse, 10 ókil tietin jóni bar. (Ferǵanada qyrǵyz – 13 myń, Jetisuda – 600 úlys, Syrdariyada – 13 myń úlys).

Árkim óz dertin ózi biledi. Jayaudyń múńyn atty bilmeidi. Ashtyń múńyn toq bilmeidi. Sol sebepti jinyǵa múńymyzdy biletin óz adamdarymyzdyń baruy kerek. Eger nadandyq pen búl zor jarysqa ózimizden at qosalmai, qalsaq, el jegen jemisten jemei qalǵanymyz bolady. El kórgen jaryqty kórmei, qarańǵyda qalǵanymyz bolady. El alǵan báigeden qúr qalǵanymyz bolady. Eń aqyrynda basqa elder úrandaryn shaqyryp, tularyn kóterip jatqanda, úide ezilip úiyqtap jatqanymyz bolady. Osy kúni tóńirekke kóz salyp qarasaq, bostandyq boldy, barshaǵa teńdik tidi, zaman ózgerdi dep bizden bóten júrttar bas qosyp, Uchr. sobranieo jiberetin ókilderin dayarlap jatqandai kópinedi. Sol baratyn ókilderne tapsyratyn tilekterin aityp, qoldaryna isteitin icteriniń jobasyn kórsetip berip, jatqan kórinedi. Osynsha kóptiń ishinde júmǵan kózin ashpai, ayaǵyn jimai, qannan qapersiz jatqan bizdiń aq qalpaqty qyrǵyz halqy kórinedi. Ózge júrttardy qoya túryp, mysal úshin myna ózimizdiń, qatar júrip, qatar qonyp júrgen qazaq bauyrlarymyzdy alaiyqshy. Olar da ózgepic bolǵannan bepi talai jerge bastaryn qosyp, múń – múqtajdaryn keńesip, tirshilik qamyn qylyp jatyr. SHilde ishinde Orynbor, tamyz aiynyń basynda Tashkent shaharynda bolyp ótken  jiylysqa baratyn adamdaryn da belgilep qoidy. Ras, bizdiń qyrǵyzdyń áli kúnge deiin basy qosylmai júrgenine sebepter de bar shyǵar. Mysaly, ár uaqyt kep, elge basshylyq qyla qoyatyn Jetisu qyrǵyzdary byltyrǵy alasapyran úlken qyrǵynǵa úshyrap qaldy. Birsypyrasy tentirep, mal basynan airylyp, qara basymen álek bolyp ketip. Biraq, aman qalǵan basqa qyrǵyzdar da joq emes. Mine, osylar ne qylyp jatyr, nege ózderi shyqpaidy. Búlar biylǵydai bip jaqtan bostandyq, teńdik kún tuyp jatqanda, bip jaqtan túqymy, qany bip bauyrlary qyrǵynǵa úshyrap jatqanda, qimyl qylmasa, qashan qimyl qylady?

Aǵaiyn, aq qalpaqty qyrǵyz – ai! Osylai, ómirde basymyz birikpei, ár jerde bytyrap júrip birimizge – birimiz janashyr tuysqandyq kórsetpei shynymen tozyp – aq ketkenimiz be? SHynymen – aq bizde últshyldyq, júrtshylyq degenniń bolmaǵany ma? YApyrym – ai, búǵan kim nanar? Keshegi el namysyn jaqtap, últ aryn jyrlaǵan qyrǵyzdyń tu basylary – Báitik batyr, SHabdan batyr, Qúrbanjan datqalarmen qanymyz bip emes pe? Qai aǵaiyndar beldi bekem buynyp, tudy qolǵa kóterip júr, biz de boiymyzdy kórseteiik. Últ namysyn jibermei, úly topqa túsetin bip azamat joqsyń ba? Kel, jaqsylar, shyq ortaǵa bas qosaiyq. Qyrǵyz bolyp Jetisu baralyq. Jattan zorlyq kórip, mal janynan airylyp, tentirep qalǵan bauyrlarymyzdyń kóz jastaryn súreiik, kiimi joqqa kiim bolaiyq, tamaǵy joqqa tamaq bolaiyq Búl bizdiń keshirilmes qaryzymyz emes pe?

Odan keiin Ferǵana baralyq. Qyryzdar úiytqysy Ferǵanada demeushi me edi. Qoi, olai bolmas, olarǵa baryp, qanymyz bip, úranymyz bip qaryndas ekenimizdi aitalyq: Sodan soń, Syrdariya baralyq Onda qalyń qazaq ishinde otyrǵan azǵana aǵaiyndarymyzdan hal – jaǵdaiyn bileiik, artymyzdan ertelik, sóitip, el bolyp bizdi kórelik. Basqalar alǵan báigeden biz de qúr qalmalyq “Jatqanǵa jan juymaidy” degen, “aqsaq qoisha” toptan qalmaiyq. Ár úlystan bip – eki adam kelse boldy. Qaralatyn máseleler kóp: artynda qalmalyq Osy kúni qazaq, noǵai, sart árqaisysynyń óz tilderinde álde nesheuden gazetteri bar. Ázirge biz qazaq bauyrlarymyzdy mingesip otyrmyz. Biraq, halyqtyń úǵynuy úshin gazet óz tilinde bolsa, odan da jaqsy bolar edi.

Bas qosudy qoldap, adam jibermekshi bolǵan bauyrlarymyz erterek hat arqyly eki telegramm arqyly tómengi meken boiynsha habar qylsa eken. Ol uaqytta birinshi jinalysta sóilenetin máselelerdiń tártibin dayarlar edik. Ekinshi jiylysqa erte bastan qamdanar edik.

 

Tóreqúl JANÚZAQOV. Qasymbek ǴALYMBEKOV (Hashymbek) Adres: g.Tashkent. CHlenu Oblastnogo Soveta Tyurekulu Januzakovu.

“Birlik tuy”, № 7. 29 tamyz, 1917 j.

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas

 

 

 

BELOSHAPOCHNYM KIRGIZAM

(OB UCHREDITELЬNOM SOBRANII)

 

TSarь Nikolai Romanov, ego stavlenniki – pristavy kotorye byli  knutom pogonyayushim nash narod, uezdy ne davavshie nam jitьya, derjavshie nas v jeleznyh osheinikah, razdavavshie nashi plodorodnye zemli mujikam, dushivshie nas poborami, nalogami, dovedshie nas vymiraniya – ushli v nebytie. Prishlo novoe Pravitelьstvo kotoroe ko vsem otnositsya odinakovo. Novoe Pravitelьstvo ne govorit ty russkii, ty kirgiz, ty kalmyk. Ono schitaet vseh ravnymi i nazyvaet grajdanami.

Teperь v noyabre mesyatsa, predstaviteli vseh narodov Rossii soberutsya i budut derjatь sovet. Eto nazyvaetsya Uchreditelьnym sobraniem. Tam budut prinimatьsya novye pravila, novye otnosheniya. V eto Uchreditelьnoe Sobranie izbirayutsya predstaviteli ot vseh narodov – ot 200 000 chelovek 20-ti i starshie let – po odnomu cheloveku. V Rossii 1 600 000 chelovek. Na Uchreditelьnoe Sobranie sъedutsya  – 800 predstavitelei. Kirgizov okolo 2 000 000 chelovek (v Fergane 13 000, v Semirechьe – 600 ulusov, v Syrdarьe  13 000 ulusov). Nashih predstavitelei doljno bytь 10 chelovek. Kak govoritsya: kajdyi sam znaet svoi bolyachki. Poetomu, na Sobranie doljen poehatь nash chelovek, nashi lyudi, znayushie bolь nashego naroda, chtoby zashishatь interesy kirgizov. Esli je iz-za svoego nevejestva v etoi «bolьshoi skachke ne budet nashih skakunov» to nam ne dostanetsya ni maleishego kusochka piroga. My ne uvidim “sveta”, kotoryi uvidyat drugie narody, ostanemsya v temnote, ostanetsya bez prizov, kotorye razberut drugie. I nakonets, kogda drugie narody vykrikivayut svoi lozungi, podnimayut svoi znamena, nam ne sleduet valyatsya doma.

Posmotrite vokrug-prishla svoboda, nastupilo dlya vseh ravnopravie, prishlo novoe vremya.  I vse narody, krome nas, provodyat soveshaniya, shody,soobsha izbirayut i gotovyat svoih predstavitelei k Uchreditelьnomu Sobraniyu. Oni nastavlyayut svoih predstavitelei, govoryat im svoi pojelaniya, sovmestno gotovyat proekty, plany rabot  kotorye neobhodimy dlya nih. Sredi nih, nashi kirgizy – sidnem sidyat doma, s zakrytymi glazami.

Ostaviv drugih, posmotrite na nashih bratьev kazahov, kotorye vsegda ryadom s nami. Oni  s pervyh dnei peremen zabotyatsya o svoem narode. V iyule mesyatse v Orenburge, v avguste v Tashkente. Proveli soveshaniya, sobraniya, shody.

Izbrali svoih predstavitelei na Uchreditelьnoe Sobranie. Konechno byli prichiny, chto kirgizy do sih por ne mogut obъedinitьsya i provoditь podgotovitelьnye raboty k Uchreditelьnomu Sobraniyu. Naprimer, Semirechenskie kirgizy, kotorye mogli by statь dvijushei siloi, rukovoditelyami naroda, v smutnye vremena podverglisь goneniyam, byli mnogochislennye jertvy. Mnogie vynujdeny byli bejatь, poteryali vesь skot, sredstva k sushestvovaniyu, byli zanyaty vyjivaniem. No estь je utselevshie kirgizy. CHem oni zanimayutsya? Pochemu ne shevelyatsya?. Esli v takoe vremya, kogda nastupila svoboda, ravenstvo s odnoi storony, a sdrugoi – ih narod razoryaetsya, umiraet – ne budut predprinimatь kakie-to mery, to kogda je oni zashevelyatsya?

Eh vy bratьya, beloshapochnye kirgizy! Tak i budem jitь vrazbrod, ne podderjivaya drug druga? Neujeli u nas net ponimaniya narodnosti, natsii? Gospodi, kto etomu poverit? U nas je odna krovь so vcherashnimi radetelyami kirgizkogo naroda- Baitik batyrom, SHabdan batyrom, Kurbanjan datka? Davaite podnimem svoe znamya, kak i drugie, vstanem vo vest rost. Zashishaya chestь natsii, volьemsya v bolьshuyu gruppu narodov. Ili net u nas ni odnogo patriota. Silьnye, prosveshennye, vyhodite na seredinu, budem obъedinyatьsya. Poidem v Semirechьe, kak kirgizskii narod. Okajem pomoshь  nashim postradavshim bratьyam, kotorye podverglisь nasiliyu, razgrableniyu, lishilisь kormilьtsev, skota, vytrem im slezy – dlya teh u kogo net odejdy – stanem odejdoi, u kogo net edy – stanem edoi. Eto nash neoplatnyi dolg. Potom poidem v Ferganu. Organizatsii kirgizov v Fergane ne mogut okazatь podderjku kirgizam. Net, tak ne goditsya. Nado provoditь tam rabotu. Nado obъyasnitь im, chto my kirgizy – edinokrovnye bratьya, chto my doljny bytь vmeste, bytь oporoi drug drugu.

Posle  etogo posetim Syrdarьyu. Tam, v osnovnom jivut kazahi. Uznaem polojenie nemnogochislennyh kirgizov. Pozovem ih s soboi. Budem obъedinyatьsya.

Nachnem provoditь sobraniya kirgizov. Dostatochno i togo, chto s kajdogo ulusa na sobranie pridut po odnomu cheloveka. Voprosov mnogo. Ne budem otstavatь ot drugih narodov.

U kazahov, nogaitsev sartov, u kajdogo estь neskolьko gazet vyhodyashih  na svoih yazykah. A my poka podseli na bratьev kazahov. . Esli je gazety izdavatь na svoem yazyke, narod luchshe poimet napisannoe, eto bylo by ochenь horosho.

Bratьya kotorye podderjivayut provedenie sobranii, pustь poranьshe otpravlyayut telegrammy. Nami podgotovleny neobhodimye materialy po voprosam, kotorye doljny budut rassmatrivatьsya na pervom sobranii.

Zaranee nujno dumatь o provedenii vtorogo sobraniya.

 

Torekul Januzakov,

Kasymbek Galymbekov (Hashimbek).

Adres: g. Tashkent, CHlenu Oblastnogo Soveta Torekulu Januzakovu

Gazeta «Birlik tuy» №7, 29 avgusta 1917 goda.

Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk
– Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.

Jalǵasy bar…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 7
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz