Taldyqorǵan qalasynan jaqyn ornalasqan Jarlyózek degen auyl bar. «Auylyn kórip azamatyn tany» degendei, búl jerdiń adamdary kópke qaiyrymdy, júrtqa syiymdy, birimen biri syilasymdy. Osylai syr tartyp otyruymnyń da ózindik sebebi bar. Kásipker, qaiyrymdylyǵymen kóptiń yqylasyna bólenip júrgen, káris qyzy Venera HANNYŃ adami bolmysy, azamattyq isteri osy aitqanymyzdyń aqiqatyn kórsetedi.
Kitaphanashydan kásipkerge deiin
Adam balasynyń qalai ósui, nendei qadirli joldy tańdauy jáne qandai adam bolyp erjetui, eń aldymen, ata-ananyń bergen tálimi men tárbiesine tikelei qatysty. Sondyqtan da: «Balapan úyada ne kórse, úshqanda sony iledi» degen naqyldy ómirimizdiń ústanymy etip kelemiz. Veneranyń ákesi Han Afanasiiúly, sheshesi Ten Lena Aleksandrqyzy da auyldyń qarapaiym sharuaqor adamy. Asyp-tasyp jatqan bailyǵy bolmasa da, úrpaǵyna adal termen igilik jaratudyń tárbiesine bai jandar. Ol osyndai eńbeksúigish otbasynda erjetedi.
Qalypty ómirde baiqalmaǵanymen jaqynnan tanyssań ár adamnyń ómirinen qyzyǵy men qiyndyǵy mol tarihy órilip shyǵa keletini anyq. Bizdiń keiipkerimizdiń de san tarauly taǵdyry onyń qajyr-qairatyn shyńdap, búgingidei biikke shyǵardy. Eden juushydan eldiń qamyn jegen qaiyrymdy janǵa ainaldyrdy. Aitalyq, Venera balalyq, jastyq shaǵyn Jarlyózek auylynda ótkizip, 1970 jyldardyń sońynda arman quyp Almatyǵa attanyp, alǵashqy qadamyn tiginshi mamandyǵyn oqumen bastaidy. Oquyn bitirip, eńbek jolyn bastaǵan jyldary Li Vyachislav Konstantinúlymen tanysyp, otbasyn qúryp, Vadim, Georgii atty eki úldy bolady. Biraq joldasy ómirden ótip, almatylyq bolyp júre berudi qalamaǵan ol shiettei eki balasyn alyp, Jarlyózek auylyna oralady.
Osyndaida Abai dananyń: «Esektiń artyn jusań da púl tap» degen taǵylymdy sózi oiǵa oralady. Árine, tarihtaǵy jetistikke jetken adamdardyń ómirin zerdelep kórsek, bári de alǵashqy adymyn kreslodan bastaǵan joq. Eki balasyn qoltyǵyna qysyp júrip, qarymyn taldyratyn qara júmystyń talaiyn istedi. Eden judy, kiim tikti, kitaphanashy boldy, sheshesi ómirden ótken soń ákesiniń túrmysyna qarailasty. Demek, taǵdyr talaiyna qandai júmys isteu tura kelse, sonyń bárin taza peiil, adal júrek, azamattyq belsendilikpen atqardy. Ala tańnan kesh batqansha tynym tappai júmys istedi. Odan jaman bolǵan joq. Qaita sol qiyn kúnder onyń bolashaqqa degen arman-múratyn shyńdady. Kúnder osylai tynymsyz tyrbanumen ótip jatqan tústa Keńes odaǵy ydyrap, táuelsiz Qazaqstan óz aldyna bólinip shyqty. Baǵdar ózgerip, sharuashylyqtar kúirep, júmyssyzdyq júrttyń mazasyn qashyrǵan 1990 jyldardyń basynda eki balasyn alyp, Taldyqorǵan qalasyna kelip qonystanady.
Eńbekpen erjetip, qúlshynyspen igilik jaratyp úirengen Venera endi kásipkerlikpen ainalysa bastady. Basynda maldyń terisi, qoidyń júni, temir-tersekti satyp alyp, satumen ainalysty. Taldyqorǵan qalasyndaǵy «Qainar» AKB óndirgen akkumulyatorlardy basqa óńirlerge tasymaldap, iskerlikpen is bastady. Nátijesi de jaman bolǵan joq. Qarjysy molaiyp, auqymdy júmys atqaruǵa múmkindik tudy. Kele-kele kórshi elderge otandyq ónimderdi shyǵaryp, ol jaqtan túrǵyndarǵa kerekti túrmystyq búiymdardy jetkizip, shekara saudasynyń da kórigin qyzdyrdy. Osy tústa eki úly da erjetip, joǵary oqu ornyna tústi. Úlken úly Vadim álemniń 6 tilin jetik biledi. «Bolashaq» baǵdarlamasy boiynsha Mońǵoloyada oqyp, eline qyzmet etti. Búginde sheshesi jolyn salyp bergen biznestiń tizginin ústap júr. Kenjesi Georgi zańger mamandyǵyn meńgerdi. Búginde múnai óńdeumen ainalysatyn kompaniyada júmys isteidi.
2000 jyldardyń basynda Venera Han Taldyqorǵannan Óskemenge kóship, sol jaqtan násip izdeuge kiristi. Ol kezde Óskemende káris salattaryn daiyndaityndar joq edi. Osy olqylyqtyń ornyn toltyru úshin kúnine 3-4 saǵat úiyqtap, qalǵan uaqytyn asúide ótkizgen onyń qarjysy da molaya tústi. Adal terdiń arqasynda tútynushylary da kóbeidi. Onyń qaisybirin aitasyń. Eń bastysy, Venera Óskemendegi kezinde adaldyq jáne tynymsyz eńbektengen adam ǵana oilaǵan maqsatyna jete alatyndyǵyn ózi isimen kópke dáleldedi.
Qos bilegin taldyryp bastaǵan kásibi, istegen júmysy ótelgen Venera Han búginde halyqaralyq biznespen ainalysady. Ásirese, Koreya memleketimen densaulyq saqtau salasy boiynsha iskerlik bailanystar ornatqan. Keiingi jyldary «Bári densaulyq úshin» meditsinalyq ortalyǵynyń Astana, Almaty, Aqtóbe qalalryndaǵy filialyn ashyp, 300-den asa adamdy júmyspen qamtyp otyr. Arasynda sheteldik mamandar da bar. Osylai qazaqstandyqtardyń salamatty ómir saltyn jaqsartuǵa úles qosyp júr.
Tilge, dinge, dástúrge qúrmet
Kásipten násip tapqandar aramyzda kóp. Alaida kásipker Venera Hannyń sol áriptesterinen daralap túratyn, airyqsha aita ketitin birneshe artyqshylyǵy bar. Eń aldymen keiipkerimizdiń qazaq tiline degen shynaiy janashyrlyǵyn ózgelerge ónege etuge túrarlyq. Osy maqalany daiyndau barysynda Venera Hanmen áńgimeleskende qazaq tiline degen qúrmetin túsinip, taza da úǵynyqty sóilegenin kórip, kez kelgen jerde ózge tilde sóileudi maqtan etetin qarakóz qyzdardy oilap qynjyldym.
– Jasyratyny joq, qazaq jastaryna qazaqsha sóileseń, orys tilinde jauap qaitarǵanyn kórgende oilanasyń. Mektepti oryssha oqydym, júmys barysynda sol til jii qoldanamyn. Biraq bala jastan auylda qazaq halqynyń darqandyǵyn sezinip óskendigim búl tildi jetik meńgeruge sebepshi boldy, – deidi.
Imandylyq jaily jii aitamyz. Biraq óziniń júrek qalauymen qasietti Islamǵa jan-tánimen berilgen Veneranyń tazalyǵyna da tánti bolmasqa sharań joq.
– 1992 jyldan bastap Islam dinine qatysty kitaptardy oqi bastadym. Jaratushy haq ekenin moiyndaimyn. Biraq adami qasietti qalyptastyru úshin qandai dindi ústau últyna, teginie qaramastan ár adamnyń júrek qalauyna bailanysty. Islam dininiń imandylyq, tazalyq, adamgershilik, qaiyrymdylyq qaǵidalaryna negizdelgenin túsindim. Al 2003 jyldan bastap oraza ústap, namazǵa jyǵyldym. 2019 jáne 2021 jyldary eki ret qajylyqqa baryp, músylman balasy óteuge tiisti bes paryzdyń eń qasterli birin ótep qaittym. Balalarymdy da, nemerelerimdi de súndettep, músylmanshylyqtyń úlgisin kórsettim, – deidi.
Jan-dúniesin imandylyq núrymen suǵarǵan Venera auyldastarynyń ómirin izgi jolǵa jeteleuge úmtyldy. 2017 jyly tuǵan jeri Jarlyózek auylynan meshit qúrylysyn bastap, 2018 jyly júrttyń igiligine berdi. Analarynyń asqaq úmitin aqtau úshin balalary da baryn sala kómektesti. 200 orynǵa arnalǵan Allanyń úii búginde Jarlyózek auylynyń ortasynda asqaqtyǵymen kóz tartyp túr.
Jalpy, qazaq pen káris últynyń salt-dástúrinde kóptegen úqsastyq bar. Úlkendi syilau, kishige izet kórsetu, ata-anay qúrmetteu, elmen etene jaqyn bolu, jaqsylyqqa qúshtarlyq, jarly-jaqybaiǵa kómektesu, taǵy da basqa jaqtarda ortaqtyǵy kóp. Venera Han eki últtyń osy qúndylyǵyn boiyna túmardai taǵynǵan. Búginde júma saiyn jeti shelpek pisirip, aruaqtarǵa qúran oqytu, Nauryz merekesinde nauryz kójeni, qonaq kelgende bauyrsyq pisirip, besbarmaqty da ózi daiyndaidy. Qazaqta: «Ózi bolǵan qyz tórkinin tanymai ketedi» degen tyiym sóz bar. Sondai-aq, óz últynyń da últtyq taǵamdaryn dastarqanynan úzbeidi. Demek, eki últtyń salty men dástúrin teń ústaǵannan útylǵan joq. Qaita ainalasyndaǵylarǵa, balalary men kelin, nemerelerine ónegesimen úlgi kórsetip keledi.
Aramyzda júrtqa tyrnaqtai jaqsylyq jasasa, maqtanyshpen aityp júretin adamdar bar. Biraq Venera Han osy kúnge deiin jetimderdi jebep, múgedek jandarǵa qoldau tanytyp, jetispei jatqan otbasylarǵa járdemdesip, jebep júrgenin birde-bir ret aityp, maqtanbaidy da:
– Ár kúni tańerteń oyanyp, telefonymdy qosqanda kómek súraǵan adamdardyń ótinishi vatsabyma tolyp qalady. Bárine kómekteskiń keledi. Arasynda eńbekke qúlyqsyz, basqanyń kómegine súienip kúneltudi ádetke ainaldyrǵandar da bar. Qaiyrymdylyq jasaudan eshqashan qashqan emespin. Óitkeni, qaiyrymdylyqtyń qaiyry kóp bolady, – deidi Venera.
Abai atamyz: «…Biri ishsem, jesemniń ómiri, endi biri naǵyz ómir» dep adam balasynyń ómirin ekige jikteidi. Keiipkerimiz Venera Hannyń ómiri – naǵyz ómir.
Qajet Andas,
«Jetisu» gazeti, №142, senbi, 24 jeltoqsan 2022.
