OŃDAR SЪEZI
Basy: 21 qarashada Petrogradta Ońdardyń jáne anarhist partiyasynyń sъezi ashyldy. Sъezge kelgen adamdar zań palatalarynyń músheleri, oń partiyalardyń ókilderi. Belgili adamdardan – ornynan túsken sot ministri SHeglovitov, Ishki Ister Ministriniń orynbasary – Beletskii, G.Duma múshesi – Markov, professor Lyubashov, tolyp jatqan arhiereiler. Sъezdi qoshamettep, Ishki Is Ministri – Hustov, jol Ministri – Tropov, jedelhat jibergen. Búlardyń kóbi – Úkimet basynda búryn túrǵan, osy kúnde de túrǵan adamdar bolǵan soń, sъez pikiri úkimet sayasatymen sabaqtas bolarlyq qisyny bar. Olai bolsa, bayaǵy qaita jaiylystyń jolyna túskendigimiz sheksiz.
Soǵys júrtqa – syn, Úkimetke – emtihan dep aitylady. Soǵysta jyǵylys tapqan júrt, ekinshi ret jyǵylmasyna qam qyluy – tabiǵi is. Japonmen soǵysarda «Bórikpen úryp jyǵamyz» dep bardyq. Onda barǵan soń Turenchin, Uafangau, Port-Artur, Mukden, Tisusimalardy kórdik. Nemispen soǵysarda «bitimdi Berlinge kirip jasaimyz» dedik. Berlinge jaqyndaudyń ornyna alystadyq. Onda da, múnda da jeńile beretinimiz adam azdyǵynan emes, qaru-jaraq, soǵys qúralynyń kemdiginen, onyń kem bolu Patshalyq isiniń basyndaǵy adamdardyń úqsata almaǵandyǵynan dep, G. Dumanyń jazǵy jiylysynda sóilengen sózder oqyrmandarymyzǵa belgili. Qaru-jaraq sailanbai, jaudy jeńuge bolmaidy. Ony sailau júmysyn úqsata almaǵan adamdardyń qolynda qaldyruǵa taǵy da bolmaidy dep Duma músheleriniń kóbi blok jasap, qazirge kerek bolǵan máseleler turaly, toǵyz punktti Programma arnap, qauly qylysqan edi. Sonyń biri – Ministrler, júrtqa senimdi adamdardan qoiylsyn degen. Jáne biri – búratanalardyń qúqyǵy orys qúqyǵymen teń bolsyn degen punktter edi. Europa soǵysy bastalǵanda «Oń», «Sol» demei, «Orys», «Búratana» demei, jalǵyz «orys últy», «orys namysy» degennen basqa sóz joq boldy. Orys ta orys, búratana da orys bolyp, onyń namysyna janyn, malyn salumen boldy. Báriniń de maqsaty ishki jiktiń bólektigin qoiyp, syrtqy jaudy jeńude boldy. Jiylǵan sъezderdiń bári, syrtqy jaudy jeńu sharasyn qarastyrumen boldy.
Joǵaryda aitylǵan Ońdar sъezy «Oń», «Sol» dep, «Búratana», «Orys» dep jigin bólek sala bastady. Múnyń bir mánisi boluy kerek. Syrtqy jaudy múqatpai jatyp, ishten jau izdep jatqandarǵa, syrtqy jauǵa qarsy dayarlanu emes, júrtqa, Dumaǵa qarsy dayarlanu. Búl sъezdiń, gazet júzinde málim bolǵan qaulysy: Ońdar, deputat Bloginniń jasaǵan Programmasyna qarsy alyspaq. «Oń» gazetterdiń kómeginde bolyp, «Sol» gazetterdi qysu sharasynda bolmaq. Búratana júrttarǵa teńshilik beru-bermeudi soǵystan keiin ózimiz bilemiz degen.
Bie sauarda kerek bolǵandar, qymyz ishkende kerek bolar ma eken?
№159, 1-bet. 1915 jyl, 29 qarasha, jeksenbi.
SЪEZD PRAVYH
21-go noyabrya v Petrograde byl otkryt sъezd anarhistskoi partii, partii pravyh. Sredi delegatov sъezda – pravye chleny zakonodatelьnoi palaty, predstaviteli pravyh partii. Iz vidnyh deyatelei – byvshii Ministr YUstitsii – SHeglovitov, byvshii Ministr Vnutrennih Del – Maklakov, zamestitelь Ministra Vnutrennih Del – Beletskii, chleny Gosudarstvennoi Dumy – Markov, Zamyslovskii, professor – Lyubashov, mnogochislennye arhierei.
Privetstvennye telegrammy sъezdu napravili – Ministr Vnutrennih Del – Hustov, ministr YUstitsii, Ministr dorog – Tropov.
Bolьshinstvo iz nih – libo byvshie chinovniki, stoyavshie vo glave pravitelьstva, poetomu resheniya sъezda vpolne mogut udovletvoryatь politiku pravitelьstva. V takom sluchae my snova okajemsya na staroi protorennoi doroge.
Kak govoritsya, “Voina dlya naroda – ispytanie, dlya Pravitelьstva – ekzamen”.
Narod poterpevshii porajenie v voine, budet prinimatь mery chtoby izbejatь porajeniya vo vtoroi raz, i eto estestvenno.Na voinu s YAponiei poshli s “shapkozakidatelьskimi” lozungami. A tam uvideli Turenchin, Uafangau, Port-Artur, Mukden,Tisusimu. V voine s nemtsami – namerevalisь zakonchitь voinu v Berline. My ne to, chto priblizilisь k Berlinu, a otdalilisь. “Eti porajeniya” ne ot nehvatki lyudei, a ot nehvatki voennogo voorujeniya, nehvatka voorujeniya – eto upusheniya chinovnikov stoyashih vo glave pravitelьstva, ih nekompetentnosti” – govorilosь na letnei sessii Gosudarstvennoi Dumy. I eto izvestno nashim chitatelyam: Ne voorujiv Armiyu nevozmojno pobeditь vraga. Voprosy voorujeniya nelьzya ostavlyatь v rukah nekompetentnyh lyudei”, skazali bolьshinstvo chlenov Gosudarstvennoi Dumy i sozdav blok, razrabotali programmu sostoyashuyu iz devyati punktov, dlya resheniya nazrevshih nasushnyh problem. Odin iz punktov glasit: “Ministry doljny naznachatьsya iz chisla lyudei polьzuyushihsya doveriem naroda”.
V drugom punkte govoritsya, chtoby prava drugih narodov doljny bytь ravnymi s pravami russkogo naroda. Kogda nachalasь voina v Evrope ne govorili: “Levye”, “Pravye”, “Russkii narod”, “Inorodtsy”, a bylo lishь “Russkaya natsiya”, “”Russkaya chestь”. I russkie i lyudi, i drugie narody stav kak-by “russkimi”, ne jaleya jizni shli na smertь za “Russkuyu chestь”. U vseh byla odna tselь – zabyv o vnutrennih rasznoglasiyah, pobeditь vneshnego vraga.
Na vseh sobraniyah sъezdov rassmatrivalsya tolьko odin vopros: kak pobeditь vneshnego vraga i kakie nujno prinyatь mery?
Na vysheskazannom sъezde “pravyh” govorilosь o “levyh”, “pravyh”, o “russkih”, “nerusskih”, tak nachalosь razmejevanie, i etomu doljna bytь kakaya-to prichina. Eto ne podgotovka k protivodeistviyu vneshnemu vragu, a poisk vnutrennih vragov, podgotovka protiv naroda, protiv Dumy.
Opublikovannye v gazetah resheniya sъezda takovy: Vystupatь protiv programmy razrabotannoi deputatom Bloginym. Bytь v pomoshnikah “pravyh” gazet, dushitь “levye” gazety. I eshe govorilosь: “Davatь ili ne davatь ravenstvo inorodtsam, my sami reshim po okonchanii voiny”.
Da nujny li budut te, kto doil kobylu, kogda pridet vremya pitь kumys?
№159, str.1, 1915g., voskresenьe.
Qajet Andastyń audarmasy boiynsha
orysshalaǵan Sabyrjan Qaliev.
“Q-andas” aqparattyq agenttigi.











