Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Andas Omaraqyn izimen

Qyzai elinde ótken aituly astar

admin
2026/02/18
Andas Omaraqyn izimen
0
Қызай елінде өткен айтулы астар

Basy         

ESTEMESTIŃ ASY

 

1935 jyly 7 aida Táńirberdi Soltankeldi ruynyń bolysy Estemes qajy  Esenúlynyń asy Kúnes Narattyń Kókózek ósteńiniń kómeiinde ótkiziledi. Oǵan 100 úi tigiledi. Ár úidiń ieleri  kútushi bolyp birge keledi. Asqa eki ai búryn sauyn hat taratylyp, Iledegi Qyzai eli túgel habarlanady. Búratala SHahar múoǵoldary men Júldyz torǵauyty qosa shaqyrlady. Ile dautaiy Almasbek Túrdaqynbailar 100 áskermen kelip, astyń tynysh ótuine qorǵaushylyq etedi. Oǵan kerekti barlyq nauat, qant, shai-shalań, azyq-túlikti aldyn ala 7 adamǵa 30 ógiz aidatyp Qúljadaǵy Ǵylajdanbai degen saudagermen birtútas tasyp aldyrady. Astyń barlyq shyǵymyn Estemestiń balasy Qanatbek aqalaqshy óz ústine alady. Ony Dautai Túrdaqynbai, Maqsút aqalaqshy,  Dárubai aqalaqshylar basqarady. Alystan kele jatqan qonaqtardy Bijan bastaǵan záńgilir kúnshilik jerden aldarynan shyǵyp qarsy alyp túrady. Olardy aldymen Estemes qajynyń úiine túsirip, Qúran oqytyp, qymyz-shaiin ishkizip, etin jegizip, syilap kútip alǵannan keiin ornyna qarai tigilgen úilerge ornalastyrady. Asta Qonaqbai Jayadan baluan mońǵoldyń shynjyrlauly Kók búqasy men qosa 9 baluandy art-artynan jyǵady. Odan basqa mysqal ilu, jorǵa salystyrular bolady. Báigege 500 at aidalady. Atty Qaraǵaily sudyń qúiǵannan qoya berip, Báige tóbeden tosyp alady. Aldyńǵy at Soqyrtánik qara Kerimbektiń qara qasqa aty bolyp 100 jylqy, ekinshi at Estemestiń aqqúla aty bolyp 80 jylqy syilyq alady, taǵy da 40 atqa báige beriledi. Sóitip as darqan toi bolyp tarqaidy.

 

AJYNYŃ (QAJY) ASY

 

Elim bai, júrtym jomart, halqym sergek,

Juylǵan sátti kúni bizdiń jórgek.

Bailyq pen jomarttyqtyń arqasynda,

Estekeńe boldy bir názir bermek.

Kútpekshi Soltekeńniń bar balasy,

Alysqa habar aityp, qúlash sermep.

SHaqyrdy keńesuge tatu dosty,

Tórt bolys aqyldasyp, basyn qosty.

Toieke, Núptekeniń názirindei,

Bolsyn dep jailau ústi kúnin tosty.

 

Art jaǵy ajy atamnyń toi bolsyn dep,

Keiingi órenderge oi bolsyn dep.

Jasaulap júz úi tigip, bir keshine,

Bir bie, birden soiys qoi bolsyn dep.

 

Bolystar aqyldasty osyny oilap,

Júz bie, úsh júz qoidy boldy soimaq.

At shauyp, baluan túsip, kókpar tartyp,

Qaitsyn el ajy babam artyn toilap.

 

Bilikke keldi biler bas qúrasyp,

Bereke-birlik etip talqylasyp.

– Qadirleu er aruaǵyn jón, – dep tapty,

Túrǵan soń ata dáulet shalqyp, asyp.

 

Keńeste kim jaltaryp, kúlgirsimek,

Bylaisha sheshim tapty myń bir tilek.

Báigesi eki attyń seksen jylqy,

Berilmek birinshi atqa júz jylqy dep.

 

SHyndyqtyń shyǵyp ketpei júiesinen,

Tartystyń útyp shyqqan tiresinen.

Odan soń taratylmaq báige joly,

Qyryq bige atqa kelgen retimen.

 

SHyǵardy keńestiń búl bayanatyn,

Jeri joq bailyq barda ayanatyn.

Qanatbek, Maqsút boldy basqaratyn,

Aqylmen aq-qarany aiyratyn.

 

Boiyna Kókózektiń úi tigildi,

Arasy alys emes, jii tigildi.

Dáldigin bolǵan istiń ózim jazdym,

Ketirmei jalǵan aityp súikimimdi.

 

Adamdy ket demegen túsi bóten,

Atamyz sonda mákeń jigit eken.

Qasymhan shimandai ǵyp úiin tikken,

Túrymhan bes jasynda biledi eken.

 

Sol kezde meniń daǵy on bir jasym,

Til-jaǵym sóilei bersin boldyrmasyn.

Jańaǵa jany qúmar tamashashyl,

Audarǵan bala kúnim bar yntasyn.

 

Anyqtap hatqa salyp jyl, ai, kúnin,

Tarqatty sauyn hatty bir ai búryn.

Júldyz ben Boratala mońǵoly bar,

SHaqyrdy úisin, naiman, qyzai elin.

 

Dám tatyp, adamdardy názir astan,

Aitaiyn kelgenderdi bir-bir bastan.

Lypyldap dayashylar júr júgirip,

Júz bie, úsh júz qoidyń etin asqan.

 

Túrdaqyn keldi Dautai serigimen,

Qúraldy qyryq atty sherigimen.

Oyazni kigen kiim, bórte shápki,

Qorǵaityn amandyqty senimimen.

 

Bitirgen qúrbysynan isin oza,

Asyǵyp alǵy isterge moiyn soza.

SHáńgúni Toǵyztarau audanynyń,

Kelipti kóp adammen Názirqoja.

 

Bermeidi túlpar teńdik qyzbaǵanmen,

Kereiden Múqysh kelgen júz adammen.

Adamnan aralasqan anyqtadym,

Erterek qaǵaz alyp syzbaǵanmen.

 

Úisinniń kórdik Áljan atalasyn,

Albannyń aty shuly bir atasyn.

Kepti olar kóp adammen, kózi kórdi,

Qyzaidyń  Qydyr shalǵan yqylasyn.

 

Qalmaqtyń Júldyzdaǵy hany keldi,

Kújidai men Toshylasyn taǵy keldi.

Deitúǵyn qazaq-qalmaq kiiz tuyrlyq,

Hannyń da aqboz úide baby keldi.

 

Osqyrtyp bir asaudy qúlaqtady,

Soiystyń hanǵa laiyq maly keldi.

Kúreden marjan tasty úlyq keldi,

Seskentip aibynymen qalyń eldi.

 

Qúljadan úiǵyr, ózbek, tatar keldi,

Symaiyl bir top qyrǵyz qatar keldi.

Túrilip aqboz úidiń esitkeri,

Qonaqtyń kórsetildi jatar jeri.

 

Samadan Áuelhan gúń tóre keldi.

Tórege tórdegiler túregeldi.

Qasynda qasqa, jaisań, júirigi bar,

Inisi Ábilhaiyr ere keldi.

 

Kóp adam Maqsút keldi Begimbetten,

Boljyldy mezgilinde kelip jetken.

Qasynda Saǵat degen shesheni bar,

Tuǵyzyp sózden sózdi jelindetken.

 

Qolynda Áshikemniń dombyra bar,

Kúi sazyn ońdy-soldy bezildetken.

Derbisten keldi Alpysbai qúda bolys,

Jasylkól, Jautoǵaiy irge qonys.

Júraty Estekeme qyz beretin,

Názirdi ótesedi úlken borysh.

 

Qasynda birneshe adam joldasy bar,

Japsarbai sózge sheshen jorǵasy bar.

Ári aqyn, ári baluan, sózi ótkir,

Hatshysy Tańjaryqtai mollasy bar.

 

Matai men SHoqpar jaqtan Malai keldi,

Ózine tuys, jaqyn balaidy eldi.

Sadyr men dórtuyldyń adamdary,

Ilesip Malaimenen talai keldi.

 

Qyzaidyń sánin kózben kórgen kezde,

Tańyrqap ainalaǵa qarai berdi.

Malaidyń ózi bolys, ózi sheshen,

Názirge erte kepti talai erdi.

 

Meńistiń bir balasy Tileuberdi,

Aitaiyn ósip-óngen irgeli eldi.

Qaǵazǵa túsireiin óleń ǵylyp,

Ańyz bop el auzynda júrgen edi.

 

Qúradym el auzynda áńgimeni,

Alaida artyq-kemin el biledi.

Jolboldy, qara torǵai, orazaidan,

Dárubai, Mazaq bolys sándi keldi.

 

Esenqúl, Temir menen Qojanazar,

Qaradan sheshen Serke, Seke keldi.

Syrtynan atyn estip, qúmar bolǵan,

Osy asta jolyqtyrdyq kósem erdi.

 

Meńistiń bir balasy Táiirberdi,

Qonaqjai kórdik múnan baiyrǵy eldi.

Quantyp, dos kóńilin shattandyryp,

Bailyǵy el auzyna jaiyldy endi.

 

Bir úly Táiirberdi Qúdainazar,

Áke isin artyndaǵy bala jazar.

Kelgender Kúnes boiyn dúbirletti,

Elge aryn, kirgizgendei dalaǵa ajar.

 

Aiyrylmas el árqashan qorǵanynan,

Qúrby da aty shyǵyp, ozǵan úlan.

Kádirsiz erte kepti, úly aqyn,

Tastamai Asylhandy óz janynan.

Kenjesi úsh jetimniń Soltangeldi,

Kórsetti myrzalyqpen beregendi.

Bolsa da tóre, qara birdei kútip,

Jimady dastarqan men tegeneni.

 

Sauyn hat tigenderdiń bári keldi,

Til qysqa aita almady bárin endi.

Jigitter at ústinde tabaq tartyp,

Jorǵa men josyltyp júr yldi, órdi.

 

Kól-kósir sary qymyz sabasymen,

Qúiylyp qos saptayaq, sharasymen.

Kermede at, kelgen qonaq kútilude,

Báige attar baǵyluda balasymen.

 

Kúi sazy, óleń úni, án yrǵaǵy,

Aspandap aqboz úiler arasymen.

Asylqan, Tańjaryqtyń áuenderi,

Kúnestiń kókke órledi saǵasymen.

 

Tabysty bilispegen, kórispegen,

Bola ma kól-kósirdi jep-ishpegen.

Qazaqtyń keń peiili dastarqany,

Enshi ǵoi aradaǵy bólispegen.

 

Qanatbek, Maqsút bolyp basqaryp júr,

Dárubai, Mazaq, Malai qasqaryp júr.

Júmádil, Alpysbai men Orazqandar,

Áigili aqyndaryn qasqa alyp júr.

 

Al endi sóz etelik at jarysty,

Búljytpai retimen hattaǵy isti.

Jarystyń daiyndyǵyn istemekke,

Maqsúttar maidan jaqqa attanysty.

 

Synshylar at synaidy ainalsoqtap,

Tańǵalyp kei sańlaqqa kózin oqtap,

Súraidy keibir synshy tústep kelip,

Qúla men qara qasqa atty joqtap.

 

Báige atqa balalarǵa mingen baptap,

SHaq kiim, jeńil qamshy berdi saptap.

Aiyp mampań kóp jigit bastap baryp,

Atshabar jaǵa joldy kórdi naqtap.

Kópbesi Kókózekte Báige tóbe,

Jinalǵan qalyń halyq, qara-tóre.

Qúiǵannan Qaraǵailysu at qaitady,

Delingen qúlaq túrdi áńgimege.

 

Uaǵy at aidaudyń keldi tayap,

Túrǵandar kórinbeidi endi qarap.

Bes júz at túgel shyqty tizimdelgen,

Qalmasa kózge túspei neken-sayaq.

 

Qos topshy, bóken tanau moiny iilip,

SHyqty attar neler sańlaq, óren júirik.

Jaraǵan qalshyldaidy bauryn tartyp,

Jibek jal, kelte qúiryq az súiylyp.

 

Ár taipa, árbir ru, árbir elden,

Dámeli degenderdiń bári kelgen.

Qúiryǵy men kekilin aqpen buyp,

SHyn babynda búrkittei túlki kórgen.

 

Jeńil er, bir toqymmen tóstei tartyp,

Júlqynǵan  arystaidai jerdi tartyp.

Suyrylyp toptan shyǵyp qoya ber dep,

Súiener bir-birine iek artyp.

 

Báige atqa mingen bala pysyq, shiraq,

Alypty daǵdylanyp pysyp-shirap.

On bir men on úsh jastyń aralyǵy,

Úlkender kórinbeidi úzyn siraq.

 

Júirikter al qoya ber jiber deidi,

Saqtanyp mingen bala jibermeidi.

Júiriktiń jaly júmsaq, basy elpek,

Januar sút ishedi, súly jeidi.

 

Uaqyt kelip jetti at shabatyn,

Kútude júrttyń bári sát saǵatyn.

Adam bar ár últtan basyn qosqan,

Qazaqtyń kóruge ińkár salt-sanasyn.

 

Ketken soń at aidaushy attardy aidap,

Baluandar daiyndaldy belin bailap.

Qalmaqtyń kók búqasy shyqty ortaǵa,

Jer tarpyp, shynjyrlauly odaǵailap.

Kúreske qazaqtar da dayarlandy,

El úshin emes erler ayar jandy.

Qalmaqtyń baluanyna salmaq boldy,

Kúresker óz baluany Jayadandy.

 

Jauyryny túlǵasyndai tuǵan aidyń,

Búlshyǵy jayasyndai asau taidyń.

Baluandyq úzilmegen tuysynan,

Kenjesi Esengeldi Qonaqbaidyń.

 

Osylai qos ayudy alystyrdy,

Allalap tileulester alys túrdy.

Qalmaqty jákeń bir kez alyp úryp,

Qaiqaityp qara jerge jabystyrdy.

 

Basqa eshkim Jayadanǵa bettemedi,

Ishinen jyǵylǵandar kektenedi.

Bes kelsin, nesheu kelsin, biri kelsin,

Jayadan kúrespeimin ket demedi.

 

Kúshke sai ádisi bar neshe baluan,

Jyǵyldy Jayadannan toǵyz baluan.

Qanatbek el aldynda maqtanysh qyp,

Kigizdi kók máuiti jańa shapan.

 

Múnan soń mysqal ildi jastar jaǵy,

Úzeńgi taban tirep baspaldaǵy.

Ikemdi, epti jigit ilip ketti,

Maiyspas salaly qol basparmaǵy.

 

Dodasyz boldy kókpar qyrǵyz tartys,

Úlkender jigitterge jaudyrdy alǵys.

At qaitar boldy uaqyt, – dedi Maqsút,

Bolypty osy kezde tapa-tal tús.

 

Kók serke bólingen joq biteu kúide,

Tartyp ketti jastar jaǵy úime-júime.

Art jaǵy ajy babam toi bolsyn dep,

Laqtyrdy kók serkeni úlken úige.

 

Núripa serkeni alyp kirgizdi úige,

Bolmaidy túime-túie, túie-dúnie.

Joldyǵyn jigitterdiń berdi bólip,

Últtyq múnyń ózi úlken júie.

Osymen kókpar, mysqal, bitti baluan,

Toqtatyp tamashany basqa aluan.

At keler boldy uaqyt beshinge auyp,

Bastaiyn áńgimeni endi sodan.

 

Jaqyndap shań keledi budaq-budaq,

Aiǵailap kóterildi halyq shulap.

SHerikter Túrdaqyn bai alyp kelgen,

SHaqyrdy tártipke eldi sózben quzap.

 

Keledi úzap shyǵyp eki at dara,

Kómbege qaldy áudem jer jaqyn ara.

Tigilgen qalyń kózge naq aiyrylyp,

Kórindi biri qúla, biri qara.

 

Tebinip mingen bala qamshy basyp,

Júirikter bir-birinen keledi asyp.

Qúla attan ter shyqpaidy shabysy údep,

Keledi ezuinen kóbik shashyp.

 

Kómbede túrǵan halyq kózin tigip,

Jol berdi báigelerge aiqara ashyp.

Qúla attan qúiryq tistep kelip jetti,

Qara qasqa atpenen taitalasyp.

Qara qasqa attaǵy Aǵyzanbek,

Keledi Bekseiit dep auzyn ashyp.

Medetbek qúla attaǵy Soltekeń dep,

Úrandap kirdi topqa aralasyp.

SHóldepti Aǵyzanbek óńi qashyp,

Medetbek manauraidy qúp jarasyp.

Kúsh bermei auyzdyqqa jańa qyzǵan,

Toqtady zorǵa qúla belden asyp.

 

Qyzyǵyp qalyń halyq qarap túrdy,

Kórmegen úzaq joldy búiym qúrly.

SHabysy qos barannyń osy kelgen,

Tamsantyp adamdardy tańǵaldyrdy.

 

Keledi basqa attarda umaq-shumaq,

Aldydan ótip jatyr oqtai zulap.

Qyzyǵy at shabystyń osy emes pe,

Aiǵailap úran saldy el ulap-shulap.

 

Báigege qyryq at boldy ilingeli,

Júlde alyp kóp aldynda bilingeni.

Bala sau, adam aman, attan basqa,

Keldi arttan tezek terip súrilgeni.

 

Tórt at ólgen bes júz attan túgendese,

Bar attar úkilengen kúni keshe.

Basqa attar aman-esen kepti túgel,

Berelik atqa báige al endeshe.

 

Bas báige júz jylqy aldy qara qasqa at,

Birinshi bola almady búdan basqa.

Ekinshi at Qanatbektiń aq qúla aty,

Basqany jańyldyrǵan despen jasqap.

 

Qaratty eki bolys jandy ózine,

Bedeldiń bastyq jaqsy bar kezinde.

Qúla atqa tigen báige seksen jylqy,

Ajynyń aruaǵy úshin qaldy ózine.

 

Qorytyndy shyǵyp jarys tiresinen,

Árkimdi aldy igilik úlesinen.

Bir-birlep taratyldy báige joly,

Odan soń qyryq atqa retimen.

 

Tamasha neshe aluan shirkin, jaqsy-aq,

Kóńilim tamashasyz júdeidi aqsap.

At shauyp, kókpar tartyp, baluan salyp,

Osylai tarady el, basyldy ap-sap.

 

Estigen áńgimemdi bala jasta,

Jyrladym jalǵan qospai aralaspa.

Al, halqym, túzep oqyp keshirersiń,

Kei jeri artyq ketip bara jatsa.

Ábilqaiyr ASQARBEKÚLY.

Rettep jazǵan Andas Omaraqynúly

 

 

 

Derekkóz: Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-t.), ISBN 978-601-7865-36-8 1-tom .– 287 b., suretti .       

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755

“Q-Andas” aqparattyq agenttigi

Jalǵasy bar…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 8
Қышқыш қалай жасалған?
Andas Omaraqyn izimen

Qyshqysh qalai jasalǵan?

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
Andas Omaraqyn izimen

Adamnyń paida boluy

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
Andas Omaraqyn izimen

Kún jáne júldyzdar

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
Andas Omaraqyn izimen

Kún men jer

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
Andas Omaraqyn izimen

Aspannyń biikteui

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Andas Omaraqyn izimen

Jer-kóktiń aiyryluy jóninde (Kúnes audanynyń ańyz-ertegileri)

July 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz