Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Tar jol, taiǵaq keshui

admin
2026/08/31
Qajet derek
0
Тар жол, тайғақ кешуі

1937 jyldyń «úr da jyq» sodyr sayasatyna, stalindik jeke basqa tabynu zamanyndaǵy jappai quǵyn-súrginge úshyraǵan halyqtardyń qatarynda Qiyr SHyǵystan eriksiz jer audarylǵan kárister de bar. Osy bir eńbekqor, momyn halyqtyń kórgen qorlyq – zombylyǵy jóninde káris mádeni ortalyǵynyń tóraiymy, Qaratal audany ákiminiń orynbasary Valentina Vasilьevna IN bylaisha áńgimeleidi.

– Ár halyqtyń tarihynda, ár eldiń ómir belesterinde ózindik qiyndyqtary, qatal da qaiǵyly «tar jol, taiǵaq keshuler» bar. Káris halqy úshin atalmysh zobalań 1937 jyly Halyq Komissarlary Keńes men Keńes Odaǵy Kommunistik partiyasy ortalyq komitetiniń «Káris túrǵyndardy Qiyr SHyǵystan jer audaru turaly» I. Stalin men V. Molotov qol qoiǵan qaulysynan bastaldy. 1937 jyldyń 21 tamyzy káris halqy úshin eń súmdyq ta qatal, qaiǵyly kún retinde óz tarihynda máńgilik jazylyp qalyp otyr. Óitkeni, búl kúni shyqqan qaraly qauly boiynsha bir adam emes, on, júz adam emes, tútastaibir halyqty eriksiz kúshtep ózderiniń oryn teuip, beibit ómir súrip jatqan aimaǵynan Qazaqstan men Ózbekstan jerine jer audaru náubeti bastaldy. Búl qaiǵyly jer audaru «Qazaqstan káristeri» atalatyn etnikalyq toptyń paida boluyna ákelip soqty.

Qauly boiynsha Qiyr SHyǵystyń tek shekralyq aimaqtarynyń túrǵyndaryn qonys audaru kózdelse, is júzinde sodyr da soqyr sayasat ústanǵan, «shash al dese, bas alatyn» sayasatshylr sol aimaqtaǵy búkil káris halqyn jappai jer audaruǵa qyzu kirisip ketti. Sonda búl náubet ne úshin jasalyp otyr? Ár últtyń arasynda kezdesetin keibir satqyndarǵa qoldanatyn jaza búkil káris últyna da qoldanyldy. Sol últqa sayasi senimsizdik bildirip, káristerdiń Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Aral teńizi men Balqash kóli audandaryna qonystandyru kózdelgenimen, is júzinde Qazaqstannyń shekralyq aimaqtarynan basqa audandardyń bárine tarydai shashyp jiberdi.

Kúshtep jer audaru sol jyldyń qyrkúiek aiynyń alǵashqy kúndernen bastaldy. Salqyn túskenine qaramastan halyq júk poezdaryna auzy-múrnynan shyǵaryla toltyryldy. Bir otbasynyń adadmdary ár vagonǵa ornalastyrylu saldarynan anasy balasynan, aǵasyqaryndasynan kóz jazyp qalyp, olardyń bir-birimen ómir-baqi tabyspai ketken jaǵdailaryda kezdesti. Tipti, qolynda ne jeke qújattary, ne jol biletteri bolmai, bárine senimsizdik bildirgendikten olar poezdyń tekserushileriniń qolynda boldy. Ash-jalańashtyqqa úshyrady. El arasynda júqpaly indet tarap, kóbi auyryp, olardyń qazaǵa úshyrau jaǵdailary oryn aldy. Jer audaru turaly qauly shyqqannan keiin úsh kún ótken soń-aq Almaty men TAshkent qalasyna Ejovtyń jasyryn kodpen berilgen shúǵyl shifrogrammasy kelip jetti. Onda káristerdiń boi tasalyp qaluyn boldyrmai, búkil Keńes Odaǵy boinysha bytyrap ketuine, olardyń ornalasqan jerinde japon tyńshylarymen bailanys jasauyna jol bermeu úshin qyraǵalyqty kúsheitu jóninde arnaiy núsqaular berilgen. Ishki ister Halyq kommisariatynyń jospary boiynsha Qazaqstanǵa 6 myń otbasy jer audaryluy tiis bolsa, ol ózgertilip, 14600 otbasy jáne 685 qyzmetkerlerdiń otbasyn qonystandyru josparlanyp, iske asyryldy. Basqa últtardaǵy siyaqty, káristerden de «halyq jaulary» áshkerelenip, olardy Soltústik temirjoldary qúrylystaryna, KomiSSR, Sibir, Norilьsk lagerlerine jer audaryp jiberdi.

1937 jyldyń qyrkúiek aiynda qyrǵyz, túrikmen, ózbek elderine bosyp ketken qazaqtardyń qaita oraltyp qonystandyryp jatqan qarbalas sátte káristerdiń de alǵashqy eshelondary kelip jetti.

Asharshylyqta halyqtyń teń jarymynan aiyrylyp, túralap qalǵan qazaq jerine jer audarylushy – kúrdter, túrikter, cheshen, taǵy sol siyaqty halyqtar qonystana bastady. Alǵashqy kezed5 myń otbasy on segiz eshelonmen Ońtústik Qazaqstanǵa eki eshelonmen úshtóbe qalasyna, 652 otbasy bir eshelonmen Soltústik Qazaqstan jerine túsirildi. Qazaqstanǵa barlyǵy toqsan eshelonmen 20789 otbasy, yaǵni 98 myń káris qonystandyryldy.

Qiyr SHyǵystan Qazaqstanǵa pedagogikalyq institut, pedagogikalyq tehnikum, tórt orta mektep, segiz ortalau jáne jiyrma úsh bastauysh mektep kóshirilip ákelindi. Radiostudiya, káris gazeti jáne teatr keldi. Káristerdiń ózderine jer ielikteri berilip, jeke kolhozdar, aralas sharuashylyqtar, balyq jáne ony óńdeu sharuashylyqtary qúryldy. Olarǵa júgeri, soya, arpa, bidai siyaqty dándi daqyldardyń túqym taratylyp berilip, eginshilikpen ainalysu múmkindik jasaldy. Qazaqstandaǵy kúrish sharuashylyǵyn kárister bastaǵynyn maqtanyshpen aituǵa bolady.

Halqymnyń osyndai geotsidti basynan keshkenin aita oytryp men úly qazaq halqynyń qonaqjailylyǵyn, aryp-ashyp kelegn halyqqa auyzdaǵysyn jyryp berip, nan-túzymen bólisken darhandyǵyn bauyrmaldyǵyn óte rizalyq sezimmen aitpai kete almaimyn. Qazaq halqynyń  dsotyq qúshaǵy arqasynda hadyq retinde jer betinen joiylyp ketpei, oqyp, bilim alyp, ekinshi Otanymyzda teń qúqyly Respublika azamaty atandyq. Respublikalyq káris kúldirgi teatry, «Kore ilьbo» últtyq gazeti, QazMÚU-de, Almaty, Qyzylorda universitettinde káris últtyq bólimderi bar.

Últtyq mádenietimizdiń ósip-órkendeuine qazaq eli jol ashyp otyr. Úsh jyl boldy. Respublikalyq káris óneriniń festivali dástúrli túrde ótip júrse, al káris tiliniń rsepublikalyq konkursy jyl saiyn ótkiziledi. Mysaly, bizdiń audanymyzdaǵy Dzerjinskii atyndaǵy mekteptiń úsh birdei oqushysy sol konkursta ótken jyly júldegen atandy. Respublika boinsha kárister kóp túratyn oblystarda, oynń ishinde bizidń oblysta (qazirgi Taldyqorǵan qalasy) káris halqynyń qonys audaryluynyń 60 jyldyǵy kúnine oraai «Qazaqstan halyqtarynyń ortaq otbasynda» atty destivalь ótedi.

Ǵabdul-Sábit YUsuptyń esteligi,

Qaratal audanynyń túrǵyny.

Jariyalandy. -Almaty: «Jetisu» gazeti.№65. 1997. -4 b.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 10
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz