Halqymyz ǵasyrlar boiy tórt túliktiń súti men etin azyq etip, terisinen kiim-keshek tigip, júninen úi kiiz basyp, kórpe syryp, súieginen neshe túrli ásemdik búiym jasady. Degenmen, jaz jailau, qys qystauda mal órgizgen sharuanyń betpe-bet keletin qiyndyǵy da az emes. Tek soǵan tóze bilgen jandar ǵana shopan degen qúrmetke, ataqqa ie bolady. Biz sóz etkeli otyrǵan Altynhan Qairanova biyl 81 jasta, zeinetker, «Altyn alqa» tósbelgisi, «Eńbek ardageri», «Medalь materinstva», III dárejeli «Ana dańqy» ordeniniń iegeri. Ol múndai ataqtarǵa kóńil jyqpastyqpen jetken joq. Adal eńbegi men mańdai teriniń arqasynda ie boldy.
Altynhan Qairanova 1944 jyly Alakól audanynyń Jaipaq auylynda dúniege kelgen. Úrpaqtan-úrpaqqa múra bolyp kele jatqan shopandyq qyzmetti atqaryp, qajyrly eńbeginiń arqasynda beinettiń zeinetin kórip otyrǵan ardager ana.
– Bizdiń bala kezimiz soǵystan keiingi qiyn kezeńge túspa-tús keldi. Kúiregen sharuashylyq pen búlingen taǵdyrlardy túzeu úshin úlkender tayaǵyna súienip júrip tynymsyz eńbektendi. Sol jyldary erjetken bizderde balalyq shaq degen bolǵan joq. Úlkendermen birge auyl tirligin túzeu úshin qolymyzǵa kúrek, aiyr, shalǵy ústap eńbekke aralastyq. Men ósken auyl otarlap qoi, tabyndap siyr, úiirli jylqy ósirgen keńshar bolǵandyqtan kúni boiǵy tirshiligimiz úlkenderge kómektese júrip, tórt túlikti ósirudiń qyzyǵy men shyjyǵynyń ortasynda ótti. Sol jolda tabandylyqty, úqyptylyqty, bir betkeilikti úirendik. Qiyndyq kórgenimizben eńbekke degen qúshtarlyǵymyz mol edi. Sol qasiet kúni búginge deiin jetelep jetti. Densaulyǵymyz myqty boldy. Balalarymyzdy da eńbekpen ósirip, elge qyzmet ettirdik, – deidi keiuana.
6 úl, 1 qyz tárbielep ósirgen Altynhan apa balalarynan 20 nemere, 31 shóbere súiip otyrǵan jaiy bar. Olar ár salada qyzmet etip, eliniń órkenietine, tuǵan jeriniń túleuine úles qosuda. Aitalyq, úlken úly Sáken «Dáuren» sharua qojalyǵynyń tóraǵasy retinde egin jáne mal sharuashylyǵymen ainalysady. Temirjol torabynda júmysshy bolǵan Sábit búginde «Úsharal» meiramhanasynda júmys isteidi. Sámet jeke kásipker. Hamet kólik júrgizushi. Áset áskeri bólimde qyzmet atqaryp, zeinetke shyqqan. Asqar qúrylysshy. Otbasyndaǵy jetinshi qyzy Ásemgúl auyl kitaphanasynda kitaphanashy. Olar óz isine adal, óte eńbekqor jandar.
– Áulettiń berekesi de, mereii de ata jolyn quyp, aldyńǵy buynnyń tapsyrǵan amanatyn adaldyqpen atqaruda dep túsinemin. Bala kúnimizde ákem men sheshemniń tárbiesinde eńbekke qúshtar bolyp erjettik. Mektepte de jaqsy bilim alyp, biliktilik jolynda qúlshyndyq. Biraq úili-barandy bolyp, es toqtata bastaǵan soń ákemizdiń jolyn quyp, solardyń múratyn keiingi buynǵa jetkizu úshin sharuashylyq júmystaryna bel sheshe kiristim. Qazir sol tańdauymnyń qate bolmaǵanyn sezip júrmin. Óitkeni, atakásibimizdi ardaqtap, sharuashylyǵymdy dóńgelettim. Qanshama auyldasyma kómegim tiim, kásip ashyp, nápaqa tabuyna jón kórsetkenimdi aitpai-aq qoyaiyn. Endi osy júmysty balalarymyz ary qarai jalǵastyratyny anyq, – deidi Sáken Ábilqasymúly.
Altynhan apanyń kelinderi de tekti jerden shyqqan, úlkenge izetti, kishige qaiyrymdy. Búginde altyn qúrsaqty anamyz úlken úly Sáken men kelini Kúljibektiń qolynda. Ásilinde, qazaqtyń saltynda qara shańyraq kenje úlǵa qaluy kerek. Biraq Altynhan apanyń basqa balalary ártúrli mamandyq igerip, auyldan alystap ketse, ata kásibin jalǵastyrǵan Sákeni qara shańyraqtyń iesi atanyp otyr. Qashanda qara shańyraqtyń qadirin sol úidi ústap otyrǵan kelinge de bailanysty bolatyny belgili:
– Apamyz bizben birge túrǵannan keiin búl úiden qonaq úzilmeidi. Qúja-júraty, abysyn-ajyny, basqa úl-qyzdary, nemere-shóbereleri jii kelip túrady. «Qonaq qútymen keledi» degenmen, olardyń báriniń kóńilin tabu kerek. Bolmasa aǵaiyn arasynda ókpe-renish tuyndaidy. 17 jasymda kelin bolyp tústim. Alǵashynda tamaq isteudi, kir juudy, úi jinaudy da bilmeushi edim. Sonyń bárin apam úiretti. Qazir ózimde nemere súiip, apa atandym. Biraq apamnyń aldynda áli de jas kelinmin, – deidi úlken kelini Kúljibek Qairanova.
Apamyz 80 jastan assa da áli jer tayanyp otyrǵan joq. Mal jaiǵap, úi sharuasyna aralaspasa da qúraq qúrap, kórpe tigedi, úrshyq iirip, kiiz basady. Ónerin nemereleri men shóberelerine úiretip otyrady. «Balapan úyada ne kórse úshqanda sony iledi» degendei, ájeleriniń tárbiesin kórgen jastar da shetinen on sausaǵynan óner tamǵan sheber, óner, bilim jaǵynan da qatarlastarynan moiny ozyq.
«Jazdy kúni búl úi du-dumanǵa bólenip jatady» deidi Altynhan apanyń kórshileri. Búginde aldyńǵy buynnyń izgi qasieti nemere-shóberelerine berilip, olar da jazǵy, qysqy demalysta egistik pen mal jaiǵauǵa kómektesip, adal eńbekpen as tabudyń qadir-qasietin bala jasynan meńgerude. Aita keterligi, biyl Qairanovtar otbasy «Mereili otbasy – 2023» Últtyq baiqauynyń Jetisu oblysy boiynsha jeńimpazy, respublikalyq baiqaudyń laureaty atandy. Búl da eńbekpen kelgen jetistik.
Qajet Andas,
«Jetisu» gazeti, №108, senbi, 23 qyrkúiek 2023.
