Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت انداس وماراقىن ىزىمەن

اتادان قالعان اسىل مۇرا

admin
2025/06/30
انداس وماراقىن ىزىمەن
0

بۈگىندە ارامىزدا قاراپايىم قالپىمەن ۇلتتىق ۇلىلىعىنا, ۆتكەننىڭ اسىل قازىناسىنا, ۇرپاقىعىنىڭ نۇرلى بولاشاعىنا ەمىرەنىپ جۈرگەن, ەگەي انالار كۆپ. ولار توم-توم كىتاپ جازىپ, رۋحانيياتقا جاڭالىق اشپاسا دا, تاپقىرلىق جاراتىپ, عىلىمدى قىر اسىرماسا دا, بايلىعىن مولايتىپ, اينالاسىنا قايىرىمدىلىق كۆرسەتپەسە دە, ەشكىم دە قايتالاي المايتىن جاڭاشىلدىعىمەن ۆمىرگە ۈلەس قوسىپ كەلەدى. ەربىر قازاق قىزىنىڭ ەڭ اسىل قاسيەتى – الدىمەن ەكە-شەشەسىنىڭ تەلىم-تەربيەسىن ساناسىنا تەرەڭ سىڭىرىپ, ونى بولاشاققا جالعاۋ, سوسىن بارعان جەرىنىڭ باعىن اشىپ, سول ەۋلەتتىڭ مەۋەلى بەيتەرەككە اينالۋىنا ۈلەس قوسۋ, ۇرپاق تەربيەسىنە ۇقىپپەن قاراپ, پەرزەنتتەرىنىڭ قازاقى بولمىسقا يە, جۇرتقا سىيلى, ەلگە قايىرىمدى, ادال جولمەن اس تاباتىن, بىلىمدى, بىلىكتى ادام ەتىپ تەربيەلەۋ. وسى مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارعان ەربىر قازاق قىزىنىڭ بەدەلى بيىك, مەرتەبەسى ۈستەم بولماق. ەۋەسحان ماجايقىزى وسىنداي ۇلىلىقتى بويىنا جيىپ اتا-اناسىنىڭ ۈيرەتكەن ۆنەرىن بۈگىنگە جالعاپ,  تاعدىردىڭ تالاي تەزىنە ۇرىنعان بىر ەۋلەتتىڭ بىرنەشە عاسىرلىق مۇراسىن سارى مايداي ساقتاعان ۇقىپتى جان. اتا دەستۈر مەن سالت-ساناعا, ەدەت-عۇرىپقا اسا بىر ىجداعاتپەن, قۇرمەتپەن قاراپ, بىلگەنىن بالالارىنىڭ ۈلگى ەتكەن كەمەڭگەر انا.

ەكەسى ماجاي دا, ارعى اتالارى دا ون ساۋساعىنان ۆنەر تامعان قولۆنەرشىلەر, جىرشى-تەرمەشى, كۈيشى بولعان. ماجاي اقساقال ۆز كەزىندە جولبارىس, ىلبىس, قاسقار, بۇعى, ەلىك, قويان, تاعى دا باسقا دالا اڭدارىن قولدا ۈيرەكەن ەۋەستىگىمەن قاتار, ون ساۋساعىنان ۆنەر تامعان قولۆنەر شەبەرى بولسا, شەشەسى زيناپ تا ۆركەندى ەلدىڭ قىزى ەدى. ولاردىڭ كۆرگەنى مەن بىلگەنى, شەبەرلىگى مەن ۆنەرىن كەيىن ۇلدارى بەيدىبەك مەن باتىرحان جالعاستىرىپ, ۆز تۇسىندا ۆرمەشىلىك, دەرىگەرلىك, اڭشىلىق كەسىپپەن اينالىسقان. وتباسىندا كۆرگەن تەربيەسىن وماراقىن زەڭگىنىڭ اۋىلىنا كەلىن بولىپ تۈسكەننەن  كەيىن دە جالعاستىرىپتى.

بىزگە تۇنىپ تۇرعان جەدىگەرلەردەن گۆرى, اپامىزدىڭ ونى قالايشا ايالاپ ساقتاپ, اۋىرسىنباي ەلگە جەتكىزگەنى قىزىقتى سەزىلدى. جەدىگەرلەردلىڭ تاريحى جايلى سۇراي باستاعاندا ەۋەسحان ماجايقىزى بىراز تارتىنشاقتاپ قالدى. ۆيتكەنى, بالا كۈنىنەن كۆرگەندى ەلدىڭ تەربيەسىن كۆرىپ ۆسكەندىكتەن قازاقى قانعا سىڭگەن قاسيەت بويىنشا اتالارىنىڭ اتىن بادىرايتىپ ايتۋ تىم ۆرەسكەل سەزىلەدى ەكەن. «ەمشى اتا», «زەڭنى اتا», «تولقىننىڭ شەشەسى», «ۈلكەن ابىسىن», «مىرزا جىگىت» دەگەن سيياقتى جاڭىلدىرىپ اتاعان ەسىمدەردىڭ يەسىن ۇل-قىزدارىنا سۇراپ جازىپ وتىردىق.

– ەكە-شەشەم دە قازاقى كەڭپەيىلدىلىگىنەن الىستاماعان, ۆنەرلى ادامدار ەدى. باۋىرلارىم دا سولاي بولدى. وتباسىندا كۆرگەن تەربيە مەنىڭ ۇلتتىق قولۆنەرگە جاقىن جۈرۋىمە مۈمكىندىك بەردى. كەيىن زەڭگى اتامىزدىڭ (وماراقىن جانساربايۇلى) اۋىلىنا كەلىن بولىپ تۈسكەننەن كەيىن دە كۆرگەن ىسىمدى ارى قاراي جالعاستىردىم. قازاق مىڭ ۆلىپ, مىڭ تىرىلگەن حالىق قوي. بىز سونىڭ شەتىن كۆرىپ قالدىق. مەن كەلىن بولىپ تۈسكەن اۋىل ەل بيلەگەن, وقۋ-بىلىم, ۆلەڭ-جىرعا ەۋەس, دۋمانشىل ەدى. انداس وماراقىنۇلىمەن 1969 جىلى شاڭىراق كۆتەردىم. ەكەم ماجاي مەن اتام جاقىن دوس بولعان ەكەن. ۈيلەنۋىمىزگە وسىنداي جاقىندىق سەبەپ بولدى.  سول جىلى ىلە مەديتسينالىق تەحنيكۋمىنىڭ دەرىگەر ماماندىعىن جاڭادان بىتىرگەن كەزىم. ول كەزدە بۇل وقۋ ورنى قازىرگى مەديتسينالىق ۋنيۋەرسيتتەر قاتارىندا باعالاناتىن. ۆكىنىشكە وراي, 1952-1976 جىلدار ارالىعىنداعى تۈرلى قوعامدىق جاعدايعا بايلانىستى اتام دا, جۇبايىم دا باي-ماناپ, كۆنەلىكتى دەرىپتەۋشى, سارى ۆلەڭ جازىپ, ەلدى الجاستىراتىن زييالى, تاعى دا باسقا تۈرلى جالا جابىلىپ, كۆپ قۇعىن كۆردى. مەنى دە :«باي-ماناپتىڭ كەلىنىنە قايداعى اقحالاتتى جۇمىس, ۆندىرىستە ىستەيدى», – دەدى دە شارۋاشىلىق جۇمىسىنا جىبەردى. تالاي قيىن كۈندەر ۆتتى عوي. اتامىزدىڭ: «باستارىڭا قانداي قيىن كۈن تۋسا دا ارام ۆلىممەن ۆلمەڭدەر, ۆتىرىككە مويىنداماڭدار» دەگەنى بويىنشا بەرىنە دە شىدادىق. وسىنداي قيىندىقتىڭ كەسىرىنەن اتامىز 1976 جىلى قايتىس بولدى. ۆمىردەن ۆتەردەن بىر كۈن بۇرىن كەشكە ۈيگە ورالعاندا مەنى جانىنا شاقىرىپ الىپ: «ەنەڭ قايتىس بولعاندا مەن قورۋىش بولىپ ەدىم. مەن كەتكەن سوڭ قينالىپ قالاتىن شىعارسىڭدار. ۆلىمىمدى جۆنەلتەمىن دەپ كۆپ شاشىلماڭدار. ۆزدەرىڭە مىقتى بولىڭدار», – دەدى. ول كەزدە ەكى بۆلمەلى جەر ۈيدە تۇراتىنبىز. اۋىز ۈيدە اتامىز ۆزى قولىمەن جاساعان ۈلكەن اعاش ساندىق بولۋشى ەدى (قازىردە بار). سونى جانىنا الدىردى دا مىنا دۈنيەلەردى (جەدگەرلەردى) سول  ساندىققا سالدىردى دا: «كەيىنگى ۇرپاقتار مۇنىڭ قادىرىن تۈسىنە مە, تۈسىنبەي مە, بىلمەيمىن. ۋاقىتى كەلگەندە تاپسىراتىن جەرىنە تاپسىرىپ بەرەرسىڭ, بولماسا, ۆز قولىڭمەن بىتىرىپ كەت», – دەپ قاداعالادى. ول كەزدە جاسپىن عوي ۆسيەت ايتىپ جاتقانىن قايدان بىلەيىن.

ول كىسىنىڭ ساقتاعان مۇرالارى كۆپتىگىمەن دە, كۆرىكتىلىگىمەن دە, بىزگە بەيمەلىم ۆتكەن كۈندەردىڭ تاريحىن تۈگەندەپ بەرگەن قۇندىلىعىمەن دە باعالى. ول جەدىگەرلەردىڭ اراسىندا سونىڭ ىشىندەگى ەڭ باعالىسى شەكىل اقتۈبىتۇلىنان قالعان بۈركىتتىڭ تۇمسىعى (XVII عاسىر) سولتانكەلدى بيدىڭ كۈمىستەلگەن ات ەبزەلدەرى (XVIII عاسىر) مەن جانسارباي ۇلتاراقۇلىنىڭ (Xىح عاسىر) ەمشىلىكتە ىستەتكەن قۇرال-جابدىعى, اڭشىلىق بۇيىمدارى, حىح عاسىردا رەسەيدە جاسالعان ساماۋرىن ۆتە بىر ۇقىپتىلىقپەن ساقتالعان, وماراقىن زەڭگىنىڭ (حح عاسىر) تورعاۋىتتىڭ اتاقتى شەبەرى بادىمانى شاقىرىپ ەكەلىپ جاساتقان ات-ەبزەلدەردى, تاعىسىن تاعىلار كۆزدىڭ جاۋىن الادى. تۇرمىستىق بۇيىمدار مەن شەبەرلەر مۇراسىنان تارتىپ, تۇرمىستىق بۇيىمدار مەن شەبەرلەر مۇراسىنان تارتىپ, قولۆنەر, ساياتشىلىق, اڭشىلىق, دەرىگەرلىك, ەگىنشىلىك, ۈي جابدىقتارى بۈگىنگى كۈننىڭ بولاشاقتا جەدىگەرگە اينالار اسىل قازىنالارى تولىپ تۇر. ايتا بەرسەك, قازان-وشاق, ساماۋرىن, كەلى-كەلساپ, قازان, موسى, استاۋ, تەگەنە, قاسىق, شۆمىش, پىشاق, قىسقاش, توقىلعان شي, اتتىڭ قىلىنان ۆرىلگەن ارقان, قازاقتىڭ قارا سابىنى, تاعى باسقا دا تۇرمىستىق بۇيىمداردىڭ تۈر-تۈرى كۆز سۈرىندىرەدى. ال ەر-توقىم, جۈگەن, نوقتا, قۇيىسقان, ۆمىلدىرىك, قامشى, كىسەن سەكىلدى ات ەبزەلدىرىنىڭ ۆزى بىر تۆبە. تۆرت, التى, سەگىز, ون ەكى ۆرىممەن ۆرىلىپ, كۈمىس جالاتىلىپ, تۈرلى اسىل تاستاردان كۆز سالىنىپ, بەزەندىرىلگەن ات ەبزەلدەرى مەن ايىل-تۇرماننىڭ شەبەردىڭ قولىنان شىققان سيرەك كەزدەسەتىن ۆنەر تۋىندىسى ەكەندىگى بەسەنەدەن بەلگىلى. بۈركىت ۇستايتىن تور, جەمساۋ, قولعاپ, تۇعىر, سيياقتى اڭشىلىققا پايدالاناتىن قۇرال-سايماندار دا بۈگىنگى ۇرپاققا تاڭسىق دۈنيەلەر. ەمشىلىككە قولدانىلاتىن قورعاسىن, كەپىرەش, دەرىلىك شۆپتەردى ۈگىتەتىن كىشكەنتاي كەلى, دەنەدەگى ارام قاندى تازالاۋعا ارنالاتىن لوڭقا, سيىردىڭ مۈيىزىنەن ويۇلاپ جاسالعان بۈلدىرگى اتا-بابالارىمىزدىڭ حالىقتىق مەديتسينانى حال-قادىرىنشە ۆركەندەتكەنىن اڭداتادى.

قىسقاسى, ەۋەسقان ماجايقىزى اسا بىر ۇقىپتىلىقپەن ايالاپ, ساقتاپ, بۈگىنگە جەتكىزگەن 500-گە جۋىق جەدىگەردىڭ ەربىرى حالقىمىزدىڭ ۆتكەن ۆمىرىنە تەرەڭ بويلاپ, تۇعىرى بيىك كۆشپەندىلەر ۆركەنيەتىنەن سىر شەرتىپ تۇر. تاعى بىر ايتا كەتەرلىگى, ول مۇرالاردىڭ ەربىرىنىڭ ۆز تاريحى, ۆتكەننەن سىر شەرتەر قۇپيياسى بار ەكەن.

باسىندا بىر ۆمىر ايالاپ ساقتاعان مۇرالارىنىڭ تاريحى جايلى سۇراي باستاعاندا ەۋەسحان ماجايقىزى بىراز تارتىنشاقتادى. ۆيتكەنى, بالا كۈنىنەن كۆرگەندى ەلدىڭ تەربيەسىن كۆرىپ ۆسكەندىكتەن قازاقى قانعا سىڭگەن قاسيەت بويىنشا اتالارىنىڭ اتىن بادىرايتىپ ايتۋ تىم ۆرەسكەل سەزىلەدى ەكەن. «ەمشى اتا», «زەڭنى اتا», «تولقىننىڭ شەشەسى», «مىرزا جىگىت» دەگەن سيياقتى جاڭىلدىرىپ اتاعان ەسىمدەر بىزدىڭ ماقالا جازۋىمىزعا كەدەرگى كەلتىرەتىنىن تۈسىندىرۋگە تىرىستىق. سوندا دا كىسى ەسىمىنە كەلگەندە بەرى بىر جاڭىلا بەردى. بىراق بىز وقىرمانعا تۈسىنىكتى بولۋ ۈشىن اتى اتالعان اتالاردىڭ ەسىمىن ماقالادا ۆز قالپىندا كۆرسەتۋگە تىرىستىق.

ەۋەسحان ماجاي قىزى تىككەن قىز جاساۋلارى.

– بابامىز جانسارباي ۇلتاراقۇلى ۆز دەۋىرىندە اۋرۋعا جول بەرمەگەن ەمشى, اۋىزدىعا سۆز بەرمەگەن شەشەن, ەلدى ىنتىماق پەن بەرەكەگە باستاعان, ەل تىزگىنىن ۇستاعان كۆرەگەن كىسى ەكەن. تۋعاندا تىم نەزىك بولعان سوڭ تۇماققا سالىپ, تۆبەگە ىلىپ قويادى ەكەن. سوعان قاراپ ەلدەر جانسارباي اتاپ كەتىپتى. ەۋليەلىگى بىر باسقا, ۆز دەۋىرىنىڭ ەگەيلەرىمەن ەتەنە جاقىن بولىپ ۆتىپتى. ونىڭ ۈستىنە اۋرۋعا جول بەرمەگەن ەمشى بولعان. اتامىز 1951 جىلى تۋىپ, 1946 جىلى 95 جاسىندا ۆمىردەن ۆتكەن سۈيەگى اسىل جان ەدى. بۇل مۇرالاردىڭ ىشىندە سول كىسىدەن قالعان 50-دەن استام جەدىگەر بار. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ باعالىسى كۈمىستەلگەن ات ەبزەلدەرى مەن ەمشىلىكتە دەرى-دەرمەك جاساۋعا قولدانىلاتىن كىشكەنتاي كەلى. اتامىز ات-ەبزەلدەردى تورعاۋىتتاردىڭ اتاقتى شەبەرى بادىما دەگەندى ارنايى شاقىرىپ ەكەلىپ, تۆرت, التى, سەگىز تاسپالى قازاقشا ۆرىم مەن ون ەكى تاسپالى قالماقشا ۆرىمدى ارالاستىرىپ ۆرگىزىپ, جاساتقان ەكەن. بۇل وي قازاق-قالماقتىڭ بۇدان بىلايعى ۆمىرى  بەرەكە-بەرلىكتە ۆتسىن دەگەن اسىل ارمانىنان تۋىنداسا كەرەك. ال جانسەكەڭ قازاقتىڭ بايىرعى ەمشىلىك دەستۈرى مەن سول كەزدەگى جاڭاشا ەمدەۋ جولدارىن ۈيلەستىرگەن بۈگىنگ تىلمەن ايتقان دا بىلىكتى دەرىگەر. سول كەزدىڭ ۆزىندە «جان قالسا جانساربايدان قالادى» دەگەن ەل اراسىندا اتى اڭىزعا اينالىپ, ارداقتى ەسىمى ەلگە ۆنەگە بولعانى تاعى بار. وسى مۇرانىڭ ىشىندەگى دەرى-دەرمەك جاساۋعا ارنالعان كىشكەنتاي كەلى-كەلساپتى كەزىندە مەسكەۋدە مەديتسينانى بىتىرگەن, 1938 جىلى سەبەتتە (ول كەزدە قازاقستاندى سەبەت دەۋشى ەدى) اتىلعان, جاڭاشا ەمدەۋدە الدىنا جان سالماعان تاتار دوسى ەليەۋ (اتىن ۇمىتىپ وتىرمىن) ەستەلىككە ۇسىنعان ەكەن. سول اتامىزدان قالعان تاعى بىر مۇرا –  ەگىنشىلىكتە قولدانىلاتىن سوقا مەن شۆپ تۋراۋعا ارنالعان جادى. سوقانى نوعاي كۆپەستەرىنەن ساتىپ الىپتى دا, جادى مەن ساماۋرىندى اندرەي دەگەن كازاك دوسى بەرىپتى. وسى قۇرالدارمەن ىلە ۆزەنىنىڭ القابىنداعى شۇرايلى جەرگە ەگىن ەگىپ, ەلدى العاش وتىرىقشىلىققا جەتەلەگەن جان.

راسىندا, تاريحتى ەۋەسقان ماجايقىزى ەمەس, ول كىسى ساقتاپ كەلگەن مۇارالار سۆيلەپ تۇرعانداي سەزىلدى ماعان. «جىبەكتى ساقتاي الماعان جۈن ەتەدى, قىزدى ايالاي الماعان كۈڭ ەتەدى» دەگەندەي, اپامىز مۇرالاردىڭ اراسىنان الكۈرەڭ تۈستى شيراتىلعان بىر ۋىس جىپتى الىپ شىعىپ, «بۇل قىتاي جىبەگى» دەپ تانىستىردى. وسىعان دەيىن «قىتاي جىبەگى» دەگەن تەرميندى كىتاپتاردان وقىپ جۈرسەم دە ونىڭ قانداي بولاتىنىن كۆرمەگەن ەكەنمىن. ۆتە بىر نەزىك, قوس ساۋساقتىڭ اراسىنا سالىپ, ۋقالاساڭ ۈگىتىلىپ كەتەتىندەي بييازى جىپ قولعا سۋسىپ تۇرمايدى ەكەن. سوندا عانا باتىس قىتايدان – باتىس ەۋروپاعا دەيىن جەتكەن ەيگىلى جىبەك جولىنىڭ قالىپتاسۋىنا مۇرىندىق بولعان «قىتاي جىبەگىنىڭ» قۇندىلىعىن ازىراق تۈسىنگەندەي بولدىم. بىر قىزىعى, جىبەك جىپتى جاقساڭىز كۈلى جەرگە تۈسپەي اۋاعا تاراپ, ۇشىپ كەتەدى ەكەن. مۇرالاردىڭ ىشىندەگى تاعى بىر قۇندى زات – جۈز جاساعان بەسىك. ونىڭ دا ەستىگەن قۇلاققا جاعىمدى, ۆزگەشە تاريحى بار ەكەن:

 

 

 

 

 

 

 

 

«اتامەكەن» تاريحي مەدەنيەت ورتالىعى مەن تالدىقورعانداعى كۆرمە.

بىردە كۆزىمىز اپامىزدىڭ قولىنداعى كۈمىس بىلەزىككە تۈستى. كۈمىس تالشىقتاردان ۆرىپ, ۆرنەكتەپ جاساعان بىلەزىكتىڭ ون ساۋساعىنان ۆنەر تامعان شەبەردىڭ جاساعانى بەلگىلى.

– بۇل شەشەمنەن قالعان ەستەلىك. كەم دەگەندە ەكى جۈز جىلدان اسقان دۈنيە.  شەشەم سەكسەن جاسقا جاقىنداپ قايتىس بولدى. ول كىسىنىڭ شەشەسى دە توقسان جاسقا تاياپ بارىپ قايتىس بولعان. بىلەزىكتى ۇلى اتام  راقىباي بەيبىشەسىنە ارناپ جاساعان ەكەن. ول كىسىنىڭ كۆپ زەرگەرلىك دۈنيەسى ساقتالماي قالدى. اتامىز 1700 جىلدارى ۆمىر سۈرگەن, – دەپ  تاعى بىر تاريحتىڭ شەتىن شىعاردى.

 

 

ەۋەسحان ماجايقىزى ساقتاعان جەدىگەرلەر مەن قولۆنەر بۇيىمدارى جۇرتتىڭ ىقىلاسىن اۋدارۋدا.وربۇلاق شايقاسىنىڭ 350 جىلدىعىنا ارنالعان كۆرمە.

ەۋەسحان ماجايقىزى بيىل جەتپىس جاسقا كەلىپتى. ۆزى دە سەگىز بالانى ۆمىرگە ەكەلىپ, بەرىن ۇلتتىق تەربيەنىڭ نەرىمەن سۋسىنداتىپ ۆسىرىپ, «التىن القالى» انا اتانىپ وتىرعان جايى بار. 1970 جىلداردىڭ سوڭىنا الا قىتايداعى ساياسي جاعداي ورنىعىپ, اۋەسحان ماجايقىزىن اۋىلدىق ەمحاناعا دەرىگەرلىك جۇمىسقا شاقىرىپتى. بىراق, ول ۇسىنىستان باستارتىپ,  جۇبايى انداس وماراقىننىڭ قالامگەرلىك, زەرتتەۋشىلىكپەن شۇعىلدانۋىنا جاعداي جاراتىپ, ۇرپاق تەربيەلەپ, ولاردى وقىتۋمەن اينالىسادى. بۈگىندە بالالارىنىڭ بىرى دەرىگەر, ەندى بىرى جۋرناليست, ارحيتەكتور, قۇرىلىسشى, مۇعالىم, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر دەگەندەي ەر سالانىڭ مامانى. اۋەسحان ماجايدىڭ ۇرپاق تەربيەسىندەگى وسىنداي ۈلگىلى ىستەرىمەن قحر-دا جۈرگەندە «مەملەكەتتىك ۇرپاق تەربيەلەۋدىڭ ۈلگىسى» دەگەن ماراپاتقا دا يە بولعان ەكەن. 1990 جىلدارى بيزنەسپەن اينالىسىپ, تارى, تالعان, جەنت, جارما, سۈزبە, قاتىق, تارى كۆجە, بوزا سيياقتى قازاقى تاعامداردى ساۋداعا شىعارىپ, حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولعان. 1999 جىلى ۇيىمداستىرىلعان اۋىلشارۋاشىلىق ۆنىمدەر جەرمەڭكەسىندە الاشا, شي توقۋ ۆنەرىن, تارىدان جاسالاتىن تۈرلى ۇلتتىق تاعام مەن قازاقتىڭ قارا سابىنىن جاساۋدان ماستەر-كلاسس كۆرسەتىپ «ۇلتتىق ۆنىمدى ساقتاعان بىرىنشى دەرەجەلى شەبەر» دەگەن ماراپاتتا الىپتى.

اۋەسحان ماجايقىزى اتا مۇراسىن ساقتاۋشى بولۋمەن قاتار, ون ساۋساعىنان ۆنەر تامعان شەبەر. ۆزى تىككەن تۈسكيىز, جۈك جاپقىش, قۇراق كۆرپە, قاپشىق دوربا, قاسقىر تۇماق, تاقييا, تاعى دا باسقا تۇرمىستىق بۇيىمدار, سان تۈرلى قىز جاساۋى, توقىمالار, قولمەن باسقان كيىز سىرماق, توقىعان الاشا, بۈگىنگە دەيىن جەتكىزگەن قازاقتىڭ قارا سابىنىن جاساۋ تەحنيكاسى  ۆز الدىنا بىر تۆبە. بۈگىندە ەۋەسحان ماجايقىزى ساقتاعان مۇرالار مەن ۆزى جاساعان قول ۆنەر بۇيىمدارى جۇرتتىڭ ىقىلاسىن اۋدارىپ جۈر. التىن وردانىڭ 750, وربۇلاق شايقاسىنىڭ 365 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان كۆرمە مەن تۈركىستان قالاسىندا ۆتكەن «Turkistan: One way One histopyInternational forum – 2019» حالىقارالىق كۆرمەلەرىنە قاتىسىپ, جاقسى باعا السا, تالدىقورعان قالالىق, الماتى وبلىستىق قولۆنەرشىلەر بايقاۋىندا جۈلدەگەر اتاندى. ۆتكەن جىلى قر تۇڭعىش پرەزيدەنت كۈنىنە وراي قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ «اتامەكەن» تاريحي-مەدەني ورتالىعىنىڭ العىس حاتىنا يە بولدى. بۈگىندە الماتى وبلىستىق ارداگەر ەجەلەر انسامبلىنىڭ قۇرامىندا ۇلتتىق ۆنەردى ۇلىقتاپ جۈر. سونداي-اق, جۇبايى انداس وماراقىنۇلىنىڭ باسىلىم كۆرمەگەن ۆلەڭدەرىن, ايتىستارىن, تاريحي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن جيناقتاپ, باسپادان شىعارۋ ىسىمەن اينالىسۋدا.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تۈركىستان قالاسىنداعى كۆرمە.

بىز عاجايىپقا سەنبەيمىز. بىراق اتا مۇراسىنا ادالدىق تانىتۋ قاي ۇلتتىڭ پەرزەنتىنىڭ دە اسىل قاسيەتى. اۋەسحان ماجايقىزى سول ۆسيەتتى ورىنداعانىنا قۋانادى.  سول ىزگىلىگىمىزدىڭ جىبى ۈزىلمەسىن.

اپامىزدىڭ ەربىر ەڭگىمەسى تۇڭعان تاريح. ول تۋرالى تاعى بىر ورايى كەلگەندە ايتا جاتارمىز.

ەۋەسحان ماجايقىزى بيىل جەتپىس جاسقا كەلىپتى. ۆزى دە سەگىز بالانى ۆمىرگە ەكەلىپ, بەرىن ۇلتتىق تەربيەنىڭ نەرىمەن سۋسىنداتىپ ۆسىرىپ, «التىن القالى» انا اتانىپ وتىرعان جايى بار. بىراق اپامىز كۆپتەن بەرى ساقتاپ, قورعاپ, جوعالتپاي ۇستاعان وسى مۇرالاردىڭ ەلدىڭ كەرەگىنە جاراتار ورايدىڭ تابىلماي وتىرعانىنا سەل قينالاتىن كۆرىنەدى.

قازاقستان تەۋەلسىزدىك العان سوڭ, اتامەكەنىنە الدىمەن بالالارى كۆشىپ كەلدى. 2016 جىلى قوناققا كەلگەندە جۇبايى قايتىس بولىپ, تالدىقورعان قالاسىنا جەرلەنەدى. وسىدان كەيىن قىتايدا جالعىز تۇرۋعا جاعدايى كەلمەي, ەلگە ۆزى دە ورالادى. بىراز مۇرانى قىتايدىڭ كۈنەس اۋداندىق مۋزەيىنە تاپسىرادى.سودان اتاسىنىڭ ۆسيەتى بويىنشا جەدىگەرلەردى از-ازدان تاسي بەرگەن. وسى مۇرالاردى ەلگە جەتكىزۋ ۈشىن قازاق-قىتاي شەكاراسىنان توقسان نەشە رەت ۆتىپتى. راسىندا, ۈلكەندەردەن قالعان مۇرانى كۆنەرگەن, ەسكىرگەن دەپ دالاعا لاقتىرا سالاتىن جاستار كۆپ. ونىڭ قاسىندا بىر ەۋلەتتىڭ ۈش عاسىرلىق مۇراسىن ساقتاپ قالۋ كۆپكە ۈلگى بولاتىن قاسيەت ەمەس پە? ونى قويشى, مىنا تۇرعان الماتىعا جۇمىسپەن بارىپ قايتقاننىڭ ۆزىنە شارشاپ قالاتىن جاستار كۆپ. ال اتاسىنىڭ ۆسيەتىن ورىنداۋ ۈشىن جەتپىسكە تاياپ قالعان شاعىندا ەكى ەلدىڭ شەكاراسىنان زىلدەي اۋىر سۋمكالاردى سۈيرەلەپ, توقسان نەشە رەت ۆتۋ ەكىنىڭ بىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن تۆزىمدىلىك. بۇل دا ناعىز ەڭبەك ادامىنا تەن جاقسى قاسيەت.

 

 

 

 

 

 

 

 

ەۋەسحان ماجايقىزى ۆنەرىن ەلگە ۈلگى, ۇرپاقتارعا ۆنەگە ەتىپ كەلەدى.

«بەينەتتىڭ زەينەتى بار» دەگەندەي, بۈگىندە اۋەسحان ماجايقىزى اتاسىنىڭ ۆسيەتىن ورىنداپ, قينالعان كۈندەرىنىڭ راقاتىن كۆرىپ وتىر. ۆتكەن جىلدان بەرى وسى مۇرالاردان حابار تاپقان ەلىمىزدىڭ جەر-جەرىندەگى مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنەن سۇرانىس تۈسە باستاپتى. ۆتكەن جىلى جەدىگەرلەردىڭ 100-گە جۋىعىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى– ەلباسىنىڭ «اتامەكەن» تاريح-مەدەني ورتالىعىنا تاپسىردى. بۈگىندە ول مۇرالار مەملەكەتتىك تىزىمگە الىنىپ, مەملەكەتتىڭ قورعاۋىنا ۆتتى. قىسقاسى, ەل بايلىعىنا اينالدى. س. سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق ەمبەباپ كىتاپحاناسىنىڭ ۇسىنىسمەن كىتاپحانانىڭ بىر بۆلمەسىن ەتنوگرافييالىق كابينەت ەتىپ جابدىقتاپ بەردى.

ەرينە, اۋەسحان ماجايقىزىنىڭ بۇل ەڭبەكتەرىنە وتاعاسىنىڭ دا ۈلەسى بار. بىراق جۇبايى وماراقىن انداس شىعارماشىلىق ادامى بولعاندىقتان وتباسى تەربيەسىنە كۆپ  ارالاسا بەرمەيتىن. قايتا وتاعاسىنىڭ الاڭسىز شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا جاعداي جاساپ, ۈلكەن نەتيجەگە جەتۋىنە جول اشتى. قىتايدا قازاق, قىتاي, اعىلشىن تىلدەرىندە 15 كىتابى جارىق كۆرگەن انداس وماراقىن 2010 جىلى تاريح سالاسىنا قوسقان ۈلەسى ۈشىن قحر-نىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىن الدى. بۈگىندە اۋەسحان ماجايقىزى وتاعاسىنىڭ باسىلىم كۆرمەگەن ۆلەڭدەرىن, ايتىستارىن, تاريحي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن جيناقتاپ, كۆپتومدىعىن باسپادان شىعارۋ ىسىمەن اينالىسۋدا.

قاجەت انداس

Post Views: 19
Қышқыш қалай жасалған?
انداس وماراقىن ىزىمەن

قىشقىش قالاي جاسالعان

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
انداس وماراقىن ىزىمەن

ادامنىڭ پايدا بولۋى

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن جانە جۇلدىزدار

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن مەن جەر

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
انداس وماراقىن ىزىمەن

اسپاننىڭ بيىكتەۋى

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
انداس وماراقىن ىزىمەن

جەر-كوكتىڭ ايىرىلۋى جونىندە (كۇنەس اۋدانىنىڭ اڭىز-ەرتەگىلەرى)

July 30, 2026
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz