ورنالاسقان جەرى: پانفيلوۋ اۋدانى, تالدى وكرۋگىنە قاراستى بۇرحاننىڭ وڭتۈستىگىندەگى ىرگەلەس قۇراشى سايىنىڭ باسىنداعى تەپسەڭدە ورنالاسقان.
زەرتتەلۋى: تاريحشى, ۆلكەتانۋشى, يبرايىمجانوۋ قاليدىڭ «بىز بۇرحانعا بارعاندا…» اتتى قىسقاشا زەرتتەۋ ماقالاسى. جەنە جاركەنت ۋەزىندەگى 1898-1900 جىلعى سۋان تايپاسىنىڭ بەيتۈگەي تارماعىنا بولىستىققا سايلاۋعا تۈسكەندىگى تۋرالى ارحيۋ قۇجاتى بار.
سيپاتتاماسى: سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا سۋان تايپاسىنىڭ دۋان رۋىنان شىققان ەرىپجان ەكىمبەكوۋتىڭ (1867- ?…) (قايتىس بولعان جىلى بەلگىسىز) كەسەنەسى بولۋى كەرەك دەگەن جورامالعا توقتادىق. پاتشالىق رەسەي تۇسىندا بولىس بولعان, ەسىمى ەلى كۈنگە حالىق جادىنا ۆشپەگەن تۇلعا. سوندىقتان اقكۈمبەز قورىمىنداعى اقكۈمبەز بولىس ەرىپجان ەكىمبەكوۋتىڭ كۈمبەزى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
قۇراشى سايىن ۆرلەي بۇرحاننىڭ اۋزىنا كەلگەندە بىردەن كۆزگە تۈسكەنى جارتىلاي قۇلاعان ەڭسەلى كەسەنە مەن كۆنە بەيىتتەر ەدى. بەرىمىز بىردەن ەڭسەلى كەسەنەگە بەت تۈزەدىك, مىنە كەرەمەت سىرتى قۇران اياتتارى جازىلعان جەنە ەسەم ويۇ-ۆرنەكتەرمەن ناقىشتالعان كۈيگەن قىش پليتامەن قاپتالىپتى. قىش پليتالاردىڭ كۆلەمى شامامەن 20ح60, ەنى 5 سم بولادى. كەسەنەنىڭ نەگىزگى قابىرعالارى شيكى كىرپىشتەن كۈمبەزىمەن قوسا تۇرعىزىلىپ, سىلانىپ, ەكپەن سىرلانعان سوڭ سىرتىن بىز ايتىپ وتىرعان ويۇلى ۆرنەگى مەن ارابشا جازۋى بار كەراميكالىق قىش پليتالارمەن قالانىپ شىعىپتى. ەسىگى وڭتۈستىك-باتىسقا قاراعان كۈمبەزدىڭ ىشكى جاعى دا ەسەم كىرپىشپەن كۆمكەرىلگەن, ورتان بەلىندە تاعى دا ارابشا جازۋلارى بار. جالپى بەزەندىرىۋدە تۆرتبۇرىش, رومب, شەڭبەر, جۇلدىزشا, تولقىن, كرەستيك تەرىزدى گەومەترييالىق فيگۋرالار كەڭىنەن قولدانىلىپ, ۆتە ەدەمى ۈيلەسىم تاپقان. امال قانشا, ارابشا حات تانىماعاندىقتان قۇران اياتتارىن دا, ماڭدايشاداعى جازۋدىڭ دا نە تۋرالى جازىلعانىن وقي المادىق.
ودان ەرى, اتالمىش كەسەنەدەن سەل جوعارى شىعىس جاعىندا بىرشاما ادامدار جەرلەنگەن شاعىن بەيىتتەردى كۆردىك. وندا بىزدىڭ قازىرگى قولدانىپ جۈرگەن كيريلليتسامەن بۇل بەيىتتە كىمدەر جەرلەنگەنى جازىلىپتى. وقي وتىرىپ «بۇل جەردە سۋاننىڭ ەر رۋىنان – مولاق, دۋان جەنە باسىم بۆلىگى قۇدايبەردى رۋىنىڭ بەيدەن, تەسىبەك اتاسىنان تارايتىن بىراز ادامداردىڭ جەرلەنگەنىن بىلدىك». جەنە بىر بىلگەنىمىز بۇل قورىمنىڭ 1800 – 1970 جىلدارى ارالىعىندا قايتىس بولعان ادامداردىڭ مەڭگىلىك مەكەنىنە اينالعاندىعى.
اڭىز ەڭگىمە: اۋىل اقساقالى جۈنىسوۋ تۇرعانبەك اتامىزدىڭ ايتقان ەڭگىمەسىنە قاراعاندا بۇندا زامانىندا الىس-جاقىن ايماققا تانىمال بولعان سۋان رۋىنىڭ دۋان اتاسىنان تارايتىن بىر اتاقتى كىسى جەرلەنگەن ەكەن دەدى. كەسەنەنىڭ كىرپىشىنە وسى جاقىن ماڭايدىڭ توپىراعىن قازىپ پايدالانعان. جەنە وسى كەسەنەنى تۇرعىزعاندا باتىس جاقتاعى ۈسەك ۆزەنى بويىنداعى ەرىپجان توعايىنان سول ماڭايىنداعى اعايىندار كەزەكپە-كەزەك ەر ۈي 9-10 اربادان وتىن تاسىپ ەكەلىپ كۆمەكتەرىن تيگىزگەن. سول جەردىڭ ۆز توپىراعىنان ەشەكەيلى, قۇران جازۋى بار كىرپىشتەر قالىپقا قۇيىلىپ, جاڭاعى اعايىندار ەكەلگەن وتىنمەن ارنايى جاسالعان پەشتەردە ۆرتەلگەن. كىرپىشتىڭ ساپالى شىققانى سونداي قازىرگى كۈنىگە دەيىن سىڭعىرلاپ تۇر. اۋىلداعى باسقا دا اعايىنداردان سۇراستىرا كەلە بۇل كەسەنە سۋاننىڭ بەيتۈگەي رۋىنىڭ بولىسى بولعان ەرىپجان ەكيمبەكوۋتىكى دەگەن ويعا توقتادىق.

مىنا ارحيۋ قۇجاتىندا اتى-جۆنى بىرىنشى تۇر (اريمجانь اكىمبەكوۋь).
سىلتەمە: 1). ماقالا, ق. يبرايىمجانوۋ «بىز بۇرحانعا بارعاندا…»
«جاركەنت ايناسى» گازەتى № 2 (2), 19 قازان, 2018 جىل.
2). ماقالا, ق. يبرايىمجانوۋ «اتامان دۋتوۋتى اتقان كىم..?»,
«جاركەنت ايناسى» گازەتى №48 (116), 25 قاراشا, 2022 جىل.











