Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

جۇرەگى جومارت، جانى ادال

admin
2025/10/07
تۇلعا تانۋ
0
Жүрегі жомарт, жаны адал

ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز سەرىك تولعانباەۆ 1937 جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ  سوڭىندا الاكول اۋدانىنىڭ ءۇشارال قالاسىندا ميليتسيا  قىزمەتكەرىنىڭ وتباسىندا  تۋدى. كوزى اشىق اتا-اناسى 3-4 كۇنگە بولا ءبىر  جاس  بەرەمىز بە دەپ تۋۋ تۋرالى كۋالىگىن 1938 جىلدىڭ  1 قاڭتارى دەپ  جازدىرادى. اكەسى ءامىرحان 1941 جىلى وتان سوعىسىنا  كەتەدى دە جيىرما جاستىڭ  ىشىندەگى اناسى زەينەپ، اجەسى شىنىقان، اعاسى بەدەش، كەلىس جانە  سەكەڭ اۋىلدا  قالادى. بالالىق شاعى وسىنداي قيىندىققا ءدوپ كەلگەن سەكەڭنىڭ جادىندا وگىز جەگىپ جەر جىرتقان، وراقپەن ەگىن ورعان، شالعىمەن ءشوپ شاپقان ايەلدەر مەن  كامەلەتكە تولماعان بالالار، كارى انالاردىڭ تارتقان ميحناتى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ قالعان.

سەرىك اعامىز ساعىنىشتى ساتتەردى ەسكە الىپ:

– «اكەمىز  اسكەرگە كەتكەننەن كەيىن  ءبىزدى توڭكەرىس دەگەن  ۇجىمشاردان كومەك  دەگەن  ۇجىمشارعا اكەممەن اتالاس  اراشاپ دەگەن اتامىز كوشىرىپ الىپ،  ءبىر ايدىڭ  ىشىندە  وزدەرىنىڭ ۇيلەرىنىڭ قاسىنان ەكى بولمەلى  تۇيمە ءۇي سالىپ بەرەدى.  شەشەم، بەدەش اعام ۇجىمشاردا جۇمىس ىستەدى.  اۋىلعا  جەتى سايىن  پوچتاشى 30 شاقىرىم اۋدان ورتالىعىنان سالت اتپەن پوچتا تاسيدى. وندا  كوبىندە  مايداننان حات كەلەدى، ونى حات بىلەتىندەرگە  وقىتىپ جىلاپ-سىقتاپ، جاقسى حابار كەلسە «تاۋبەلەپ» قۋانىسىپ قالادى. ال ءجيى  كەلەتىنى  «قارا قاعاز»، ول سولداتتاردىڭ  قايتىس بولعانى تۋرالى رەسمي قاعاز. كۇڭىرەنبەگەن، ازا تۇتپاعان  ءۇي سيرەك. سولاي بولسا دا، تىرىلەر ولمەس تىرشىلىگىن ىستەپ،  سىڭىرىنە  سۇيەنسە دە  ۇجىمشاردىڭ جۇمىسىن اتقارىپ، بار تاپقانىن  مايدانعا جىبەرىپ جاتتى.

وسىنداي قينالىستى كۇندەردىڭ بىرىندە اۋىلدىڭ جانىنداعى  بوكتەردەن ءبىر تۇلكى  قاشادى. ونى  قويانباي دەگەن 15 جاسار جىگىت ۇرىپ الىپ، ماعان بايلادى. قۋانىشىمدا شەك جوق، الگى  تۇلكىنى قاپسىرا قۇشاقتاپ ۇيگە كەلدىم. ۇستىمە بۇرگە قاپتاپ  كەتىپتى. ۇيدەگىلەردىڭ ءبارىنىڭ  كوزدەرىنەن قۋانىشتىڭ ءمولدىر تامشىسى شاشۋ بولىپ شاشىلدى. «انە، پەرىشتەنىڭ تىلەۋىن اللا بەرەدى»، – دەپ اجەم باسىمنان سيپاپ، باۋىرىنا باستى. جەتى شەلپەك ءپىسىرىپ، كورشىلەرگە قۇدايى شاي بەردى.

سول كۇنى اپام:

احاۋ ايداي قيعاش قاس،

گەرمان بولدى-اۋ، بىزگە قاس.

امان-ەسەن ورالسىن،

اعا، باۋىر دوس-جولداس، – دەپ  جىلاپ سالعان ءانى اللانىڭ قۇلاعىنا شالىندى ما؟ كىم ءبىلسىن، 1943 جىلدىڭ  جەلتوقسان ايىنىڭ  سوڭىندا  اكەم  ءامىرحان اياعىنان جارالى بولىپ ەلگە ورالادى. سول جىلى  ىنتىماق دەگەن  بالىق ۇجىمشارىنا  باسقارما باستىعى ەتىپ جىبەرەدى»، – دەگەن ەدى.

بالا سەزىم الداماعان كورىنەدى. 1944 جىلى  كۇزدە اكەسى سۋارمالى جەرى بار، اۋدان ورتالىعىنا جاقىن جاعاتال دەگەن ۇجىمشارعا قىزمەت اۋىستىرادى. اعامىز سول جىلى  مەكتەپكە  بارادى.  سول تۇستا اۋىلدا ەكى بولمەلى  وگىز كىرپىشتەن  سوعىلعان  4 كلاستىق باستاۋىش مەكتەپ بولادى. ونىڭ ءبىر جاق بولمەسىنە  ۇجىمشاردىڭ  كونتورى، وندا كوبىسىندە  ەسەپشى وتىرادى. كەلەسى بولمەنىڭ ءبىر جاق قاپتالىندا  ەكى قاتار، ەكىنشى قاپتالىندا ەكى قاتار ورتاسى اشىق پارتالار ورنالاسقان. تۇسكە دەيىن سول ءبىر  بولمەنىڭ ءبىر جاق قاتارىندا 1-سىنىپ، ەكىنشى جاق قاتارىندا 2-سىنىپ وقىسا، تۇستەن كەيىن جوعارى سىنىپتارعا كەزەك تيەتىن.  وسىنداي قاراپايىم مەكتەپتە ءبىلىم العان سەرىك اعامىز ودان قاجىرلىلىقتى، تاباندىلىقتى، ادامگەرشىلىك قاسيەتتى بويىنا توقىدى. ءتورتىنشى سىنىپتى بىتىرگەن سوڭ اۋىلدان ءتورت شاقىرىم جەردەگى  كورشى قازاقستان اۋىلىنان وقىدى. قىستىڭ كۇنى قاردى ومبىلاپ وقۋعا بارۋ قيىن دا،  قىزىق ەدى. اۋىلدا كلۋب جوق، مەرەكە-مەيرامداردا اۋىل تۇرعىندارى ءبىر ۇيگە جينالىپ، ءبىر ەت، ءبىر ۇن، نان، شاي دەگەندەيىن اكەلىپ، ورتاعا سالىپ تۇنىمەن تويلاتاتىن. سوندا ساقينا سالۋ، حان جاقسى ما، كورشىڭمەن تاتۋمىسىڭ، جۇگىرتپەك سياقتى ويىندار وينالاتىن. بالا سەرىك سونىڭ ءبارىن كورىپ ءوستى. سونداي-اق، اپاسى ونەرگە وتە قۇشتار ادام بولاتىن. ول 5 – 6- سىنىپتا وقىعاندا  جۋرنال، كىتاپتارداعى اڭ، قۇستاردىڭ  سۋرەتىن، ويۋ-ورنەگىن  اق ماتاعا  كوشىرتىپ، ونەرگە باۋلي باستايدى. اپاسى بولسا توسەك جاپقىش، توسەك اياق پەردەسى، كيىم جاپقىش، تەرەزە پەردەلەرىن اق ماتادان ويۋ-ورنەك سالىپ تىگىپ، ەتەگىنە شىلتەر توقىپ جامايتىن. باسقا ۋاقىتتا اپاسىنىڭ رۇقساتىمەن بەدەش اعاسىنىڭ قۇرداستارى قويانباي، سولتان، ساتىباي سياقتى جىگىتتەرگە ەرىپ، جاستاردىڭ كەشتەرىنە قاتىسىپ، انگە، دومبىراعا قۇشتار بولا باستايدى.

اقىرى 1948 جىلدارى  دۇكەنگە «اباي» دومبىراسى تۇسە باستادى. سەكەڭنىڭ بويىنداعى قۇشتارلىعىن سەزىنگەن اپاسى وعان دومبىرا ساتىپ اپەردى. سول تۇستا سەكەڭنىڭ ويىنان كەتپەيتىن تاعى ءبىر وقيعا بولادى.  1949 جىلى  ناۋرىز ايىنىڭ  كانيكۋلىندا اۋىلداعى ءبىر ۇيدە  شىلدەحانا بولدى. سول كۇنى يتالياندىقتاردىڭ  ۇلتتىق اسپابى ماندولينانى كورىپ، ونى  مەڭگەرسەم دەگەن ارمان ويىنان كەتپەيدى. اقىرى 1951 جىلى  اۋدان ورتالىعى ۇشارالداعى  قازاق ورتا مەكتەبىنە اۋىسادى. ارمانى سول مەكتەپتىڭ   10-سىنىبىندا وقيتىن ¤كەننەن ماندولينانىڭ سىرىن مەڭگەرۋ.  اپاسىنا قىڭقىلداپ ءجۇرىپ، ارمانداعان  ماندالينانى دا ساتىپ الادى. سۋرەتتى كادىمگىدەي سالاتىن، ماندولينانى مەڭگەرگەن سەكەڭ ەندى مەكتەپتىڭ «قازاق ادەبيەتى» قابىرعا گازەتىنىڭ  رەداكتورى بولىپ شىعا كەلەدى. نەگە بولسا، سوعان ۇرىنشاق بالا سەزىم قويسىن با؟ سىنىپتاس دوسى قۇمار جاقسىبەكوۆ ەكەۋى ۇجىمشاردىڭ شوشقا فەرماسىن سىناپ، گازەتكە باسىپ جىبەرەدى. سونىڭ اياعىنان اۋدان باسشىلارىنان سوگىس ەستىپ، وقۋدان شىعارىلۋعا از قالادى. بىراق، سوندا دا قالامىن تاستامايدى 1954 جىلى اقپان ايىندا «لەنينشىل جاس» گازەتىنە  العاشقى كولەمدى ماقالاسى باسىلىپ، وعان بەرىلگەن 120 سوم قالاماقىنىڭ بۋىمەن جازۋعا دەن قويا باستايدى. سول جىلى مەكتەپتى ءبىتىرىپ، قۇمار، تۇرلىبەك، بورانعازى، كۇلپاش دەگەن سىنىپتاستارىمەن تالدىقورعان قالاسىنداعى بىرجىلدىق اۋىلشارۋاشىلىق مەكتەبىنە وقۋعا تۇسەدى. ونىڭ مال  فەلدشەرى بولىمىنە بارادى. 1955 جىلى ماۋسىم ايىندا وقۋىن ءبىتىرىپ، پۋت لەنينا دەگەن ۇجىمشارعا مامان بولىپ جۇمىسقا تۇرادى. سول جەردە اقىن ساكەن يماناسوۆتىڭ اكەسىمەن قىزمەتتەس بولا ءجۇرىپ، بولاشاق اقىنمەن تانىسىپ، دوس بولادى.  قولى بوساي قالعاندا تالاپكەر اۋىلىنداعى كىتاپحاناسىنان شىقپايدى.  كىتاپحانا مەڭگەرۋشىسى شولپان دەگەن قىز دا ولارعا كوپ قولعابىس جاسايدى. كەيدە كىتاپتان جالىققاندا مىرزاش دەگەن اعاسى دومبىرا تارتادى، سەكەڭ  ماندولينادا وينايدى، ساكەن اقىنداردىڭ  ولەڭدەرىن جاتقا وقيدى. وسى تانىستىقتىڭ ارقاسىندا ۇشەۋى بىرىگىپ كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىن قۇرادى. سوندا قاسىم امانجولوۆتىڭ  ءبىر اكتىلى «اڭقاۋ ءجۇسىپ» دەگەن پەسساسىن ساحنالايدى. ولاردىڭ باستاماسى اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە  كەرەمەتتەي مادەني شارا بولىپ كورىنەدى.

اۋىلداعى ءومىر وسىلاي ءوز قىزىعىمەن ءوتىپ جاتسا دا سەكەڭنىڭ وقۋعا دەگەن ىنتىقتىعىن توقتاتا المايدى. سونىمەن 1956 جىلى  وسپان مەيرەنبەكوۆ، سابىرجان قۇرمانعاليەۆ دەگەن ەكى دوسىمەن بىرگە الماتىنىڭ زووتەحنيكالىق-مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنا تۇسۋگە الماتىعا اتتانادى.  ولار اۋىلدان اتتاناردا: «ەگەر ەكەۋمىز وقۋعا ءتۇسىپ، بىرەۋمىز تۇسپەسەك، تۇسپەگەنىمىز الماتىدا  جۇمىسقا ورنالاسىپ، تۇسكەندەرگە دەمەۋشىلىك جاسايمىز. ال ەكەۋمىز تۇسپەي بىرەۋمىز وقۋعا تۇسسەك، ول وقۋدى تاستاپ  ۇشەۋمىز دە  الماتىدا قالىپ جۇمىس ىستەپ، كەلەسى جىلى  قايتا تاپسىرامىز» – دەپ سەرتتەسەدى. ¤كىنىشكە وراي، وسپان مەن سابىرجان وقۋعا ءتۇسىپ كەتەدى دە سەكەڭنىڭ  بالى جەتپەي قالادى. سونىمەن كەلىسىم بويىنشا  سەكەڭ العاشىندا قۇرىلىسشى بولىپ،  كەيىننەن ماماندىعى بويىنشا  قازاق سسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ زوولوگيا ينستيتۋتىنا  اعا لابورانت بولىپ  ورنالاسادى. سوندا  ىستەي ءجۇرىپ، 1957 جىلى  سول ينستيتۋتتىڭ مالدارىگەرلىك فاكۋلتەتىنە  وقۋعا تۇسەدى. بىرنەشە ونەردى قاتار مەڭگەرگەن، ونىڭ ۇستىنە جيعان تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا ينستيتۋتتىڭ كۋرستىق گازەتىنىڭ  رەداكتورى، وقۋ ورنىنىڭ تانىمال ءبيشىسى بولىپ شىعا كەلەدى. سونىمەن قاتار، 1960 جىلى رەسپۋبليكالىق  كوركەمونەرپازدار  بايقاۋىنىڭ  لاۋرەاتى اتانادى. سول جىلى قىرعىزستان استاناسى بىشكەككە گاسترولدىك ساپارمەن بارىپ قايتسا، «لەنينشىل جاس» گازەتىنە  باسىلعان «وقۋدا دەپ اكە ءجۇر» اتتى  ستۋدەنت-جاستار ومىرىنەن جازىلعان ماتەريالى گازەتتىڭ «جىل  ماقالاسى» نوميناتسياسىن جەڭىپ الادى.

وقۋدى بىتىرگەن سوڭ، ياعني، 1962–69 جىلدارى «بەسكول»، «يليچ» اتىنداعى  كەنشاردا  باس مالدارىگەرلىك قىزمەت اتقارا ءجۇرىپ،  ەكى شارۋاشىلىقتا دا  كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىن  ۇيىمداستىرىپ، كلۋبتىڭ  ساحناسىن  جاڭادان جابدىقتاۋعا  ۇيىتقى بولادى. بوس ۋاقىتتارىندا قالامىن تاستاماي، اۋدان، اۋىل ومىرىندەگى جاڭالىقتاردى جازا ءجۇرىپ، 1963 جىلدان وبلىستىق گازەتتىڭ شتاتتان تىس  اۋىلدىق ءتىلشى بولادى، 40 جىل بويى تۇراقتى  ماتەريال بەرىپ كەلەدى. 1969–79 جىلدارى  الاكول اۋدانىنىڭ  باس مالدارىگەرى قىزمەتىن  اتقارسا، 1964 جىلدان  2000 جىلعا دەيىن اۋىلدىق، اۋداندىق كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولىپ، ءونىمدى جۇمىس اتقارادى. اۋداننىڭ  باس مالدارىگەرى قىزمەتىن  اتقارعان جىلدارى  وبلىستىق مالدارىگەرلىك  باسقارماسىن باسقارعان كەڭەسقان ىسقاقوۆتىڭ  باسقارۋىمەن مالدا كوپتەپ كەزدەسەتىن تۋبەركۋلەز، برۋتسەللەز، اۋسىل، قاراسان، پاراتيف ءتارىزدى جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى شارالاردى تىڭعىلىقتى جۇرگىزە وتىرىپ، سول  اۋرۋلاردى تۇبىمەن جويۋعا اتسالىسادى. ودان باسقا  سول كەزدە  كوپ تاراعان  پارازيتارلىق اۋرۋلارعا قارسى  قوماقتى جۇمىس جۇرگىزىلدى. سونداي-اق، العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قويدىڭ  اينالما (تسەنۋروز) اۋرۋىنا وتا جاساپ، ەمدەۋگە  كەڭ ءورىس اشادى. ءار شارۋاشىلىقتا سانيتارلىق ەمدەۋ پۋنكتتەرىن ۇيىمداستىرىپ، اۋرۋ مالداردى ءبىر ورتالىققا جيناپ، ەمدەۋ باستاماسى بۇكىل رەسپۋبليكاعا  تارالىپ، مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ءوزىنىڭ پارمەندى ۇلەس قوستى. سەكەڭنىڭ سول كەزدەگى  رەسپۋبليكا  ەكونوميكاسىنا قوماقتى ۇلەس قوسقانى تۋرالى  ماتەريال اقپارات قۇرالدارىنا جاريالانىپ،  كەڭىنەن  ناسيحاتتالدى.  سونداي-اق، رەسپۋبليكاداعى العاشقى جاڭا جوبامەن اۋداندىق  ۆەتستانتسيا  مەن  لابوراتورياسىنىڭ  كەشەنىن  سالدىردى.

سونىمەن قاتار، 1979 جىلى الاكول اۋدانىنىڭ «ىنتالى» كەنشارىنا  ديرەكتورلىققا تاعايىندالىپ، 1995 جىلدىڭ  ورتاسىنا دەيىن  قىزمەت اتقارادى. وسىندا ىستەگەن  التى جارىم جىل ارالىعىندا  125 تۇرعىن ءۇي، ساۋلەتتى اۋىل كلۋبى، دارىگەرلىك پۋنكت، اتس پەن  پوشتا ورتالىعى، شارۋاشىلىق كونتورى بوي كوتەردى. تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى،  ماشينا-تراكتور ورتالىعى، مەحانيكالاندىرىلعان قىرمان، استىق قويماسى سالىنىپ، 12 كم. كاپتاجدى اۋىزسۋ قۇبىرى تارتىلدى. ەكى جۇزگە جۋىق جىلقى، ءۇش مىڭ ءىرى قارا، ون مىڭ باس قوي ءوسىرىلىپ، جىلىنا ون مىڭ توننا قانت قىزىلشاسى، ەكى مىڭ تونناعا جۋىق استىق، كوكونىس ءوندىرىلدى. بەس گەكتار اۋماققا الما باعى ەگىلدى. وسىلاي جۇمىسشىلاردىڭ  ءال-اۋقاتى  مەيىلىنشە كوتەرىلدى. جەكەمەنشىكتە 30-دان استام جەڭىل ماشينا پايدا بولدى. اۋىلدا  كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسى ۇيىمداستىرىلىپ، ۇلت-اسپاپتار وركەسترى قۇرىلدى. كەنشارونەرپازدارى رەسپۋبليكالىق ورتالىق تەلەارناسىندا  كونتسەرت بەرىپ، ول التىن قورعا الىندى.  كەنشار ەڭبەككەرلەرى بۇكىلوداقتىق  اۋىلشارۋاشىلىق كورمەسىنە قاتىسىپ، كۇمىس، قولا مەدالدىڭ  يەگەرى بولدى، تالاي قۇندى سىيلىق الدى.  ابدىكارىم جاقسىباەۆ، ابىلعازى  قوسەتوۆتار قىزىلشا وسىرۋدەن، تۇرلىبەك مىرزاحانوۆ قوزى الۋدان اۋدان چەمپيونى اتاندى. ول كەزەڭ الاكول اۋدانىنىڭ، بۇكىل  رەسپۋبليكا  ەكونوميكاسىنىڭ  وركەندەۋىنىڭ  شىڭى دەسە دە  بولعانداي ەدى.

وسىدان كەيىن، ياعني، 1985 جىلى  اۋداندىق حالىقتىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعالىعىنا  اۋىستىرىلىپ، ول جۇمىستى 1991 جىلعا دەيىن، وداق تاراعانشا ىستەيدى. سول كەزدە جاس اقىن، ۇلتجاندى ءىنسى  احمەت كەندىربەكوۆتىڭ ۇيىتقىسىمەن  اۋداندا «قازاق ءتىلى» قوعامىن قۇرىپ، ونىڭ توراعاسى بولادى. قوعام جانىنان اقساقالدار القاسىن ۇيىمداستىرىپ، وعان ەرەكشە  ستاتۋس بەرىپ،  ارنايى ەرەجە جاسايدى. سول ارقىلى  جاستار  اراسىنداعى، وتباسىنداعى، تاعى دا باسقا  ۇساق-تۇيەك داۋ-جانجالداردى زاڭ ورنىنا  جەتكىزبەي اقساقالدار بيلىگىمەن شەشۋدى  قولعا الادى. ونى بۇكىل حالىق قولدادى. ول جۇمىس بىرەر جىل ءوزىنىڭ  وڭ ىقپالىن دا  جاساپ، كومەسكىلەنگەن سالت-ءداستۇرىمىزدى  قالپىنا كەلتىرۋگە  سەپ بولسا، ءۇشارال قالاسىنىڭ 13 كوشەسىنىڭ  اتاۋىن «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ  ۇسىنىسىمەن ۇلت ارداقتىلارىنىڭ  اتىنا  الماستىرادى.

اۋداننىڭ  مادەنيەت سارايىنا  سول كەزدەگى  اۋپارتكومنىڭ  ءبىرىنشى حاتشىسى  ازات ماشۋروۆتىڭ  كەلىسىمىمەن اۋداننىڭ  بارلىق اۋىلىنان 500-گە تارتا  بەدەلدى ازاماتتار  جيناپ، «سوعىم باسى – اقساقالدار باتاسى» دەگەن اتپەن جيىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالادى.  بۇل شارا اۋداندا ۇلكەن ءبىر سىلكىنىس تۋعىزادى. اتالعان قوعامدى باسقارا ءجۇرىپ، ءۇرىمشى باسپاسىنان  شىققان زەينوللا سانىك پەن  بەيسەنعالي سماعۇلدىڭ  «قاراكەرەي قابانباي باتىر»  كىتابى مەن  قىتايداعى  قازاق باۋىرلارىمىز قۇراستىرعان 535 بەتتىك «قازاق شەجىرەسى» كىتابىن كريلليساعا تۇسىرەدى. مۇنى ءتىلدىڭ جاناشىرى، ۇلت تاريحىنا  تەرەڭ ءۇڭىلىپ، ىزدەنىس جاساپ جۇرگەن سول كەزدەگى  وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ  باستىعى كەمەل قۇسايىنوۆ احمەت كەندىربەكۇلىنان ەستىپ، ىزدەپ كەلىپ، تانىسىپ، اقىرى وبلىستىق «جەرۇيىق» گازەتىنىڭ 3-4 نومىرىنە ءوزى العىسوز جازىپ، كىتاپتىڭ  ءبىراز بولىگىن باستىرادى. كوپ ۇزاماي قاراكەرەي قابانباي باتىردىڭ 300 جىلدىعىندا  ساكەن يماناسوۆتىڭ رەداكتورلىعىمەن كىتاپ  باسپادان شىقتى. ۋاقىت وتە وسى شارالاردى، باستامانى كەيبىر ازاماتتار ءوز يگىلىگىنە اۋدارىپ، سەكەڭنىڭ ەڭبەگى ۇمىت بولىپ بارادى. «ءالى دە سولاي»، – دەپ سەرىك اعا وكپەسىن دە  جاسىرمايدى.

وداق تاراعاننان كەيىن 1996 جىلعا دەيىن  اۋداننىڭ كاسىپوداق ۇيىمىن  باسقارعان سەكەڭ 2002 جىلعا دەيىن  الاكول مەملەكەتتىك  تابيعات قورىعىن ۇيىمداستىرۋعا  ءبىراز ەڭبەك جاساپ،  سونىڭ العاشقى  ديرەكتورى قىزمەتىن  اتقاردى. ءتورت تومدىق عىلىمي جىلناما كىتابىن شىعاردى. بۇل ەڭبەكتى جوعارى باعالاعان اۋدان ماسليحاتىنىڭ  ۇيعارۋىمەن  تابيعات قورىعى مۇراجايىنىڭ  قىسقى گۇلزار باعىنا  سەرىك تولعانباەۆتىڭ اتى بەرىلەدى.

قاشاندا توككەن تەردىڭ وتەۋى بولاتىنى انىق. عۇمىر بويى تۋعان جەردىڭ باقىتى ءۇشىن تىنىمسىز ەڭبەك ەتكەن سەكەڭنىڭ دە ەڭبەگى وتەلدى. ءۇشارال قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن السا، ەگەمەندىگىمىزدىڭ 10 جىلدىعىنا وراي پرەزيدەنتتىڭ  العىس حاتىمەن ماراپاتتالدى.  وداق كەزىندە  «ەڭبەكتەگى  ەرەكشەلىگى ءۇشىن»، «ۆ. لەنيننىڭ 100 جىلدىعى»، «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. 1985 جىلعى  شارۋاشىلىق جەتىستىكتەرىنە بايلانىستى قازاق سسر-ءى جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ  قۇرمەت گراموتاسىن، بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرىنىڭ قولا مەدالىن يەلەندى.  ونداعان جيناق پەن  جەكە اۆتورلاردىڭ  كىتابىنا  تۋىندىلارى ەندى. 2009 جىلى وبلىس اكىمى  سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ دەمەۋشىلىگىمەن «شىبىندى شىڭىنان» اتتى  ادەبي كىتابى جارىق كوردى. تالدىقورعان قالاسى اكىمىنىڭ  قولداۋىمەن قالا زيالىلارىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا جارىق كورگەن «تاريحى تەرەڭ تالدىقورعان» اتتى  كىتاپتى قۇراستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى.  قالامىن  ءالى دوعارا قويماعان سەكەڭ قوعامدىق جۇمىستان دا قول ۇزە قويعان جوق. زەينەتتەمىن دەپ شالقايىپ جاتپاي،  «ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس، ۇيرەتۋدەن بالاعا» دەگەن  قاعيدانى تۋ ەتىپ، تالدىقورعان قالاسىنىڭ  ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ  تورالقا مۇشەسى رەتىندە  جاستارعا  تاربيە بەرۋ  ىسىنە، سالت-ءداستۇرىمىزدى  دارىپتەۋگە  جالىقپاي ارالاسىپ جۇرگەن  جايى بار.

ومىردەگى وزگەشە مىنەزىمەن قاتار، وتباسىندا دا ۇلاعاتتى اكە بولا الدى. زايىبى شايزاحان ەكەۋى بەس بالانى تاربيەلەپ ءوسىردى. ۇلىن ۇيادا، قىزىن قياعا قوندىردى. بالالارىنىڭ ءبارى دە جوعارى ءبىلىمدى،  ءارتۇرلى قىزمەت  اتقارىپ ءجۇر. سەگىز نەمەرسى بار. باۋىرلارى، قارىنداستارى ماۋەلى باقتىڭ  بۇتاعىنداي ءۇيلى-باراندى، ءورىسى كەڭ، اتالاستارىمەن  ەسەپتەگەندە جۇزدەن استام، ۇلكەن اۋلەتكە اينالدى. اراشاپ ءامىرحاننىڭ  اۋلەتى دەگەنگە اللا جەتكىزدى دەسەك تە بولادى. قازاقتىڭ “وركەنىڭ ءوسسىن، ءورىسىڭ كەڭەيسىن» دەپ جاتاتىنى وسى بولار.

قاجەت انداس،

Q-Andas اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 18
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz