قالا ىرگەسىندەگى وركەنيەت
اۋىل-ايماقتى دامىتۋ، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ – مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى. وسى باعىتتا تالدىقورعان قالاسىندا مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا بىرقاتار ناقتى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ، وبلىس ورتالىعىنا قاراستى اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتى جىلدان جىلعا جاقسارىپ كەلەدى. وتەناي اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارى ءبىلىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ، سپورت پەن مادەنيەت سالالارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ، اۋىزسۋ، جول، جارىق، گاز ماسەلەلەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىمىن تابۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ءونىم وندىرۋشىلەرگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلىپ، ەلدى مەكەننىڭ تىنىسى كەڭەيە تۇسكەن.
وتەناي اۋىلدىق وكرۋگى – ىنتىماعى جاراسقان، ءوسىپ-وركەندەپ كەلە جاتقان ءوڭىر. وكرۋگ قۇرامىنا وتەناي، ەڭبەك، مويناق، پريگورودنوە، ىنتىماق اۋىلدارى جانە «جاستار-1»، «جاستار 1/1»، «جاستار-2»، «جاستار-3» تۇرعىن ءۇي الاپتارى كىرەدى. جالپى حالىق سانى 18408 ادام. ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن ينفراقۇرىلىم دا جەتكىلىكتى. وكرۋگتە 4 ورتا مەكتەپ، 1 مەملەكەتتىك جانە 8 جەكەمەنشىك بالاباقشا، 2 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا، 3 مادەنيەت ءۇيى، 1 اكىمشىلىك عيمارات، 3 مەشىت جۇمىس ىستەيدى.
راسىندا، وبلىس، اۋدان ورتالىقتارى مەن مەگاپوليس قالالاردىڭ ىرگەسىندە جاتقان ەلدى مەكەندەردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جوعارى بولاتىنى بەلگىلى.
نەگىزى جوعارىدان قولداۋ تابۋ مەن قاراپايىم حالىقپەن ءتىل تابىسا جۇمىس ىستەۋ بىلىممەن قاتار ومىرلىك تاجىريبەنى، جاۋاپكەرشىلىك پەن تاباندىلىقتى تالاپ ەتەدى. وسى تۇرعىدان العاندا، وتەناي اۋىلىنىڭ قازىرگى احۋالىن اۋىل اكىمى رۋسلان ىرىسبەكۇلىنىڭ ەڭبەك جولىمەن تىعىز بايلانىستىرۋعا بولادى. ول ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامداپ، مەملەكەتتىك قىزمەتتى ءدال وسى وتەناي اۋىلىنىڭ اكىمدىگىندە جاس مامان رەتىندە باستاعان.
سودان بەرگى 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت ونىڭ ءومىرى اۋىلدىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭى، جەتىلگەن ۋاقىتىمەن ءورىلدى. تۇرعىندارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس اتقاردى. سوڭعى ءبىر جارىم جىلدا اۋىل اكىمى رەتىندە ەلدى مەكەننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ول اۋىلدىڭ وي-شۇقىرىن، وزەكتى ماسەلەسىن، مۇمكىندىگىن بەس ساۋساعىنداي بىلەدى.
قىسقاسى، اۋىل اكىمىنىڭ تۇرعىندارمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋى، جەرگىلىكتى باستامالاردى قولداۋى وتەنايلىقتاردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ وتىر. كوپتەگەن ماسەلە حالىقپەن اقىلداسا وتىرىپ شەشىلگەندىكتەن، وكپە-رەنىش بولمايدى. بۇل – باسقارۋدىڭ اشىقتىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
وتەناي اۋىلدىق وكرۋگىندە كەيىنگى جىلدارى ەلدى مەكەن اۋماعى ايتارلىقتاي ۇلعايىپ، سوعان بايلانىستى جول مەن جارىق ماسەلەسى كۇردەلى بولعان ەدى. قازىر بۇل قيىندىق بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ، تۇرعىنداردىڭ قاتىناسى مەن قاۋىپسىزدىگى ەداۋىر جاقساردى.
وكرۋگتە جول، جارىق، گاز جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – «جاستار-1» تۇرعىن اۋدانىندا 53 كوشەنى قامتيتىن 25،7 شاقىرىم جول قۇرىلىستىڭ باسىم بولىگى ورىندالعان. سونىمەن بىرگە «جاستار-2» اۋماعىندا 12 كوشەنىڭ (9،8كم.) كۇردەلى جوندەۋى باستالىپ، بيىل قاسىم حان، جازيرالى، نۇرلىجول، مۇراتباەۆ كوشەلەرىنە اسفالت توسەۋ جوسپارلانعان. «جاستار-3» تۇرعىن ءۇي الابىندا دا 20 كوشەنى قامتيتىن 12 شاقىرىم جولدى جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اۋىلىشىلىك جولداردى جاقسارتۋ نازاردان تىس قالعان جوق: جانسۇگىروۆ كوشەسى بويىنا 1،4 شاقىرىم قيىرشىق تاس توسەلگەن. بۇدان بولەك، وكرۋگ بويىنشا كوشەلەردەگى شۇڭقىرلاردى جاماۋ جۇمىستارى 500 شارشى مەتر اۋماقتا اتقارىلعان. كوركەيتۋ-كوگالداندىرۋ باعىتىندا دا كوپ دۇنيە جاسالعان. جارىقتاندىرۋ اياسىندا، ينجەنەرلىك جەلىلەر بويىنشا دا ماڭىزدى قادامدار بار.
– اتقارىلعان جۇمىستار از ەمەس. ارينە، كەمشىلىكسىز ءىس بولمايدى. دەگەنمەن، باعىت ايقىن، ماقسات ناقتى. باستىسى – ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن بىرلىگى، – دەيدى اۋىل اكىمى.
ەكونوميكالىق تۇرعىدا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن شاعىن كاسىپكەرلىك نەگىزگى تىرەك سالالار بولىپ وتىر. بۇگىندە وكرۋگ اۋماعىندا 153 شارۋا قوجالىعى مەن 8 جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك جۇمىس ىستەيدى. ولارعا تيەسىلى جايىلىم جانە ەگىستىك جەر كولەمى 6590 گەكتاردان اسادى. مۇندا ارپا، بيداي، جۇگەرى، جوڭىشقا، مايبۇرشاق، قانت قىزىلشاسى جانە وزگە دە داقىلدار وسىرىلەدى. مال باسى دا جىلدان جىلعا ارتىپ 2583 باس ءىرى قاراعا، 9 مىڭ قوي-ەشكىگە، 1900-دەن اسا جىلقىعا جەتكەن. كاسىپكەرلىك باعىتتا دا سەرپىن بار. جالپى وكرۋگ بويىنشا 397 جەكە كاسىپكەر جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە – 9 جشس بار. ساۋدا-ساتتىق پەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 235 دۇكەن، 3 كافە، 2 جيھاز ءوندىرۋ تسەحى، 2 قۇرىلىس دۇكەنى، سونداي-اق، زوودۇكەن، گاز تولتىرۋ بەكەتى، ءتىس ەمدەۋ ەمحاناسى سەكىلدى نىساندار حالىققا تۇراقتى قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى.
گازداندىرۋ ماسەلەسى دە رەتىمەن شەشىلۋدە. العاشقى كەزەڭدە وتەناي، ەركىن، ەڭبەك جانە «شايقورعان» ساياجايلارى مەن مويناق اۋىلىنا گاز تارتىلعان. جوسپارعا سايكەس، «جاستار-3» شاعىن اۋدانىن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ، مەملەكەتتىك ساراپتاماعا جىبەرىلگەن.
تاپسىرمانى ورىنداۋ مىندەت
وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى استانا تورىندە اۋىل اكىمدەرىن قابىلداپ، جەرگىلىكتى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ناقتى تاپسىرما جۇكتەگەن بولاتىن. اتاپ ايتقاندا، اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ، شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ، تۇرعىندارمەن كەرى بايلانىستى كۇشەيتۋ جانە جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ مىندەتى العا قويىلدى. وسى تاپسىرمالاردىڭ وتەناي اۋىلىندا قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانىن سارالاپ كوردىك.
– مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ ماسەلەسى وتەنايدا كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. سوڭعى ۋاقىتتا اۋىل ىشىندەگى جولداردى جوندەۋ، سانيتارلىق تازالىقتى كۇشەيتۋ، اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇيەلەنە باستادى، – دەيدى اۋىل اكىمى.
ەكونوميكالىق دامۋ جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋ مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەردىڭ قاتارىندا. وتەناي اۋىلىندا ازىرگە ءىرى ءوندىرىس ورىندارى جوق بولعانىمەن، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى مەن جەكە كاسىپ باستامالارى بىرتىندەپ دامىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا اكىمدىك تاراپىنان ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ تۇرادى. وسى اۋىلدا جاس مامان بولىپ جۇمىس باستاعان، سودان كەيىنگى 10 جىلدا تۇرعىندارمەن قويان-قولتىق تىرلىك كەشىپ كەلە جاتقان اۋىل اكىمى ءۇشىن بۇل قيىن دۇنيە ەمەس.
جاۋاپكەرشىلىك جۇگى سالماقتى
اۋىل اكىمى بولۋ – تەك باسقارۋ ەمەس، حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىمەن قاتار ءجۇرۋ. وتەنايدا دا تۇرعىنداردى تولعاندىرعان نەگىزگى سۇراقتار – جول، جارىق، سۋ، ينفراقۇرىلىم جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر. «كەز كەلگەن تۇيتكىل ەڭ الدىمەن اكىمدىككە كەلەدى»، – دەيدى اۋىل تۇرعىندارى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ماسەلەنى دەر كەزىندە تىڭداپ، تۇسىندىرە ءبىلۋ اكىم جۇمىسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى.
اۋىل اكىمىنىڭ قىزمەتىندەگى ەڭ كۇردەلى تۇس – جاۋاپكەرشىلىك پەن مۇمكىندىك ءاردايىم قاتار جۇرمەۋى. حالىقتىڭ كۇتكەنى ورىندى، بىراق ءار شارۋانىڭ ءوز ءتارتىبى، ۋاقىتى، كەلىسىمى مەن قارجىسى بار. مۇندايدا تۇرعىندارعا جاعدايدى اشىق ايتۋ، سابىرمەن جەتكىزۋ قاجەت.
– اۋىلداعى ءار ماسەلە – حالىقتىڭ تاعدىرى. بارلىعىن ءبىر كۇندە شەشۋ مۇمكىن ەمەس، بىراق كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇيەلى تۇردە اتقارۋعا بولادى. باستىسى – ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇسىنىستىگى، – دەيدى اۋىل اكىمى.
تۇرعىندارمەن كۇندەلىكتى بەتپە-بەت ءجۇرۋ – اۋىل اكىمىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى. ويتكەنى اۋىلدا ماسەلە كابينەتتە عانا ەمەس، كوشەدە دە، دۇكەندە دە، جيىندا دا ايتىلادى. بۇل ءبىر جاعىنان سەنىمنىڭ بەلگىسى.
سونىمەن بىرگە زاڭ تالابى مەن جەرگىلىكتى جاعدايدىڭ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ دا وڭاي ەمەس. كەي ءوتىنىشتىڭ جانى بار بولعانىمەن، ونى زاڭ شەڭبەرىندە بىردەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. بۇعان قوسا، كادر تاپشىلىعى دا سەزىلەتىن كەزدەر بار. دەگەنمەن، اۋىلدى دامىتۋدا ەڭ ءتيىمدى جول – تۇرعىندارمەن بىرلەسە ارەكەت ەتۋ.
دەمەك، اۋىلدىڭ دامۋى اكىمنىڭ عانا ەمەس، بۇكىل جۇرتتىڭ ورتاق ءىسى. ال اكىمنىڭ مىندەتى – سول ورتاق ىسكە باعىت بەرىپ، جۇرتتى بىرلىككە جۇمىلدىرۋ. «اۋىلدىڭ كوركەيگەنىن كورگەندە عانا ەڭبەكتىڭ وتەۋى سەزىلەدى» دەيدى وتەناي̆لىقتار.
سەنىم ناقتى ىسپەن ولشەنەدى
– وتەنايلىقتاردىڭ تالاپ-تىلەگى جوعارى، ماسەلەلەرى دە الۋان ءتۇرلى. وسى جاعدايدا سەنىمنىڭ باستى ولشەمى – اكىمدىك پەن حالىقتىڭ ديالوگى. اۋىلدا تۇرعىندارمەن تۇراقتى كەزدەسۋلەر وتكىزۋ، قوعامدىق قابىلداۋلار ۇيىمداستىرۋ، كۇندەلىكتى ماسەلەلەردى تىكەلەي تالقىلاۋ تاجىريبەسى قالىپتاسقان. بۇل ءتاسىل تۇرعىنداردىڭ ءوز ماسەلەسىن ايتۋىنا عانا ەمەس، شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى، – دەيدى اۋىل اكىمى.
سەنىم ناقتى ىسپەن ولشەنەدى. اسىرەسە شاعىن، بىراق كۇندەلىكتى ومىرگە تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماسەلەلەردىڭ دەر كەزىندە شەشىلۋى – اكىمدىككە دەگەن سەنىمدى كۇشەيتەتىن فاكتور. سونىمەن قاتار اۋىلداستار اراسىنداعى كەيبىر داۋ-شارلار دا اكىمدىكتىڭ ارالاسۋى ارقىلى شەشىلىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدا اكىمدىك تەك رەسمي ورگان رەتىندە ەمەس، اۋىل ىشىندەگى كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى ساقتاۋعا ىقپال ەتەتىن ورتاق تورەلىك الاڭى سانالادى.
بۇل ۇدەرىستە رۋسلان ىرىسبەكۇلىنىڭ باسقارۋ ءتاسىلى ايقىن كورىنەدى. ونىڭ تۇرعىندارمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتۋعا ۇمتىلىسى، جەرگىلىكتى باستامالاردى قولداۋى جانە شەشىمدەردى كوپشىلىك پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ قابىلداۋى سەنىمنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋدە. دەگەنمەن، سەنىم – بىرجاقتى قۇبىلىس ەمەس. حالىقتىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى ماڭىزدى.
قىسقاسى، وتەناي اۋىلىندا اكىم مەن حالىق اراسىنداعى سەنىم نىعايۋ كەزەڭىندە دەۋگە بولادى. ءالى دە شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر بار، الايدا ولار اشىق ايتىلىپ، بىرلەسە تالقىلانىپ ءجۇر. اشىق ديالوگ پەن ورتاق ىسكە نەگىزدەلگەن بۇل قارىم-قاتىناس اۋىلدىڭ تۇراقتى دامۋىنا جول اشاتىن ماڭىزدى فاكتورعا اينالىپ كەلەدى.
وتەناي اۋىلى،
تالدىقورعان قالاسى
تۇرعىندار تىلەگى:
شەشىمىن كۇتكەن ءۇش ماسەلە
وتەناي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارى تاراپىنان ءالى دە ءوز شەشىمىن كۇتكەن بىرقاتار ماسەلە كوتەرىلۋدە. سونىڭ ىشىندە جاستار-1، جاستار-2، جاستار-3 تۇرعىن ءۇي الاپتارىندا جول قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانىمەن كوشەلەردە تۇنگى جارىقتاندىرۋ جۇيەسى تولىق ورناتىلماعان. اسىرەسە جاڭا قونىستانعان اۋدانداردا كەشكى ۋاقىتتا قاراڭعىلىق ماسەلەسى سەزىلەدى. سونداي-اق، قوعامدىق كولىك ماسەلەسى دە وزەكتى. كەيبىر كوشەلەردەن ايالداماعا دەيىنگى اراقاشىقتىق الىس، ال مارشرۋت سانى جەتكىلىكسىز دەگەن پىكىرلەر بار. جۇمىسقا، مەكتەپكە، ەمحاناعا قاتىنايتىن تۇرعىندار ءۇشىن قولايسىزدىق تۋعىزادى. كەيبىر كوشەلەردە ارىق جۇيەسى مەن جۇرگىنشىلەر جولى تولىق اياقتالماعان. جاۋىن-شاشىن كەزىندە سۋ جينالاتىن جەرلەر كەزدەسەدى. بۇل جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە دە، كولىك قوزعالىسىنا دا قيىندىق تۋعىزادى. تۇرعىندار جاڭا اۋدانداردى تەك اسفالت توسەۋمەن شەكتەمەي، جارىق، ارىقجۇرگىنشىلەر جولى، كوگالداندىرۋ جۇمىستارىن كەشەندى تۇردە جۇرگىزۋدى سۇرايدى.
قاجەت انداس
وتەناي اۋىلى،
تالدىقورعان قالاسى.
دەرەكوز: «Jetisy» گازەتى، №19، 17 اقپان، سەيسەنبى، 2016
