Qala irgesindegi órkeniet
Auyl-aimaqty damytu, halyqtyń ál-auqatyn arttyru – Memleket basshysy júktegen basym mindetterdiń biri. Osy baǵytta Taldyqorǵan qalasynda memlekettik baǵdarlamalar ayasynda birqatar naqty júmystar júzege asyrylyp, oblys ortalyǵyna qarasty auyldardyń áleumettik-ekonomikalyq áleueti jyldan jylǵa jaqsaryp keledi. Ótenai auyly túrǵyndarynyń aituynsha, sońǵy jyldary bilim, densaulyq saqtau, sport pen mádeniet salalaryna erekshe kóńil bólinip, auyzsu, jol, jaryq, gaz máseleleri kezeń-kezeńimen sheshimin tabuda. Auyl sharuashylyǵy salasynda ónim óndirushilerge jan-jaqty qoldau kórsetilip, eldi mekenniń tynysy keńeie túsken.
Ótenai auyldyq okrugi – yntymaǵy jarasqan, ósip-órkendep kele jatqan óńir. Okrug qúramyna Ótenai, Eńbek, Moinaq, Prigorodnoe, Yntymaq auyldary jáne «Jastar-1», «Jastar 1/1», «Jastar-2», «Jastar-3» túrǵyn úi alaptary kiredi. Jalpy halyq sany 18408 adam. El igiligine qyzmet etetin infraqúrylym da jetkilikti. Okrugte 4 orta mektep, 1 memlekettik jáne 8 jekemenshik balabaqsha, 2 dárigerlik ambulatoriya, 3 Mádeniet úii, 1 ákimshilik ǵimarat, 3 meshit júmys isteidi.
Rasynda, oblys, audan ortalyqtary men megapolis qalalardyń irgesinde jatqan eldi mekenderdiń ekonomikalyq áleueti joǵary bolatyny belgili.
Negizi joǵarydan qoldau tabu men qarapaiym halyqpen til tabysa júmys isteu bilimmen qatar ómirlik tájiribeni, jauapkershilik pen tabandylyqty talap etedi. Osy túrǵydan alǵanda, Ótenai auylynyń qazirgi ahualyn auyl ákimi Ruslan Yrysbekúlynyń eńbek jolymen tyǵyz bailanystyruǵa bolady. Ol I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisu universitetin támamdap, memlekettik qyzmetti dál osy Ótenai auylynyń ákimdiginde jas maman retinde bastaǵan.
Sodan bergi 10 jylǵa juyq uaqyt onyń ómiri auyldyń qiyn-qystau kezeńi, jetilgen uaqytymen órildi. Túrǵyndarmen tyǵyz qarym-qatynasta júmys atqardy. Sońǵy bir jarym jylda auyl ákimi retinde eldi mekenniń áleumettik-ekonomikalyq damuyna zor úles qosyp keledi. Ol auyldyń oi-shúqyryn, ózekti máselesin, múmkindigin bes sausaǵyndai biledi.
Qysqasy, auyl ákiminiń túrǵyndarmen qoyan-qoltyq júmys isteui, jergilikti bastamalardy qoldauy ótenailyqtardyń belsendiligin arttyryp otyr. Kóptegen másele halyqpen aqyldasa otyryp sheshilgendikten, ókpe-renish bolmaidy. Búl – basqarudyń ashyqtyǵy men jauapkershiliginiń aiqyn kórinisi.
Ótenai auyldyq okruginde keiingi jyldary eldi meken aumaǵy aitarlyqtai úlǵaiyp, soǵan bailanysty jol men jaryq máselesi kúrdeli bolǵan edi. Qazir búl qiyndyq birtindep sheshimin tauyp, túrǵyndardyń qatynasy men qauipsizdigi edáuir jaqsardy.
Okrugte jol, jaryq, gaz jáne injenerlik infraqúrylym baǵytynda júieli júmystar atqaryluda. Eń iri jobalardyń biri – «Jastar-1» túrǵyn audanynda 53 kósheni qamtityn 25,7 shaqyrym jol qúrylystyń basym bóligi oryndalǵan. Sonymen birge «Jastar-2» aumaǵynda 12 kósheniń (9,8km.) kúrdeli jóndeui bastalyp, biyl Qasym han, Jaziraly, Núrlyjol, Múratbaev kóshelerine asfalьt tóseu josparlanǵan. «Jastar-3» túrǵyn úi alabynda da 20 kósheni qamtityn 12 shaqyrym joldy jańartu júmystary júrgizilude. Auylishilik joldardy jaqsartu nazardan tys qalǵan joq: Jansúgirov kóshesi boiyna 1,4 shaqyrym qiyrshyq tas tóselgen. Búdan bólek, okrug boiynsha kóshelerdegi shúńqyrlardy jamau júmystary 500 sharshy metr aumaqta atqarylǵan. Kórkeitu-kógaldandyru baǵytynda da kóp dúnie jasalǵan. Jaryqtandyru ayasynda, injenerlik jeliler boiynsha da mańyzdy qadamdar bar.
– Atqarylǵan júmystar az emes. Árine, kemshiliksiz is bolmaidy. Degenmen, baǵyt aiqyn, maqsat naqty. Bastysy – eldiń tynyshtyǵy men birligi, – deidi auyl ákimi.
Ekonomikalyq túrǵyda auyl sharuashylyǵy men shaǵyn kásipkerlik negizgi tirek salalar bolyp otyr. Búginde okrug aumaǵynda 153 sharua qojalyǵy men 8 jauapkershiligi shekteuli seriktestik júmys isteidi. Olarǵa tiesili jaiylym jáne egistik jer kólemi 6590 gektardan asady. Múnda arpa, bidai, júgeri, jońyshqa, maibúrshaq, qant qyzylshasy jáne ózge de daqyldar ósiriledi. Mal basy da jyldan jylǵa artyp 2583 bas iri qaraǵa, 9 myń qoi-eshkige, 1900-den asa jylqyǵa jetken. Kásipkerlik baǵytta da serpin bar. Jalpy okrug boiynsha 397 jeke kásipker júmys isteidi. Onyń ishinde – 9 JSHS bar. Sauda-sattyq pen qyzmet kórsetu salasynda 235 dúken, 3 kafe, 2 jihaz óndiru tsehi, 2 qúrylys dúkeni, sondai-aq, zoodúken, gaz toltyru beketi, tis emdeu emhanasy sekildi nysandar halyqqa túraqty qyzmet kórsetip keledi.
Gazdandyru máselesi de retimen sheshilude. Alǵashqy kezeńde Ótenai, Erkin, Eńbek jáne «SHaiqorǵan» sayajailary men Moinaq auylyna gaz tartylǵan. Josparǵa sáikes, «Jastar-3» shaǵyn audanyn tabiǵi gazben qamtamasyz etudiń jobalyq-smetalyq qújattamasy ázirlenip, memlekettik saraptamaǵa jiberilgen.
Tapsyrmany oryndau mindet
Ótken jyly Memleket basshysy Astana tórinde auyl ákimderin qabyldap, jergilikti basqarudyń tiimdiligin arttyruǵa baǵyttalǵan birqatar naqty tapsyrma júktegen bolatyn. Atap aitqanda, auyldardyń infraqúrylymyn jaqsartu, halyqtyń túrmys sapasyn arttyru, shaǵyn kásipkerlikti damytu, túrǵyndarmen keri bailanysty kúsheitu jáne jergilikti máselelerdi jedel sheshu mindeti alǵa qoiyldy. Osy tapsyrmalardyń Ótenai auylynda qalai júzege asyp jatqanyn saralap kórdik.
– Memleket basshysy atap ótken infraqúrylymdy jańǵyrtu máselesi Ótenaida kezeń-kezeńimen iske asyrylyp keledi. Sońǵy uaqytta auyl ishindegi joldardy jóndeu, sanitarlyq tazalyqty kúsheitu, abattandyru júmystary júielene bastady, – deidi auyl ákimi.
Ekonomikalyq damu jáne shaǵyn kásipkerlikti qoldau Memleket basshysy júktegen mindetterdiń qatarynda. Ótenai auylynda ázirge iri óndiris oryndary joq bolǵanymen, qyzmet kórsetu salasy men jeke kásip bastamalary birtindep damyp keledi. Búl baǵytta ákimdik tarapynan túsindiru júmysy júrgizilip túrady. Osy auylda jas maman bolyp júmys bastaǵan, sodan keiingi 10 jylda túrǵyndarmen qoyan-qoltyq tirlik keship kele jatqan auyl ákimi úshin búl qiyn dúnie emes.
Jauapkershilik júgi salmaqty
Auyl ákimi bolu – tek basqaru emes, halyqtyń kúndelikti tirshiligimen qatar júru. Ótenaida da túrǵyndardy tolǵandyrǵan negizgi súraqtar – jol, jaryq, su, infraqúrylym jáne áleumettik máseleler. «Kez kelgen túitkil eń aldymen ákimdikke keledi», – deidi auyl túrǵyndary. Olardyń aituynsha, máseleni der kezinde tyńdap, túsindire bilu ákim júmysynyń eń mańyzdy bóligi.
Auyl ákiminiń qyzmetindegi eń kúrdeli tús – jauapkershilik pen múmkindik árdaiym qatar júrmeui. Halyqtyń kútkeni oryndy, biraq ár sharuanyń óz tártibi, uaqyty, kelisimi men qarjysy bar. Múndaida túrǵyndarǵa jaǵdaidy ashyq aitu, sabyrmen jetkizu qajet.
– Auyldaǵy ár másele – halyqtyń taǵdyry. Barlyǵyn bir kúnde sheshu múmkin emes, biraq kezeń-kezeńimen júieli túrde atqaruǵa bolady. Bastysy – eldiń birligi men túsinistigi, – deidi auyl ákimi.
Túrǵyndarmen kúndelikti betpe-bet júru – auyl ákiminiń taǵy bir ereksheligi. Óitkeni auylda másele kabinette ǵana emes, kóshede de, dúkende de, jiynda da aitylady. Búl bir jaǵynan senimniń belgisi.
Sonymen birge zań talaby men jergilikti jaǵdaidyń arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtau da ońai emes. Kei ótinishtiń jany bar bolǵanymen, ony zań sheńberinde birden sheshu múmkin emes. Búǵan qosa, kadr tapshylyǵy da seziletin kezder bar. Degenmen, auyldy damytuda eń tiimdi jol – túrǵyndarmen birlese áreket etu.
Demek, auyldyń damuy ákimniń ǵana emes, búkil júrttyń ortaq isi. Al ákimniń mindeti – sol ortaq iske baǵyt berip, júrtty birlikke júmyldyru. «Auyldyń kórkeigenin kórgende ǵana eńbektiń óteui seziledi» deidi ótenaĭlyqtar.
Senim naqty ispen ólshenedi
– Ótenailyqtardyń talap-tilegi joǵary, máseleleri de aluan túrli. Osy jaǵdaida senimniń basty ólshemi – ákimdik pen halyqtyń dialogy. Auylda túrǵyndarmen túraqty kezdesuler ótkizu, qoǵamdyq qabyldaular úiymdastyru, kúndelikti máselelerdi tikelei talqylau tájiribesi qalyptasqan. Búl tásil túrǵyndardyń óz máselesin aituyna ǵana emes, sheshim qabyldau úderisine qatysuyna múmkindik beredi, – deidi auyl ákimi.
Senim naqty ispen ólshenedi. Ásirese shaǵyn, biraq kúndelikti ómirge tikelei áser etetin máselelerdiń der kezinde sheshilui – ákimdikke degen senimdi kúsheitetin faktor. Sonymen qatar auyldastar arasyndaǵy keibir dau-sharlar da ákimdiktiń aralasuy arqyly sheshilip jatady. Múndai jaǵdaida ákimdik tek resmi organ retinde emes, auyl ishindegi kelisim men tatulyqty saqtauǵa yqpal etetin ortaq tórelik alańy sanalady.
Búl úderiste Ruslan Yrysbekúlynyń basqaru tásili aiqyn kórinedi. Onyń túrǵyndarmen tikelei bailanys ornatuǵa úmtylysy, jergilikti bastamalardy qoldauy jáne sheshimderdi kópshilik pikirin eskere otyryp qabyldauy senimniń qalyptasuyna yqpal etude. Degenmen, senim – birjaqty qúbylys emes. Halyqtyń da jauapkershiligi mańyzdy.
Qysqasy, Ótenai auylynda ákim men halyq arasyndaǵy senim nyǵayu kezeńinde deuge bolady. Áli de sheshimin kútken máseleler bar, alaida olar ashyq aitylyp, birlese talqylanyp júr. Ashyq dialog pen ortaq iske negizdelgen búl qarym-qatynas auyldyń túraqty damuyna jol ashatyn mańyzdy faktorǵa ainalyp keledi.
Ótenai auyly,
Taldyqorǵan qalasy
Túrǵyndar tilegi:
SHeshimin kútken úsh másele
Ótenai auyldyq okruginiń túrǵyndary tarapynan áli de óz sheshimin kútken birqatar másele kóterilude. Sonyń ishinde Jastar-1, Jastar-2, Jastar-3 túrǵyn úi alaptarynda jol qúrylysy qarqyndy júrip jatqanymen kóshelerde túngi jaryqtandyru júiesi tolyq ornatylmaǵan. Ásirese jańa qonystanǵan audandarda keshki uaqytta qarańǵylyq máselesi seziledi. Sondai-aq, qoǵamdyq kólik máselesi de ózekti. Keibir kóshelerden ayaldamaǵa deiingi araqashyqtyq alys, al marshrut sany jetkiliksiz degen pikirler bar. Júmysqa, mektepke, emhanaǵa qatynaityn túrǵyndar úshin qolaisyzdyq tuǵyzady. Keibir kóshelerde aryq júiesi men júrginshiler joly tolyq ayaqtalmaǵan. Jauyn-shashyn kezinde su jinalatyn jerler kezdesedi. Búl jayau júrginshilerge de, kólik qozǵalysyna da qiyndyq tuǵyzady. Túrǵyndar jańa audandardy tek asfalьt tóseumen shektemei, jaryq, aryqjúrginshiler joly, kógaldandyru júmystaryn keshendi túrde júrgizudi súraidy.
Qajet Andas
Ótenai auyly,
Taldyqorǵan qalasy.
Derekóz: «Jetisy» gazeti, №19, 17 aqpan, seisenbi, 2016
