تۋعان جەردىڭ تاريحىن تانۋ – وتكەندى ءبىلۋ عانا ەمەس، سول ولكەنىڭ رۋحاني بولمىسىن، مادەنيەتىن، ونەرىن جانە ەلگە ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعالارىن باعالاي ءبىلۋ. ولكەتانۋدىڭ تاعىلىمدىق ءارى تاربيەلىك ءمانى دە وسىندا. وسى تۇرعىدان العاندا، 2014 جىلى الماتىداعى «تايماس» باسپا ۇيىنەن جارىق كورگەن «جەرۇيىق مەكەن» كىتاپ-البومى – جەتىسۋدىڭ مادەني-رۋحاني ءومىرىنىڭ تۇتاس ءبىر كەزەڭىن حاتقا تۇسىرگەن قۇندى ەڭبەك.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
كىتاپ جارىق كورگەن كەزدە بۇگىنگى الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارى ءبىرتۇتاس الماتى وبلىسىنىڭ قۇرامىندا بولاتىن. سوندىقتان ەڭبەكتە سول كەزدەگى ۇلكەن ءوڭىردىڭ مادەني كەڭىستىگى تۇتاس قامتىلدى. كەيىن بۇرىنعى الماتى وبلىسى ەكىگە ءبولىنىپ، الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارى جەكە اكىمشىلىك اۋماق رەتىندە قالىپتاستى. الايدا اكىمشىلىك شەكارا وزگەرگەنىمەن، عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ورتاق تاريح، مادەني ساباقتاستىق پەن رۋحاني تۇتاستىق بولىنگەن جوق. ويتكەنى رۋحاني كەڭىستىكتى كارتاداعى شەكارامەن ءبولىپ تاستاۋ مۇمكىن ەمەس.
سوندىقتان بۇگىن «جەرۇيىق مەكەنگە» ءبىر عانا بۇرىنعى الماتى وبلىسىنىڭ مادەني ءومىرىن تانىستىرعان كىتاپ رەتىندە قاراۋ جەتكىلىكسىز. ول – قازىرگى الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارىنا ورتاق تاريحي-مادەني مۇرا، تۇتاس جەتىسۋ ولكەسىنىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەگى رۋحاني كەلبەتىن ساقتاپ قالعان شەجىرەلىك ەڭبەك.
كىتاپتىڭ قۇندىلىعى ونىڭ قامتىعان اۋقىمىنان انىق بايقالادى. مۇندا جەتىسۋ ولكەسىنەن شىققان ايتىس جانە جازبا اقىندار، قالامگەرلەر، جۋرناليستەر، قىلقالام شەبەرلەرى، ارتيستەر مەن ونەر ادامدارى تۋرالى مالىمەتتەر جيناقتالىپ، ولاردىڭ ەسىمدەرى فوتوسۋرەتتەرىمەن بىرگە بەرىلگەن. ءبىر ءوڭىردىڭ مادەني تاريحىن سول ورتادان شىققان تۇلعالارسىز تولىق تانۋ مۇمكىن ەمەس. اقىننىڭ جىرى، قالامگەردىڭ ەڭبەگى، ءجۋرناليستىڭ جازباسى، سۋرەتشىنىڭ تۋىندىسى، اكتەردىڭ ساحناداعى ونەرى – ءبارى دە ءوز ءداۋىرىنىڭ رۋحاني تىنىسىن تانىتادى.
وسى تۇرعىدان كىتاپتاعى تۇلعالار ءتىزىمى جاي انىقتامالىق مالىمەت ەمەس. ول – بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە جەتىسۋدىڭ رۋحاني ومىرىنە ۇلەس قوسقان ادامداردىڭ ەسىمىن كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزەتىن تۇلعاتانۋلىق قور. ۋاقىت وتە كەلە كەيبىر ەسىمدەردىڭ ەل جادىنان كومەسكىلەنۋى مۇمكىن. ال كىتاپتا ساقتالعان اتى-ءجونى، ءومىر جولىنا قاتىستى دەرەگى مەن فوتوسۋرەتى سول ادامنىڭ تاريحتا قالۋىنا قىزمەت ەتەدى.
«جەرۇيىق مەكەننىڭ» مازمۇنى جەكە تۇلعالارمەن عانا شەكتەلمەيدى. ەڭبەكتە سول كەزدەگى الماتى وبلىسىنداعى 20 مۋزەيدىڭ تاريحى، ءبىر وبلىستىق تەاتر مەن «حالىقتىق» اتاعى بار بەس تەاتردىڭ شىعارماشىلىق جولى، كوركەمسۋرەت گالەرەياسى، تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ ورتالىعى، وبلىستىق فيلارمونيا، سونداي-اق حالىقتىق ءان-بي ۇجىمدارى تۋرالى مول ماعلۇمات قامتىلعان. ولاردىڭ ءار جىلدارى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى، ونەر مەن مادەنيەتتى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى فوتوسۋرەتتەرمەن، ارحيۆتىك قۇجاتتارمەن جانە تاريحي دەرەكتەرمەن تولىقتىرىلعان.
مۇنىڭ ءوزى كىتاپتىڭ دەرەكتىك سالماعىن ارتتىرا تۇسەدى. مۋزەي – حالىق جادىنىڭ قويماسى بولسا، تەاتر – رۋحاني ءومىردىڭ ايناسى. فيلارمونيا كاسىبي ونەردىڭ ءورىسىن تانىتسا، كوركەمسۋرەت گالەرەياسى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ تاريحىن ساقتايدى. تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ ورتالىعى وتكەن مەن بۇگىندى جالعاستىرۋعا قىزمەت ەتەدى. ال حالىقتىق ءان-بي ۇجىمدارى ۇلتتىق ونەردىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ، ەل اراسىنداعى تالانتتاردىڭ تانىلۋىنا جول اشادى. وسىنداي مەكەمەلەر مەن ۇجىمداردىڭ تاريحىن ءبىر كىتاپقا جيناقتاۋ – تۇتاس ءبىر ءوڭىردىڭ مادەني جادىن ساقتاۋ دەگەن ءسوز.
كىتاپ-البوم فورماتىنىڭ ەرەكشەلىگى دە وسىندا. كەيدە ءبىر فوتوسۋرەت ۇزاق ماتىننەن دە كوپ مالىمەت بەرەدى. ەسكى عيماراتتىڭ كورىنىسى، ونەر ۇجىمىنىڭ ءبىر ءساتى، ساحناداعى قويىلىم، بەلگىلى تۇلعانىڭ بەينەسى نەمەسە ارحيۆتىك قۇجاتتاعى بىرنەشە جول ۋاقىت وتە كەلە اسا باعالى تاريحي دەرەككە اينالادى. «جەرۇيىق مەكەندە» ءماتىن، فوتوسۋرەت جانە ارحيۆتىك ماتەريالداردىڭ قاتار بەرىلۋى وقىرمانعا مالىمەتتى وقۋمەن عانا شەكتەلمەي، سول كەزەڭنىڭ تىنىسىن سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل كىتاپتىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن قۇندىلىعى ارتا بەرەتىنى دە سوندىقتان. 2014 جىلى سول كۇننىڭ قالىپتى كورىنىسى رەتىندە ەنگىزىلگەن كوپتەگەن دەرەك بۇگىندە تاريحي سيپات الا باستادى. مەكەمەلەر جاڭارادى، ادامدار اۋىسادى، شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ قۇرامى وزگەرەدى، كەيبىر عيماراتتاردىڭ كەلبەتى دە وزگەرۋى مۇمكىن. بىراق كىتاپ بەتىندە ساقتالعان فوتوسۋرەت پەن قۇجات وتكەن كەزەڭنىڭ ءۇنسىز كۋاسى بولىپ قالا بەرەدى.كىتاپ ۋاقىتتى توقتاتپايدى، بىراق ۋاقىتتىڭ ءىزىن ساقتايدى.
«جەرۇيىق مەكەننىڭ» تاعىلىمدىق ماڭىزى دا وسىدان كورىنەدى. تۋعان ولكەسىنەن قانداي اقىندار مەن قالامگەرلەر، جۋرناليستەر مەن سۋرەتشىلەر، ارتيستەر مەن ونەر قايراتكەرلەرى شىققانىن بىلگەن جاس ۇرپاق سول ادامداردىڭ ەڭبەگىنەن ونەگە الادى. ءوز جەرىندەگى مۋزەيدىڭ، تەاتردىڭ نەمەسە مادەنيەت وشاعىنىڭ قانداي جولدان وتكەنىن تانىعان ادام مادەني مۇرانىڭ وزدىگىنەن قالىپتاسپايتىنىن، ونىڭ ارتىندا كوپتەگەن ادامنىڭ تاباندى ەڭبەگى تۇرعانىن تۇسىنەدى.
پاتريوتيزم تەك ۇرانمەن قالىپتاسپايدى. ول تۋعان جەردىڭ تاريحىن بىلۋدەن، ونىڭ ادامدارىن قۇرمەتتەۋدەن، مادەني مۇراسىن باعالاۋدان باستالادى. وسى سەبەپتى مۇنداي كىتاپتار تانىمدىق دەرەك كوزى عانا ەمەس، جاس ۇرپاقتىڭ تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن قالىپتاستىراتىن تاربيەلىك قۇرال رەتىندە دە ماڭىزدى. «جەرۇيىق مەكەن» ونەرتانۋ، مادەنيەتتانۋ، جۋرناليستيكا، تاريح جانە ولكەتانۋ باعىتىنداعى ستۋدەنتتەر مەن زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن دە قاجەت ەڭبەك. ويتكەنى وڭىرلىك دەڭگەيدەگى شاشىراڭقى مالىمەتتەردىڭ ءبىر كىتاپتىڭ اياسىنا جيناقتالۋى زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى.
كىتاپ اتاۋىنىڭ وزىندە دە تەرەڭ استار بار. قازاق دۇنيەتانىمىنداعى جەرۇيىق – قۇتتى قونىس، بەرەكەلى مەكەن ۇعىمىن بىلدىرەدى. ال جەتىسۋ – تابيعاتى عانا ەمەس، عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تاريحى، مادەنيەتى، ونەرى جانە تۇلعالارىمەن دە وسىنداي رۋحاني كەڭىستىك. سوندىقتان «جەرۇيىق مەكەن» اتاۋى كىتاپتىڭ نەگىزگى مازمۇنىمەن تابيعي ۇندەسەدى.
ەڭبەكتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە قىرى – ونىڭ جەتىسۋدى سىرت جۇرتقا تانىتۋعا قىزمەت ەتۋى. كىتاپ جارىق كورگەن كەزەڭدە وڭىرگە كەلگەن قىرىقتان استام ەلدىڭ قوناقتارىنا سىيعا تارتىلعان. ءسويتىپ، «جەرۇيىق مەكەن» تەك ەل ىشىندەگى وقىرمانعا ارنالعان كىتاپ بولىپ قالماي، جەتىسۋدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن شەتەلدىك مەيماندارعا تانىستىراتىن رۋحاني تارتۋعا اينالدى.
كەيدە ءبىر كىتاپ تۇتاس ولكەنىڭ اتىنان سويلەيدى. شەتەلدىك قوناق ءۇشىن بۇل باسىلىم ادەمى بەزەندىرىلگەن البوم عانا ەمەس، جەتىسۋدىڭ مادەني الەمىنە اشىلعان تەرەزە بولدى. ونىڭ بەتتەرىندەگى اقىندار مەن قالامگەرلەر، تەاترلار مەن مۋزەيلەر، ونەر ۇجىمدارى، تاريحي قۇجاتتار مەن فوتوسۋرەتتەر قازاق جەرىنىڭ ءبىر ءوڭىرىنىڭ رۋحاني بولمىسىن تانىستىردى.
ساپار اياقتالادى، رەسمي كەزدەسۋ ەستە كومەسكىلەنۋى مۇمكىن. ال سىيعا بەرىلگەن كىتاپ ۇزاق جىلدار ساقتالادى. ونى ءبىر ادام عانا ەمەس، كەيىن تاعى ءبىر وقىرمان پاراقتاۋى مۇمكىن. سول ارقىلى جەتىسۋ تۋرالى مالىمەت الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنە تارايدى. وسى ماعىنادا قىرىقتان استام ەلگە جول تارتقان ءاربىر «جەرۇيىق مەكەندى» جەتىسۋدىڭ ءۇنسىز مادەني ەلشىسى دەۋگە بولادى.
بۇگىندە الماتى وبلىسى مەن جەتىسۋ وبلىسى ەكى بولەك اكىمشىلىك اۋماق. بىراق «جەرۇيىق مەكەندەگى» اقىندار مەن قالامگەرلەر، جۋرناليستەر مەن سۋرەتشىلەر، ارتيستەر، مۋزەيلەر مەن تەاترلار، فيلارمونيا مەن حالىقتىق ۇجىمدار ءبىر عانا اكىمشىلىك قۇرىلىمنىڭ ەمەس، تۇتاس جەتىسۋ رۋحانياتىنىڭ ورتاق مۇراسى بولىپ قالا بەرەدى. ورتاق تاريح پەن مادەنيەت وسى ەكى ءوڭىردى بۇرىنعىسىنشا جالعاپ تۇر.
سوندىقتان «جەرۇيىق مەكەندى» تەك 2014 جىلى جارىق كورگەن كىتاپ-البوم دەپ باعالاۋ ازدىق ەتەدى. ول – ءبىر ءداۋىردىڭ مادەني كەلبەتىن ساقتاعان دەرەك، جەتىسۋدان شىققان ونەر جانە قالام قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن جيناقتاعان تۇلعاتانۋلىق مۇرا، مادەنيەت مەكەمەلەرى مەن شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ تاريحىن ارحيۆتىك قۇجاتتارمەن حاتتاعان شەجىرە. سونىمەن بىرگە ول بۇگىنگى الماتى مەن جەتىسۋ وبلىستارىنا ورتاق رۋحاني جادتىڭ ءبىر بولشەگى ءارى جەتىسۋدى قىرىقتان استام ەلدىڭ وكىلدەرىنە تانىستىرعان مادەني تارتۋ.
ولكەتانۋ ەڭبەگىنىڭ شىنايى باعاسى – ونىڭ كەيىنگى ۇرپاققا قاجەت بولۋىندا. ەگەر جاس زەرتتەۋشى وسى كىتاپتان كەرەكتى دەرەگىن تاپسا، ستۋدەنت تۋعان ولكەسىنىڭ مادەني تاريحىن تانىسا، جاس ۇرپاق ءوز جەرىنەن شىققان تۇلعالاردىڭ ەڭبەگىنەن ونەگە السا، وندا ەڭبەكتىڭ ماقساتى ورىندالعانى.
«جەرۇيىق مەكەننىڭ» باستى قۇندىلىعى دا وسىندا. اكىمشىلىك شەكارا وزگەرگەنىمەن، تاريحتىڭ تامىرى، ونەردىڭ ساباقتاستىعى مەن حالىقتىڭ رۋحاني تۇتاستىعى وزگەرمەيدى. ال سول تۇتاستىقتى تۇلعالارىمەن، مادەنيەت وشاقتارىمەن، فوتوسۋرەتتەرىمەن جانە ارحيۆتىك دەرەكتەرىمەن بىرگە كىتاپ بەتىندە ساقتاپ قالۋ – «جەرۇيىق مەكەننىڭ» ۋاقىت وتكەن سايىن ارتا تۇسەتىن ەڭ ۇلكەن قۇندىلىعى.
بۇل ماقالانىڭ «قاجەت كىتاپ» جوباسى اياسىندا ۇسىنىلىپ وتىرعانىنىڭ دا وزىندىك ءمانى بار. جوبانىڭ ماقساتى – ولكەتانۋشى-جۋرناليست قاجەت انداستىڭ ءار جىلدارى جارىق كورگەن ەڭبەكتەرىن قايتا تانىستىرىپ، ولاردىڭ مازمۇنىن، تاريحي-دەرەكتىك، تانىمدىق جانە تاربيەلىك قۇندىلىعىن بۇگىنگى وقىرمانعا جەتكىزۋ. ءار كىتاپ بەلگىلى ءبىر كەزەڭنىڭ دەرەگىن، ەل مەن جەر تاريحىن، حالىق جادىن ساقتايتىن رۋحاني مۇرا رەتىندە قاراستىرىلادى. «جەرۇيىق مەكەن» دە وسى قاتارداعى جەتىسۋدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ تۇتاس ءبىر ءداۋىرىن حاتتاعان ماڭىزدى ەڭبەك.
ۋدك 908 بك 26.89
© انداس ق.، 2014
© «تايماس» باسپا ءۇيى، 2014
© ايىمبەت ن.، بەزەندىرۋ، 2014
ISBN 978-601-264-127-1
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1171108
قاجەت انداس، ولكەتانۋشى-جۋرناليست.
بەينەفيلدى تۇسىرگەن
ايسۇلۋ باۋىرجانقىزى، جانسايا جارقىنبەكقىزى،
«Q-Andas» اقپارات اگەنتىگىنىڭ تىلشىلەرى.











