Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت دەرەك

سىرىمبەت قىرعىنى

admin
2026/08/30
قاجەت دەرەك
0
Сырымбет қырғыны

1916 جىلى كىرگەن ۇلۋ جىلى جەتىسۋ وڭىرىنە قىرعىن بولىپ ءتيدى. سونداي وقيعالاردىڭ ءبىرى قاراتال وزەنىن بويلاي جاتقان سارنوقاي تاۋىنىڭ ساي-سالاسىن قونىستانىپ وتىرعان سيىرشى ەلىنىڭ ءبىر اتاسىنىڭ اتىمەن اتالىپ كەتكەن «سىرىمبەت قىرعىنى». رەسەي باس شتابىنىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا تىل جۇمىستارىنا 240 مىڭ ادام الۋ جوسپارلانىپتى. ءبىر عانا جەتىسۋ وبلىسىنىڭ وزىنەن 87 مىڭ ادامنىڭ ءتىزىمى جاسالعان. 1916 جىلدىڭ تامىز ايىندا جالايىر تايپاسىنا قاراستى بولىستاردا 30 مىڭعا جۋىق جىگىت توپتاسىپ، پاتشا جارلىعىنا قارسىلىققا كوشەدى. جالاڭ قىلىشپەن جاۋعا شىققان جىگىتتەردىڭ اراسىندا مىلتىق ۇستاعاندار بىرەن-ساران عانا. جوعارعى قاراتال بولىسىنىڭ تۇرعىندارىنان جاساقتالعان ەرەۋىلشىلەر الدىمەن ورىس-كازاك قونىستانعان قاراتال اۋىلىنا شابۋىل جاسايدى. بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان قاقتىعىستان سوڭ كوتەرىلىسشىلەر 26 قىركۇيەك كۇنى شەگىنىپ، قاراتال وزەنىنىڭ بالقاشقا قۇيار سالاسىنا ىعىسۋعا ءماجبۇر بولدى.

تاۋ ساعالاپ، قارسىلىق تانىتقان 300 جىگىتكە قارسى 28 قىركۇيەك كۇنى قاپالدان باستان-اياق مۇزداي قارۋلانعان جازالاۋشى وترياد شىعادى. وسيپوۆ باسقارعان جاساق ەل شەتىنە كىرە سالا كوزگە تۇسكەن ەركەك كىندىكتىنى تارسىلداتىپ اتىپ، مىلتىعىمەن شانشىپ ءوتتى. ايەلدەردى ەتەگىنە ورالعان بالاسىمەن قوسارلاي شاپقان جازالاۋشى وترياد اياعى اۋىر كەلىنشەكتەردىڭ ءىشىن جارىپ، قانعا بوكتىردى. مۇنداي جاۋىزدىققا شىداماعان جۇرت كەرى سەرپىلىپ، جازالاۋشى وتريادقا قارسى ۇمتىلدى. سيىرشىلاردىڭ جاۋجۇرەك جىگىتتەرىنەن مۇنداي ەرلىكتى كۇتپەگەن كازاك-ورىس وتريادى بىجى وزەنىنە قاراي ىعىستى. ونداعى تاس ءتۇيىن وتىرعان مىرزا رۋىنىڭ جىگىتتەرى قارسى شىعىپ، قاشقان وتريادتىڭ الدىنان سوققى بەرەدى.

اقىرىندا قازان ايىنىڭ باسىندا جازالاۋشى وتريادتاردىڭ قىرىپ-جويۋ ارەكەتىنەن سوڭ قاپال ۋەزىنە قاراستى جوعارعى قاراتال بولىسىنداعى كوتەرىلىس كۇشپەن باسىلدى. وسى وقيعالاردىڭ ءبارى تاريحتا «قاراتال ءىسى» دەگەن اتپەن ساقتالدى. كەيىنىرەك بەلگىلى عالىم عايرات ساپارعاليەۆتىڭ مۇراعات ماتەريالدارى نەگىزىندە جازعان «كاراتەلنايا پوليتيكا تساريزما ۆ كازاحستانە» دەگەن زەرتتەۋ ەڭبەگى تاقىرىپتىڭ تولىق اشىلۋىنا سەبەپ بولدى.

قاراتال وزەنىنىڭ قوس جاعالاۋىن قونىس ەتكەن قالىڭ ەل وسىلايشا پاتشا اسكەرىنىڭ قىرعىنىن كورىپ، تالاي بوزداعىنان ايىرىلدى. كوتەرىلىستى ۇيىمداستىرعان جازىقباي قالىڭ سولداتقا قارسىلىق تانىتىپ، قاسىنداعى جىگىتتەرمەن بىرگە اقتىق دەمى قالعانشا ايقاسادى. ونى تىرىدەي قولعا ءتۇسىرۋدى تاپسىرعان اتاماننىڭ بۇيرىعى ورىندالىپ، باتىر باستاعان 11 ادام قاماۋعا الىندى. جەندەتتەر سوندا دا قىرعىندى توقتاتپاي قارايىپ كورىنگەن قازاقتى قىلىشپەن كەسكىلەپ، مىلتىقپەن اتقىلادى. 12-14 جاستاعى قاينىلارىن ۇراعا تىعىپ، اۋزىنا وزدەرى قالقان بولىپ جاتا قالعان نۇرجامال جانە سارا ەسىمدى ەكى ايەلدى سولداتتار ايىرمەن اياۋسىز پىسپەلەتىپ، بوي جاسىرعان 4 ادامدى تۇگەل ءولتىردى. بايسەيىت سايىندا ءتورت بالاسىمەن تۇراتىن ىبىرايىم قاريا ءۇرىم-بۇتاعىمەن قىرىلدى. قاتىن-قالاش، بالا-شاعا ءوز كورىن وزدەرى قازدى. قاندى قىرعىننان ءتىرى قالعاندار بەتى اۋعان جاققا قاشىپ، جان ساۋعالادى. قولعا تىرىدەي تۇسكەن 71 ادامدى تۇگەل قىرىپ سالعان سولداتتار جازىقباي باستاعان 11 ادامدى قاپالعا جەتكىزبەي، جولاي كوكتال دەگەن جەردە اتىپ تاستايدى.

ولاردىڭ ىشىندە جازىقبايدىڭ نەمەرە اعاسى سالىق داۋكەنوۆ، ءىنىسى سەيداحمەت ىبىرايموۆ بار ەدى. وسىنداعى كوكتال دەپ اتالاتىن جەر بۇگىنگى ەركىن اۋىلىنىڭ ىرگەسىندەگى بالىقتى وزەنىنىڭ بويى، اتشاباردىڭ تاۋ جاق بەتكەيى. ارينە، سىرىمبەت قىرعىنى تەكەلى جاقتاعى سيىرشىلاردىڭ اراسىندا بولعانىمەن، ونىڭ تاعى دا ءبىر قاندى ءىزى بۇگىنگى ەركىن اۋىلىنىڭ اۋماعىندا جاتىر. دەمەك، بۇل قىرعىنمەن دە ەركىن اۋىلىنىڭ تىكەلەي قاتىسى بار. كەيىنگى كەزدەرى سول كەزدە بالىقتى وزەنىنىڭ بويىنداعى قىرعىندا قايتىس بولعاندارعا ارناپ ەسكەرتكىش قويۋ ءىسى ەل اراسىندا ايتىلىپ جۇرگەنىمەن، ءالى كۇنگە جۇزەگە اسقان جوق.

قاجەت انداس.

دەرەككوز: ق. انداس. وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن-تالدىقورعان. تالدىقورعان: «وفسەت» باسپاحاناسى، 2022. – 24–26 ب.

«قاراتالدا قىرىلعان» (سىرىمبەت قىرعىنى) – جالايىر-سىرىمبەت ەلىنىڭ 54 كىسىسىنە ايتىلعان داۋىس

اقجارعا قاراي ايداعان،
اقجاردىڭ ءتۇبىن جايلاعان.
تۇقىمىڭ قۇرعىر قىرىق سولدات،
قىلىشىمەن قيناعان.
ايداپ كەتتى دەگەندە،
ارتىنان كىسى بارماعان.
حابارعا بارعان سالىقتى،
نايزامەن شانشىپ ايداعان.
اتا-ەكەمنىڭ ارتىنا،
ەكى قولىن بايلاعان.
ەكى شاقىرىم بارعان سوڭ،
سوعىم قويداي جايعاعان.
قاسقىر شاپقان قوراداي،
شوشىپ قالدى سىرىمبەت،
قالعانى قىلىش، نايزادان…

(دارمەنقۇلۇلىنان جازىپ العان)

جاريالاندى:
ءى. جانسۇگىروۆ. جەتىسۋ 1730–1916. الماتى: «تسەننىە بۋماگي» باسپاسى، 2001. – 117–118 ب.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 19
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
قاجەت دەرەك

تالدىقورعانداعى كونە كينوتەاترلار

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
قاجەت دەرەك

قالا كينوتەاترلارى قالاي وزگەردى؟

September 24, 2026
45 تاعدىر
قاجەت دەرەك

45 تاعدىر

September 8, 2026
قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح
قاجەت دەرەك

قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
قاجەت دەرەك

بۇيەن-اقسۋ كوتەرىلىسىنىڭ جەتەكشىلەرى كىم؟

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
قاجەت دەرەك

بۇل قاي ەردەنباەۆ؟

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz