Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Syrymbet qyrǵyny

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Сырымбет қырғыны

1916 jyly kirgen Úlu jyly Jetisu óńirine qyrǵyn bolyp tidi. Sondai oqiǵalardyń biri Qaratal ózenin boilai jatqan Sarnoqai tauynyń sai-salasyn qonystanyp otyrǵan Siyrshy eliniń bir atasynyń atymen atalyp ketken «Syrymbet qyrǵyny». Resei bas shtabynyń esepteui boiynsha tyl júmystaryna 240 myń adam alu josparlanypty. Bir ǵana Jetisu oblysynyń ózinen 87 myń adamnyń tizimi jasalǵan. 1916 jyldyń tamyz aiynda Jalaiyr taipasyna qarasty bolystarda 30 myńǵa juyq jigit toptasyp, patsha jarlyǵyna qarsylyqqa kóshedi. Jalań qylyshpen jauǵa shyqqan jigitterdiń arasynda myltyq ústaǵandar biren-saran ǵana. Joǵarǵy Qaratal bolysynyń túrǵyndarynan jasaqtalǵan ereuilshiler aldymen orys-kazak qonystanǵan Qaratal auylyna shabuyl jasaidy. Birneshe kúnge sozylǵan qaqtyǵystan soń kóterilisshiler 26 qyrkúiek kúni sheginip, Qaratal ózeniniń Balqashqa qúyar salasyna yǵysuǵa májbúr boldy.

Tau saǵalap, qarsylyq tanytqan 300 jigitke qarsy 28 qyrkúiek kúni Qapaldan bastan-ayaq múzdai qarulanǵan jazalaushy otryad shyǵady. Osipov basqarǵan jasaq el shetine kire sala kózge túsken erkek kindiktini tarsyldatyp atyp, myltyǵymen shanshyp ótti. Áielderdi etegine oralǵan balasymen qosarlai shapqan jazalaushy otryad ayaǵy auyr kelinshekterdiń ishin jaryp, qanǵa bóktirdi. Múndai jauyzdyqqa shydamaǵan júrt keri serpilip, jazalaushy otryadqa qarsy úmtyldy. Siyrshylardyń jaujúrek jigitterinen múndai erlikti kútpegen kazak-orys otryady Byjy ózenine qarai yǵysty. Ondaǵy tas túiin otyrǵan Myrza ruynyń jigitteri qarsy shyǵyp, qashqan otryadtyń aldynan soqqy beredi.

Aqyrynda qazan aiynyń basynda jazalaushy otryadtardyń qyryp-joyu áreketinen soń Qapal uezine qarasty Joǵarǵy Qaratal bolysyndaǵy kóterilis kúshpen basyldy. Osy oqiǵalardyń bári tarihta «Qaratal isi» degen atpen saqtaldy. Keiinirek belgili ǵalym Ǵairat Saparǵalievtyń múraǵat materialdary negizinde jazǵan «Karatelьnaya politika tsarizma v Kazahstane» degen zertteu eńbegi taqyryptyń tolyq ashyluyna sebep boldy.

Qaratal ózeniniń qos jaǵalauyn qonys etken qalyń el osylaisha patsha áskeriniń qyrǵynyn kórip, talai bozdaǵynan aiyryldy. Kóterilisti úiymdastyrǵan Jazyqbai qalyń soldatqa qarsylyq tanytyp, qasyndaǵy jigittermen birge aqtyq demi qalǵansha aiqasady. Ony tiridei qolǵa túsirudi tapsyrǵan atamannyń búiryǵy oryndalyp, batyr bastaǵan 11 adam qamauǵa alyndy. Jendetter sonda da qyrǵyndy toqtatpai qaraiyp kóringen qazaqty qylyshpen keskilep, myltyqpen atqylady. 12-14 jastaǵy qainylaryn úraǵa tyǵyp, auzyna ózderi qalqan bolyp jata qalǵan Núrjamal jáne Sara esimdi eki áieldi soldattar aiyrmen ayausyz pispeletip, boi jasyrǵan 4 adamdy túgel óltirdi. Baiseiit saiynda tórt balasymen túratyn Ybyraiym qariya úrim-bútaǵymen qyryldy. Qatyn-qalash, bala-shaǵa óz kórin ózderi qazdy. Qandy qyrǵynnan tiri qalǵandar beti auǵan jaqqa qashyp, jan sauǵalady. Qolǵa tiridei túsken 71 adamdy túgel qyryp salǵan soldattar Jazyqbai bastaǵan 11 adamdy Qapalǵa jetkizbei, jolai Kóktal degen jerde atyp tastaidy.

Olardyń ishinde Jazyqbaidyń nemere aǵasy Salyq Dáukenov, inisi Seidahmet Ybyraimov bar edi. Osyndaǵy Kóktal dep atalatyn jer búgingi Erkin auylynyń irgesindegi Balyqty ózeniniń boiy, Atshabardyń tau jaq betkeii. Árine, Syrymbet qyrǵyny Tekeli jaqtaǵy siyrshylardyń arasynda bolǵanymen, onyń taǵy da bir qandy izi búgingi Erkin auylynyń aumaǵynda jatyr. Demek, búl qyrǵynmen de Erkin auylynyń tikelei qatysy bar. Keiingi kezderi sol kezde Balyqty ózeniniń boiyndaǵy qyrǵynda qaitys bolǵandarǵa arnap eskertkish qoyu isi el arasynda aitylyp júrgenimen, áli kúnge júzege asqan joq.

 

Qajet Andas.

Derekkóz: Q. Andas. Ótkeni eren, keleshegi kenen Erkin-Taldyqorǵan. Taldyqorǵan: «Ofset» baspahanasy, 2022. – 24–26 b.

«Qaratalda qyrylǵan» (Syrymbet qyrǵyny) – Jalaiyr-Syrymbet eliniń 54 kisisine aitylǵan dauys

Aqjarǵa qarai aidaǵan,
Aqjardyń túbin jailaǵan.
Túqymyń qúrǵyr qyryq soldat,
Qylyshymen qinaǵan.
Aidap ketti degende,
Artynan kisi barmaǵan.
Habarǵa barǵan Salyqty,
Naizamen shanshyp aidaǵan.
Ata-ekemniń artyna,
Eki qolyn bailaǵan.
Eki shaqyrym barǵan soń,
Soǵym qoidai jaiǵaǵan.
Qasqyr shapqan qoradai,
SHoshyp qaldy Syrymbet,
Qalǵany qylysh, naizadan…

(Dármenqúlúlynan jazyp alǵan)

Jariyalandy:
I. Jansúgirov. Jetisu 1730–1916. Almaty: «TSennye bumagi» baspasy, 2001. – 117–118 b.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 6
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz