بۇل كۇن ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمدە. ول كەزدە مەن تالدىقورعان قالاسىنداعى زووۆەتەريناريالىق تەحنيكۋمنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى ەدىم. تاڭەرتەڭ كەزەكتى تاجىريبەلىك ساباققا بارۋ ءۇشىن تەحنيكۋمنىڭ اۆتوبۋسىمەن زاريا اۋىلىنداعى ءبىر شارۋاشىلىققا بەت الىپ كەلە جاتقانبىز.
سول ساتتە اۆتوبۋستاعى راديودان:
«بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى د.ا. قوناەۆ ءوز ءوتىنىشى بويىنشا زەينەتكەرلىككە شىعىپ، ونىڭ ورنىنا رەسەي فەدەراتسياسىنان گ. كولبين تاعايىندالدى» دەگەن حابار بەرىلدى.
بۇل حاباردى ەستي سالىسىمەن-اق اۆتوبۋس ىشىندەگى جاستار ورىندارىنان تۇرىپ، شۋ ەتە قالدى. «بۇل قالاي؟» دەگەن سۇراقتار قارشا جاۋدى. ءبىرى-بىرىمەن قىزۋ پىكىرتالاس باستالىپ كەتتى.
سول كۇنى كەشكە جاتاقحانادا بارلىق ستۋدەنت وسى ماسەلەنى تالقىلادىق. بىرەۋلەر:
— قوناەۆتىڭ جاسى كەلدى، زەينەتكە شىعۋى مۇمكىن، بىراق ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن ازاماتتى وسىلاي ءۇنسىز بوساتا سالۋ دۇرىس ەمەس، ەڭبەگىن باعالاپ، سالتاناتتى تۇردە شىعارىپ سالۋ كەرەك ەدى، — دەسە،
ەكىنشىلەرى:
— نەگە باسشىنى سىرتتان اكەلەدى؟ ءوز ەلىمىزدە ءبىلىمدى، بىلىكتى ازاماتتار جەتەرلىك قوي، — دەپ اشىندى.
بۇل پىكىرلەردىڭ بارلىعى ورتالىقتىڭ قازاق حالقىمەن ساناسپاي، سىرتتان باسشى تاعايىنداۋىنا دەگەن نارازىلىق ەدى.
ەرتەسىنە دە ساباق اراسىندا وسى اڭگىمە جالعاسا بەردى. كەشكە قاراي جاتاقحاناعا كەلگەندە، الماتىدا جاستاردىڭ الاڭعا شىعىپ، قارسىلىق ءبىلدىرىپ جاتقانىن ەستىدىك. ول كەزدە قازىرگىدەي ۇيالى تەلەفون جوق، بىراق جول قاتىناسى ارقىلى جۇرگەن ادامدار مەن راديودان بەرىلگەن حابارلار بۇل جاڭالىقتى تەز تاراتتى.
كەلەسى كۇنى تاڭەرتەڭ ساباققا جينالىپ، بولمەنىڭ ەسىگىن اشىپ سىرتقا شىققالى تۇرعانىمدا، اكەم ەسىك الدىندا كىرىپ كەلە جاتىر ەكەن. ول كىسى سارىبۇلاق اۋىلىندا شوپان بولىپ جۇمىس ىستەيتىن.
— قايدان ءجۇرسىز؟ — دەسەم،
— بالام، مىنا جاعدايدى ەستىپ جاتا المادىم. تۇندە كولىكپەن اۋدان ورتالىعىنا جەتىپ، ودان اۆتوبۋسپەن كەلدىم، — دەدى.
سوسىن اكەم ماعان:
— بالام، مەنىڭ ءسوزىمدى تىڭدا. بىرەۋدىڭ سوڭىنان ەرىپ، ەشقايدا شىقپا. بۇرىن دا ۇكىمەتكە قارسى پىكىر بىلدىرگەندەر جازىقسىز جاۋاپقا تارتىلىپ، قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان. اتاڭنىڭ تاعدىرىن ۇمىتپا، — دەپ ەسكەرتتى.
اكەم ايتىپ وتىرعانى — اتام سىبانقۇل. 1932 جىلى بەلگىسىز سەبەپتەرمەن ءبىر تۇندە ۇستالىپ كەتىپ، سودان قايتىپ ورالماعان. ەكى جاسار اكەم اناسىمەن بىرگە قالىپ، كەيىن ناعاشىلارى ارقىلى قىتاي اسىپ كەتكەن ەكەن. تەك 1955 جىلى عانا ەلگە ورالىپ، سارىبۇلاق سوۆحوزىندا تۇراقتاپ قالعان. اكەسى تۋرالى دەرەك ىزدەۋگە جۇرەگى داۋالاماعان.
وسىنى ايتىپ، اكەم قايتادان اۋىلعا قايتتى. كوزىندە ۇرەي مەن الاڭ بار ەدى.
سول كۇنى ەكىنشى ساباقتان كەيىن، ەشكىمنىڭ ۇگىتتەۋىنسىز، تەحنيكۋمنىڭ بارلىق ستۋدەنتى ءۇزىلىس كەزىندە وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ الدىنا بارۋ ءۇشىن سىرتقا شىققان. مەن ەسىكتەن شىعا الماي قالدىم. باسشىلىق الدىڭعى توپتىڭ شىعىپ كەتكەنىن بايقاماي، ارتتاعى ستۋدەنتتەردى ۇستاپ قالۋ ءۇشىن ەسىكتى جاۋىپ ۇلگەرگەن ەكەن.
بۇل جاعداي تەك ءبىزدىڭ تەحنيكۋمدا عانا ەمەس، تالدىقورعان قالاسىنداعى بارلىق وقۋ ورىندارىندا ورىن الىپتى. بارلىق ستۋدەنتتەر ورتالىق كوشەگە جينالعان. الايدا الاڭعا جەتەر جولدا ءورت ءسوندىرۋ كولىكتەرى مەن بروندى تەحنيكالار دايىن تۇر ەكەن. ستۋدەنتتەرگە سۋ شاشىپ، الاڭعا جەتكىزبەي كەرى قايتارعان.
كەيىن كەلگەن كۋرستاستارىمىز سول كورگەن-بىلگەندەرىن ايتىپ، جاتاقحانادا گۋ-گۋ اڭگىمە ءجۇردى. وسىدان كەيىن ستۋدەنتتەردىڭ ساباقتان باسقا جەرگە بارۋىنا تىيىم سالىنىپ، جاتاقحانا مەن وقۋ كورپۋسى ميليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ باقىلاۋىنا الىندى. ءبىر اي بويى قاتاڭ تەكسەرىس جۇرگىزىلدى.
كگب قىزمەتكەرلەرى كەلىپ، كونسپەكتىلەرىمىزدى جيناپ، ليستوۆكا تاراتقانداردى ىزدەدى. الاڭعا شىققانداردىڭ بارلىعىن الدىن الا تۇسىرىلگەن سۋرەتتەرمەن سالىستىرىپ تەكسەرىپ جاتتى.
وقۋ ورنىندا كۇن سايىن جينالىس ءوتىپ، وبلىس باسشىلارى «داۋرىقپاۋ كەرەك» دەپ ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. بىراق سول جينالىستاردا پىكىر ايتقان كەيبىر ۇستازدار مەن كومسومول ۇيىمىنىڭ جەتەكشىلەرى جاۋاپقا تارتىلىپ، قىزمەتتەرىنەن قۋىلدى. كورشىلەس وقۋ ورىندارىندا دا ستۋدەنتتەردىڭ وقۋدان شىعارىلىپ، قامالعانى تۋرالى سۋىق حابارلار جەتىپ جاتتى.
وسىلايشا، ەگەمەندىككە باستار العاشقى قادامدار مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ جۇرەگىندەگى وتانسۇيگىشتىك سەزىمنەن، ورتالىق باسقارۋ جۇيەسىنە قارسى شىققان جان ايقايىنان باستالدى.
1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىندا قازا تاپقان زامانداستارىمنىڭ جاندارى ءجانناتتا بولسىن. ولار — قازاق ەلىنىڭ ناعىز باتىرلارى. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇعىرى بيىك، بولاشاعى ماڭگى بولسىن!
بۇل — سول جەلتوقسان كۇندەرىنىڭ ءبىر ەستەلىگى.
ەرمەك كوپجاسارۇلى سۆانكۋلوۆ
12.12.2018 جىل











