Búl kún áli kúnge deiin esimde. Ol kezde men Taldyqorǵan qalasyndaǵy zooveterinariyalyq tehnikumnyń 4-kurs studenti edim. Tańerteń kezekti tájiribelik sabaqqa baru úshin tehnikumnyń avtobusymen Zarya auylyndaǵy bir sharuashylyqqa bet alyp kele jatqanbyz.
Sol sátte avtobustaǵy radiodan:
«Búgin Qazaqstan Respublikasynyń birinshi hatshysy D.A. Qonaev óz ótinishi boiynsha zeinetkerlikke shyǵyp, onyń ornyna Resei Federatsiyasynan G. Kolbin taǵaiyndaldy» degen habar berildi.
Búl habardy esti salysymen-aq avtobus ishindegi jastar oryndarynan túryp, shu ete qaldy. «Búl qalai?» degen súraqtar qarsha jaudy. Biri-birimen qyzu pikirtalas bastalyp ketti.
Sol kúni keshke jataqhanada barlyq student osy máseleni talqyladyq. Bireuler:
— Qonaevtyń jasy keldi, zeinetke shyǵuy múmkin, biraq elge eńbegi sińgen azamatty osylai únsiz bosata salu dúrys emes, eńbegin baǵalap, saltanatty túrde shyǵaryp salu kerek edi, — dese,
ekinshileri:
— Nege basshyny syrttan ákeledi? Óz elimizde bilimdi, bilikti azamattar jeterlik qoi, — dep ashyndy.
Búl pikirlerdiń barlyǵy ortalyqtyń qazaq halqymen sanaspai, syrttan basshy taǵaiyndauyna degen narazylyq edi.
Ertesine de sabaq arasynda osy áńgime jalǵasa berdi. Keshke qarai jataqhanaǵa kelgende, Almatyda jastardyń alańǵa shyǵyp, qarsylyq bildirip jatqanyn estidik. Ol kezde qazirgidei úyaly telefon joq, biraq jol qatynasy arqyly júrgen adamdar men radiodan berilgen habarlar búl jańalyqty tez taratty.
Kelesi kúni tańerteń sabaqqa jinalyp, bólmeniń esigin ashyp syrtqa shyqqaly túrǵanymda, ákem esik aldynda kirip kele jatyr eken. Ol kisi Sarybúlaq auylynda shopan bolyp júmys isteitin.
— Qaidan júrsiz? — desem,
— Balam, myna jaǵdaidy estip jata almadym. Túnde kólikpen audan ortalyǵyna jetip, odan avtobuspen keldim, — dedi.
Sosyn ákem maǵan:
— Balam, meniń sózimdi tyńda. Bireudiń sońynan erip, eshqaida shyqpa. Búryn da úkimetke qarsy pikir bildirgender jazyqsyz jauapqa tartylyp, quǵyn-súrginge úshyraǵan. Atańnyń taǵdyryn úmytpa, — dep eskertti.
Ákem aityp otyrǵany — atam Sybanqúl. 1932 jyly belgisiz sebeptermen bir túnde ústalyp ketip, sodan qaityp oralmaǵan. Eki jasar ákem anasymen birge qalyp, keiin naǵashylary arqyly Qytai asyp ketken eken. Tek 1955 jyly ǵana elge oralyp, Sarybúlaq sovhozynda túraqtap qalǵan. Ákesi turaly derek izdeuge júregi daualamaǵan.
Osyny aityp, ákem qaitadan auylǵa qaitty. Kózinde úrei men alań bar edi.
Sol kúni ekinshi sabaqtan keiin, eshkimniń úgitteuinsiz, tehnikumnyń barlyq studenti úzilis kezinde oblystyq atqaru komitetiniń aldyna baru úshin syrtqa shyqqan. Men esikten shyǵa almai qaldym. Basshylyq aldyńǵy toptyń shyǵyp ketkenin baiqamai, arttaǵy studentterdi ústap qalu úshin esikti jauyp úlgergen eken.
Búl jaǵdai tek bizdiń tehnikumda ǵana emes, Taldyqorǵan qalasyndaǵy barlyq oqu oryndarynda oryn alypty. Barlyq studentter ortalyq kóshege jinalǵan. Alaida alańǵa jeter jolda órt sóndiru kólikteri men bronьdy tehnikalar daiyn túr eken. Studentterge su shashyp, alańǵa jetkizbei keri qaitarǵan.
Keiin kelgen kurstastarymyz sol kórgen-bilgenderin aityp, jataqhanada gu-gu áńgime júrdi. Osydan keiin studentterdiń sabaqtan basqa jerge baruyna tyiym salynyp, jataqhana men oqu korpusy militsiya qyzmetkerleriniń baqylauyna alyndy. Bir ai boiy qatań tekseris júrgizildi.
KGB qyzmetkerleri kelip, konspektilerimizdi jinap, listovka taratqandardy izdedi. Alańǵa shyqqandardyń barlyǵyn aldyn ala túsirilgen surettermen salystyryp tekserip jatty.
Oqu ornynda kún saiyn jinalys ótip, oblys basshylary «dauryqpau kerek» dep túsindiru júmystaryn júrgizdi. Biraq sol jinalystarda pikir aitqan keibir ústazdar men komsomol úiymynyń jetekshileri jauapqa tartylyp, qyzmetterinen quyldy. Kórshiles oqu oryndarynda da studentterdiń oqudan shyǵarylyp, qamalǵany turaly suyq habarlar jetip jatty.
Osylaisha, egemendikke bastar alǵashqy qadamdar meniń zamandastarymnyń júregindegi otansúigishtik sezimnen, ortalyq basqaru júiesine qarsy shyqqan jan aiqaiynan bastaldy.
1986 jylǵy Jeltoqsan oqiǵasynda qaza tapqan zamandastarymnyń jandary jánnatta bolsyn. Olar — qazaq eliniń naǵyz batyrlary. Egemen elimizdiń túǵyry biik, bolashaǵy máńgi bolsyn!
Búl — sol Jeltoqsan kúnderiniń bir esteligi.
Ermek Kópjasarúly Svankulov
12.12.2018 jyl
