Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ قورشاعان ورتا

شىڭعىسحان – تاريحتا تۇڭعىش ەكولوگييالىق جارعى جاساعان ادام

admin
2025/07/18
قورشاعان ورتا
0

تابيعاتتى, قورشاعان ورتانى بۈلدىرەتىن كەساپاتتاردىڭ نە ەكەندىگىن اتا-بابالارىمىزدىڭ سوناۋ ەرتەدە-اق ەسكەرتىپ, سانامىزعا سىنالاپ سىڭىرىپ كەتكەنىن ەندى-ەندى تۈسىنە باستادىق. ول كەزدە بۈگىنگىدەي جازبا مەدەنيەتى, باسپاسۆز, اقپارات قۇرالدارى دا جوق ەدى. بىراق ولار سول اسىل تانىمدارىن اڭىز-ەرتەگى, ماقال-مەتەل, قاناتتى سۆز ارقىلى جادىمىزعا بارىنشا سىڭىردى. بۇل ۈردىس قازاق تەگىن قۇرايتىن ەرتەدەگى ساق, عۇن, ۈيسىن, قاڭلى, تۈركى, تۈركەش, قارلىق, قيدان, نايمان, جالايىر, كەرەي, كەرەيىت دەۋىرىنەن تارتىپ, شىڭعىسحان ىرگەسىن قالاعان ۇلى يمپەرييانىڭ بۈگىنگى مۇراگەرى بىزدىڭ بۋىنعا دەيىن جالعاسىپ كەلدى.

بالا كۈنىمىزدە اتامىز بەن ەجەمىزدىڭ تىزەسىنە سۈيەنىپ جاتىپ, نەشە تۈرلى ەرتەگى ەستيتىنبىز. ونىڭ ىشىندە ساققۇلاق, تاۋسوعار, كۆرەگەن, كۆلتاۋسار, جەلاياق, ۇشاتىن كىلەم سيياقتى كەيىپكەرلەر جۈيتكىگەن ارمانىمىزدى العا جەتەلەيتىن. سۆيتسەك, مۇنىڭ بەرى سول تۇستاعى اۋىر قوعامدىق جاعدايلار مەن قىم-قۋىت تىرشىلىك قىسپاعىنان قۇتىلۋدىڭ جولىن ىزدەگەن بابالارىمىزدىڭ بۈگىنگى كۆكتە قالىقتاعان ۇشاقتارعا, جەردە دە, سۋدا دا, كۆكتە دە جۈرە بەرەتىن قولدانبالى كۆلىكتەرگە, قولدانىستاعى سان تۈرلى بايلانىس قۇرالدارىنا, مۇز جارعىش كەمەلەرگە دەگەن اسىل ارمانى ەكەن عوي. بۇدان تىس, ادام بالاسىنىڭ ۆمىرىنە قاۋىپ تۆندىرەتىن جالماۋىز كەمپىر, جالعىز كۆزدى الىپ, جەتى باستى جەمىر, مىستاندار مەن جەزتىرناقتار, جەتى باستى ايداھارلار, قاراقۇلاق قورقاۋ قاسقىرلار تۋرالى دا قورقىنىشتى كەيىپكەرلەر ايتىلاتىن.

بۇلاردىڭ بەرى تابيعاتقا قۇدىرەتى جۈرەتىن ەرەكشە كۈش يەلەرى. ولاردىڭ ەربىر ەرەكەتى تابيعاتتى بۈلدىرۋ مەن قورشاعان ورتانى قۇرتۋدىڭ ماقساتىنا قۇرىلادى. دەمەك, بىزدىڭ بابالارىمىز ەكولوگييا بۈلىنبەي تاپ-تازا ساقتالعان سول تۇستىڭ ۆزىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ ادامزاتتىڭ بولاشىعىن قورعاۋ ەكەنىن وسىلاي ۇعىندىردى. تىپتى, سول كەزدىڭ ۆزىندە تۈپتىڭ-تۈبىندە تابيعاتتى بۈلدىرەتىن قاسكۆيلىكتى ۇرپاقتارىنىڭ ساناسىنا وسىلاي سىڭىرىپ, ولارعا كەلەشەكتى قورعاۋدىڭ بۇلجىماس قاعيداتىن ۇعىندىرىپ وتىردى. بۇل تەك بىزدىڭ قازاق حالقىندا عانا ەمەس, جەر بەتىندەگى بارلىق ۇلتتىڭ فولьكلورىندا ورتاق ۇعىم رەتىندە قالىپتاستى. ولاردىڭ سيپاتى, بەينەسى, ۇرپاقتارىنا جەتكىزۋ جولى ەرتۈرلى بولعانىمەن, تۈپكى ماقساتى – تابيعاتتى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سيياقتى بىر ماقساتپەن ۇشتاسىپ جاتتى.

بىر قىزىعى, بىزدىڭ سانامىز بابالارىمىزدىڭ وسى پاراساتىمەن سۋسىنداعان كەزدە ەكولوگييا مەملەكەت, ەلەم دەڭگەيىندە ەرەكشە قورعاۋعا الىندى. ال وسى سانالىق دەستۈردەن الىستاعان سايىن قورشاعان ورتانى بۈلدىرۋدىڭ نەشە تۈرلى سۇرقييا تەسىلى شىعا باستادى. جەر بايلىعىن جەكە باسىنىڭ قامى ۈشىن پايدالانىپ, كۆپتىڭ كەلەشەگىنە پىسقىرىپ قارامايتىندار, جەر-انانىڭ باۋىرىن تىلگىلەپ, باعاسىن كەتىرەتىندەر, باعالى اعاشتاردى قىرقىپ, ۆزەن-سۋلاردى لايلايتىندار شىقتى. بارلاپ قاراساڭ, بابالارىمىز تابيعاتقا كەلەر قاۋىپتى سان مىڭ جىل بۇرىن-اق سەزىنىپ, ەسكەرتىپ وتىردى. سونىمەن قاتار, بابالارىمىز تابيعاتتى قورعاۋداعى وزىق پايىمىن تۇرمىستىق بۇيىمدار ارقىلى دا كۆپكە ەسكەرتىپ, كۆڭىلگە تۈيىپ وتىرعانىن بۈگىنگى قازبا جۇماستارىنان تابىلعان جەدىگەرلەر ايعاقتايدى.

سول جەدىگەرلەردىڭ اراسىندا كۆشپەلى تۇرمىستى, اڭشىلىقتى جەنە ولاردىڭ نانىم-سەنىمدەرىن بەينەلەيتىن سۋرەتتەر كۆپ كەزدەسەدى. ەسىرەسە, ارىستان, جولبارىس, قابىلان, قۇلجا, تەۋەشكى, بۇعى, بۆكەن بەينەلەرى بار. ەرتتەۋلى اتتى ۇستاپ تۇرعان ادامدار مۈسىنى قۇيىلعان شامدالدار تىپتەن تاماشا. ەيەلدەردىڭ ەشەكەيلى بۇيىمدارىندا تۈيەلى كۆش, الۋان تۈرلى قۇس بەينەلەرى بار. دەمەك, بابالارىمىز تابيعاتتى, ۇشقان قۇس پەن جۈگىرگەن اڭدى قورعاۋ يدەيالارىن تۇرمىستىق بۇيىمداردا بەينەلەپ, ونى التىن, كۈمىسپەن اپتادى. بۇل دا تابيعاتتى قورعاۋدىڭ حاتقا تۈسپەگەن, بىراق تۇرمىس-تىرشىلىك تەسىلى ارقىلى ساناعا جۈكتەگەن ادامزاتتىڭ ەڭ ەرتەدەگى زاڭدىق ۈلگىسى. قىسقاسى, بىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ شىر ەتىپ ۆمىرگە كەلگەننەن جەر قوينىنا كىرگەنگە دەيىنگى ۆمىرى تازا تابيعات, كۆركەم قورشاعان ورتا, ەلەۋلى ەكولوگييالىق تازالىقپەن بىتە-قايناسىپ جاتقانىن بىلدىرەدى. بۇل تۋرالى سان تۈرلى دەلەل كەلتىرۋگە بولادى.

بىز وسىنداي تازا حالىقتىڭ ۇرپاعى ەدىك. الايدا بۈگىن سول بابالار سالعان تابيعاتتى قورعاۋ جولىنان الىستاپ بارامىز با, قالاي ۆزى? ەلەمدى شارپىعان الاپات ۆرتتەر, تىرشىلىكتى جەرمەن-جەكسەن ەتكەن سىلكىنىستەر, قۇم اپاتى, سۋ اپاتى, شەگىرتكە اپاتى, بۈگىندە ادامزات بالاسى بەتپە-بەت كەلگەن وبىر, وبا دەرتى, تاعى دا باسقالار سول ۆتكەننىڭ ۆنەگەسىن ەسكەرمەۋدەن تۋىنداعان ەسسىز قىلىقتار دەپ توپشىلاۋعا بولادى. قازاق بالاسى جەردى اناعا بالاپ, جەر-انا دەپ قۇرمەتتەدى. باسقالار دا وسىلاي باعالادى. انانىڭ قارعىسىنا قالۋدى دۈنيەدەگى ەڭ قاۋىپتى ىس دەپ سانادى. سول قۇرمەتكە نەمكەتتى قاراعان ادامزات بالاسى بۈگىندە جۇمىر جەردىڭ اشۋىن تۋعىزىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. تىپتى, الىپ اتوم بومباسىن, بيولوگييالىق قارۋىن, قىرىپ-جوياتىن قۇرالىن بىرى-بىرىنە كەزەنگەن ادامدار جەر-شارىنىنىڭ كۈلىن كۆككە ۇشىرۋعا شاق قالعانداي.

تابيعاتتى قورعاۋدى سانالىق تۇرعىدا وسىلاي جادىمىزعا جاتتاتقان بابالارىمىز ۇرپاق ازىپ, ەل بەرەكەسىز بولىپ, جەكە باستىڭ باقىتى ۈشىن اينالاسىن جۇلىپ جەپ بارا جاتقان تۇستا سول تانىمدارىن جارعىعا بەكىتىپ, كەمەل كۈشپەن كەلەشەكتى قورعاۋدىڭ جولىن قاراستىردى. راسىندا, بىز قازىر ۆتكەنىمىزدە جازبا تاريحىمىز بولماعان دەپ, باسقالاردىڭ جازىپ كەتكەن پەلساپاسىنا دەن قويامىز. بىراق بۈگىنگى كۈندەگى تۈگەندەلگەن تاريحتى تۈپتەپ قاراساڭ, بەرىندە قازاق تەگىن قۇراعان ەرتەدەگى تايپالاردا بەكىتىلگەن زاڭ-جارلىقتاردىڭ بولعانى دەلەلدەنىپ جاتىر. ەرينە, بىزدىڭ تەگىمىز جەنە ولاردىڭ دۈنيەگە كۆزقاراسى, قورشاعان ورتاعا قۇرمەتى, ەرلىك جولدارى جايلى قىتاي ارحيۋتەرىنەن كۆپ دەرەك تابۋعا بولادى.

«حانناما. باتىس ۆڭىر بايانى ۈيسىن بايانىندا» اتتى كىتاپتا ۇلى كۈنبي سەلەتتىڭ: «مالشى قاۋىمعا ايتىڭدار, شۇرايلى ۆرىسكە جىلقى اپارماسىن, ەل ىشى وعان بي زامانىنان دا ورنىقتى بولسىن», – دەپ جارلىق شىعارعانى جازىلادى. بۇل تۋرالى بىزدەن بۇرىنعى زەرتتەۋشىلەر مەن بىلىكتىلەر سان تۈرلى جورامال جاساعان. ونىڭ بىرەۋى ۆندىرىستىك قاتىناستى رەتتەۋدىڭ شاراسى دەپ قاراسا, ەندى بىرى ۈيسىن قوعامىنداعى اقسۈيەك بيلەۋشىلەردىڭ قاقتىعىسى مەن شيلەنىسىن تۋدىرماۋ ۈشىن جاسالعان قادام دەپ باعالادى. بىزدىڭ پايىمىمىزشا, بۇل سەلەتتىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋداعى ەڭ ۇتىمدى تەسىلى دەپ قارايمىز. ۆيتكەنى, سول تۇستا ۈيسىندەر دوڭحۋاڭ ۆڭىرى مەن سارى ۆزەننىڭ اڭعارىنداعى شۆلەيتتى ايماقتا قونىستاندى. جايىلىم از, جىلقى تۈلىگى كۆپ. «قورەگى ەت, سۋسىنى– ايران, قىمىز» بولعان ۈيسىندەر ۈشىن قورشاعان ورتانى قورعاۋ ەڭ ۇتىمدى جولدىڭ بىرى بولدى.

وسىنداي شارۋاشىلىقتىڭ تالابى, سۋى تۇنىق, شۆبى مول, شۇرايلى ۆڭىرگە دەگەن قۇشتارلىق ۈيسىندەردىڭ سول قونىسىن تاستاپ, ىلە ۆڭىرىنە كۆشۋىنە تۈرتكى بولدى. قىسقاسى, قازاقتىڭ ەرتە دەۋىردەن باستاپ كۆشپەندىلىككە جانى ۈيىر بولۋى, مىنە, وسىنداي تاڭعاجايىپ تابيعات, تازا ەكولوگيياعا دەگەن قۇشتارلىق ەدى. مۇنداي جازبالار تۈركى دالاسىنىڭ مەڭگىلىك ەسكەرتكىشىنە اينالعان «تونىكۆك قۇلپىتاسى», «كۈلتەگىن قۇلپىتاسى», «بىلگە قاعان قۇلپىتاسى», «كۆليشور قۇلپىتاسى», «ونگون قۇلپىتاسى», «حۋيتو-تامىر قۇلپىتاسى», «موينشور قۇلپىتاسى», «تەرحىن قۇلپىتاسى», «تەس قۇلپىتاسى», «سۋجى قۇلپىتاسى», «تالاس قۇلپىتاسى» سيياقتى ەسكەرتكىشتەر مەن تاس بەتىنە سالىنعان تاريحي جازبالاردا تۇنىپ تۇر. قىسقاسى, باسقا جۇرت جازۋ دەگەننىڭ نە ەكەنىن ەندى-ەندى ۈيرەنىپ جۈرگەندە بىزدىڭ اتالارىمىز تابيعاتتى قورعاۋدىڭ, جەر-انانى قادىرلەۋدەگى اسىل ارمانىن وسىلاي تاسقا قاشاپ جازىپ كەتتى. ەكولوگييالىق كودەكستىڭ العاشقى اۋتورلارى دا وسى ادامدار.

ال ەكولوگييانى قورعاۋ تۋرالى سوناۋ ەرتەدەگى بابالاردان بەرى قاراي جالعاسقان ۇلى يدەيالاردى جيناقتاپ, ونى حاتقا تۈسىرىپ, جارعىعا بەكىتكەن العاشقى ادام شىڭعىس حان بولاتىن. شىڭعىسحان بەكىتكەن «ۇلى جاساق» زاڭىنىڭ شيحيحۋتۋگ جازعان «كۆك دەپتەردەگى» تۈپنۇسقاسى تابىلماعانىمەن عالىمدار ونى «موڭعولدىڭ قۇپييا شەجىرەسى», «چينگيس حاانى بيلەگ سۋرگاال», راشيد اد-ديننىڭ «جىلنامالار جيناعى» جەنە ا.جۋۋەينيدىڭ «ەلەمدى جاۋلاپ الۋشىنىڭ تاريحى», ماركو پولونىڭ مەلىمەتتەرى ارقىلى زەرتتەپ, نەگىزگى سىرىن تام-تۇمداپ شەشە الدى. قىتاي عالىمى لي زۋفين «شىڭعىس حاننىڭ جاڭا ۆمىربايانى» اتتى ەڭبەگىندە, ۇلى جاساقتى سەگىز بۆلىمگە جىكتەپ كۆرسەتەدى.

موڭعول عالىمدارى لي زۋ فيننىڭ ەدەتتەگى تىيىم ەرەجەلەرىن ازاماتتىق زاڭ ەرەجەلەرىنىڭ بىر بۆلىمى دەپ ەسەپتەپ, «ۇلى جاساقتى» جەتى توپتاماعا بۆلەدى. ايتالىق, «ۇلى جاساقتىڭ» «جايىلىم جەر» تۋرالى بابى ەجەلگى قيدان زاڭدارىن ەسكە تۈسىرەدى. كۆك دەپتەرگە تۈسكەن بىر جارلىقتا «اڭ, قۇستىڭ ۆسىپ-ۆنۋ توقسانى مەزگىلىندە ولاردى رۇقساتسىز اۋلاۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى» دەپ كۆرسەتكەن. ال «ۇلى جاساقتاعى» «كۆشكەن جۇرتتىڭ وشاق ورنىنا جەنە ۆزەن-سۋعا زەر سىندىرۋعا تىيىم سالاتىن» ەرەجەسى تۈرىكتەردەن قالعان ەتيكالىق سالت. ەجەلگى زاڭنىڭ بۇل ەرەجەسى كەيىن مۇسىلمان دىني ەرەجەلەرىمەن ۇشتاسىپ, تۈركى حالىقتارىنىڭ اراسىندا مورالьدىق دەستۈرگە اينالدى.

مىسالى, قازىر قازاق حالقىندا «ەدىلەتسىزگە ەرگەن سۋعا سيەدى (جاماندىققا بارادى)» دەگەن مەتەل بار. شىڭعىسحاننىڭ «ۇلى جاساقتاعى» تابيعاتتى قورعاۋعا باعىتتالعان جارعىسى كەيىن كەلە «قاسىم حاننىڭ قاسقا جولىندا», «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولىندا», ەز-تەۋكەنىڭ جەتى جارعىسىندا دا قولدانىلدى.

شىڭعىسحان باتىسقا جورىق جاساۋدان بۇرىن قازاق دالاسىنداعى قالالاردا قورشاعان ورتانى قورعاۋ جەنە تازالىق شارت-جاعدايلارىن جاقسارتۋ ۈشىن قۇدىق جۈيەسىن قالىپتاستىرعان. ونىڭ بىرنەشە تۈرلى سەبەبى بولدى. بىرىنشىدەن, كليماتى قۇرعاق قازاق دالاسىنىڭ كۆپ جەرىندە ۆزەن-سۋ كەمشىن. ەكىنشى ەسكەري ىستەردىڭ قاجەتىنە بولا قۇدىق جۈيەسىن مىقتاپ ۆركەندەتۋگە تۋرا كەلدى. تاريحي ماتەريالدار مەن ارحەولوگييالىق زەرتتەۋلەردىڭ نەتيجەسىنە قارايتىن بولساق, قازاق دالاسىنداعى قالالار سول دەۋىردەگى بيلىك باسىنداعىلاردىڭ قورعانى رەتىندە دامىعان. ولار قالا تۇعىزعاندا بيلىك باسىنداعىلاردىڭ وتباسىن قورعاۋدى باستى ماقسات ەتكەن. سوعىس كەزىندە جەر بەتىندەگى سۋلار وڭاي بۇزعىنشىلىققا ۇشىرايتىن جەنە قارسى جاق سۋ قاينارىن ۈزىپ تاستاۋ, سۋعا ۋ سالۋ سيياقتى تەسىلدەردەن پايدالانىپ كەتپەسى ۈشىن جالپى بەتتىك قۇدىق ىستەتكەن. ۈشىنشىدەن, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى جەنە ەدەت-عۇرىپتىڭ قاجەتى ۈشىن دە وسىنداي قادامعا بارعان.

قازاقتار نەگىزىنەن مالشارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانعاندىقتان قالالى جەرلەردە دە مال باسى كۆپ بولعان. سول تۇستاعى تايپالار مەن ۇلىستاردا اۋىزسۋ مەن سۋاتتى بۆلەك ۇستايتىن جازىلماعان زاڭ بولعان. قازاق تىلىندەگى بۈگىنگى اۋىزسۋ اتاۋى سول زامانداعى قۇدىق سۋى مەن باستاۋ سۋىن مەڭزەيتىن. ال سۋات مال سۋعاراتىن ورىن. سول تۇستاعى قالالى جەرلەردە ارنايى سۋاتتار بەلگىلەنىپ, تۇرعىندار ۈشىن قۇدىقتان سۋ ىشۋ تەرتىبى ورناعان.

قازىر ويلاساق, شىڭعىسحاننىڭ وسى قۇدىق جۈيەسى ەل بيلەۋدىڭ دە تاماشا جاڭالىعىن جارىققا شىعارىپتى. ول كەزدە تەحنيكا تىم تاپشى بولعاندىقتان ەر وتباسى الدى-الدىنا قۇدىق قازا بەرمەيتىن, 20-30 وتباسى بىرىگىپ, بىر قۇدىق قازىپ الاتىن. وسىنشاما وتباسى بىر قۇدىقتان سۋ ىشكەندىكتەن بىرتە-بىرتە باۋىرلاسىپ, اتالاسىپ, جاقىنداسىپ, بەلگىلى بىر توپتىڭ بىرلىگىن قالىپتاستىرعان. قۇدىقتىڭ اتتارى دا ەرتۈرلى بولعان. كەيبىرەۋى قۇدىق يەسىنىڭ اتىمەن, كەيبىرەۋى قۇدىق قازىلعان جەردىڭ اتىمەن, تىپتى, كەيبىرەۋى قۇدىق قازىلعان ماتەريالدىڭ اتىمەن اتالعان. قازاق تىلىندەگى تاسقۇدىق, قۇمقۇدىق, شەگەن قۇدىق, تالقۇدىق, تاعى دا باسقا اتاۋلار, مىنە, وسىلاي تىلدىك قورىمىزعا ەنگەن. سونىمەن قاتار, ەل اراسىنا حابار-وشار تاراتقان كەزدە قۇدىقتى بىرلىك ەتىپ, قۇدىق باسىنداعى اۋىل اقساقالدارى ارقىلى ىس جۈرگىزىپ وتىرعان. سۋدىڭ قادىرىن, ماڭىزىن جاقسى تۈسىنگەن قازاق حالقىنىڭ تانىمىندا سۋعا بايلانىستى, سۋدى قاستەرلەپ, قادىرلەيتىن ىرىم-تىيىم سۆزدەرى كۆپتەپ كەزدەسەدى.

«سۋ ىشكەن قۇدىعىڭا تۈكىرمە», «شەلەكتەگى سۋعا اۋىز سالما», «تۈندە سۋ الۋعا بارما», «بەتى اشىق قالعان سۋدى ىشپە», «قولىڭدى جۋعان سوڭ سىلكىمە», تاعى دا باسقا تىيىم سۆزدەر قازاق حالقىنىڭ سۋ قادىرىن, تابيعاتتىڭ تازالىعىن تۈسىنەتىن ەڭ كەرەمەت ۇعىمدارى. شىڭعىسحان حالىقتىڭ وسى اقىل-پاراساتىن تيىمدى قولدانىپ, بايىپتاپ, سارالاپ, ونى ەل باسقارۋدىڭ ىسىنە ەنگىزىپ, قازاق قانا ەمەس, تۈركى ەلەمىنىڭ, تىپتى, تۇتاس ادامزات بالاسىنىڭ تاريحىندا ەڭ العاشقى ەكولوگييالىق جارعى جاساعان ادام رەتىندە تاريح ساحناسىنان ورىن الدى.

شىڭعىسحان ورناتقان تابيعاتتى, ەسىرەسە, سۋ قورعاۋ جايلى تەرتىپتىڭ بىر ۇشىعىن بىز دە بالا كۈنىمىزدە كۆرىپ قالدىق. قىس قىستاۋدا ىشەر سۋدى ارنايى بەلگىلەنگەن بۇلاق باسىنان تاسىپ ىشەتىنبىز دە, بەلگىلەنگەن سۋاتتارعا عانا مال سۋعارىلاتىن. اۋىزسۋ الاتىن باستاۋلارعا مال اياعىن تيگىزبەيتىن, ال سۋاتتان ىشەر سۋ المايتىن. بۇل جاعداي بالالىق شاعىن اۋىلدا ۆتكىزگەن مەنىڭ قۇرداستارىمنىڭ دا باسىنان ۆتكەنى انىق. شىڭعىسحاننىڭ وسى بىر قاراپايىم جارعىسى مىڭداعان جىلدار بويى قازاقتاردىڭ اراسىندا تابيعي قالپىندا ساقتالىپ كەلدى.

 

قاجەت انداس

سۋرەت عالامتوردان الىندى

Post Views: 19
Парк аумағында таралған сүтқоректілер
قاجەت اقپارات

پارك اۋماعىندا تارالعان سۇتقورەكتىلەر

August 31, 2026
Қала көркі – еңбекте: тазалық сақшыларымен бір күн
قورشاعان ورتا

قالا كوركى – ەڭبەكتە: تازالىق ساقشىلارىمەن ءبىر كۇن

November 30, 2025
Қауіп аз, бірақ сақтық керек
قورشاعان ورتا

ءقاۋىپ از، ءبىراق ساقتىق كەرەك

November 4, 2025
Экологиялық жауапкершілік пен жасыл даму
قورشاعان ورتا

ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك پەن جاسىل دامۋ

October 31, 2025
Соғыс және экология
قورشاعان ورتا

سوعىس جانە ەكولوگيا

September 30, 2025
Жаһандық жылынудың Қазақстанға әсері
قورشاعان ورتا

جاھاندىق جىلىنۋدىڭ قازاقستانعا اسەرى

September 24, 2025
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz