Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ حالىق جادى

قاسىرەت قايتىپ كەلمەسىن

admin
2026/01/08
حالىق جادى
0
Қасірет қайтып келмесін

مەنىڭ  اكەمنىڭ تۋعان اعاسى بايبالاەۆ قۇرمانباي ەلگە تانىمال، كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ، ۇلتجاندى ادام بولاتىن.

اتاقتى قارقارا جارمەڭكەسىنىڭ شارۋاشىلىق ءىسىن باسقارعان. ەل جاقسىلارى جازدىڭ 3-4 ايىندا وسى جارمەڭكەگە جينالىپ، ۇلى ءدۇبىر تاماشا، توي-دۋمانعا اينالدىرىپ، اينالاداعى ەلدىڭ كوڭىل- كۇيىن ءبىر كوتەرىپ تاستايدى ەكەن.

مەنىڭ شەشەم (قۇرمانبايدىڭ كەلىنى) ءۇمىت ول كۇندەردى بىلاي دەپ ەسكە الۋشى ەدى:

«…ايتۋلى بەلگىلى قوناقتارعا ارنايى ءۇي تىگىلىپ، الاڭسىز دەمالىپ، تاماشالاۋعا جاعداي تۋعىزىلاتىن. ەسەسىنە ولار دا تاماشانى تاماشاعا قوساتىن. تىگىلگەن ءۇيدىڭ ۇزىكتەرىن ءتۇرىپ تاستاپ امىرە قاشاۋباەۆ ءان شىرقاعاندا ءۇنى قارقارا جارمەڭكەسىنىڭ باسىنان اياعىنا كەتۋشى ەدى. قازاقتىڭ اتتىسى ات ۇستىندە، جاياۋى جاتا  قالىپ ءان تىڭدايتىن. سەركە قوجامقۇلوۆ، قاليبەك قۋانىشباەۆ، قانابەك بايسەيىتوۆ باي، بايدىڭ كەمپىرى، توقالى، جالشىسى  بولىپ ويناپ، ەلدى قىران-توپان كۇلكىگە باتىراتىن. يسا بايۇزاقوۆ “ءبىر تۇندە بىلتە شامنىڭ جارىعىمەن جازىپ شىقتىم” دەپ، “اقبوپە” پوەماسىن وقيتىن».

قۇرمانباي اكەم سول ءبىرتۋار  ازاماتتاردىڭ اق باتاسىن العان كىسى بولاتىن.  قۇرمانباي جەتى اعايىندى ەدى. بايبالانىڭ جەتى بالاسى ەل العاشقى وتىرىقشىلىققا  كوشكەندە بىرىگىپ كىرپىش قۇيىپ، قاراعاي ءتىلىپ، اۋىلدان دانعىراتىپ ءۇي سالدىرادى.

“اعايىن بار بولساڭ كورە المايدى، جوق بولساڭ  بەرە المايدى” دەگەندەي، ءبىر اۋىلداس اعايىن بايبالا بايدىڭ بالاسى قۇرمانباي، انە، بايلىعىن ىستەپ، حان سارايىنداي ءۇي سالدى، كەدەي-كەپشىكتەردىڭ ەڭبەگىن قاناپ”،… دەپ ارىز دومالاتىپ، ۇستاتتى. ءبىز جىلىسايدا تۇراتىنبىز. ۇزىنبۇلاقتىڭ ەكى اراسى جاقىن، جاياۋ كەلسەم، توبەسى شوشاق باس كيىم كيگەن (گپۋ دەيتىنبىز) ەكى ادام اتقا مىنگىزىپ ايداپ بارادى. ءۇي ءىشى  ۋ دا  شۋ، جىلاۋ-سىقتاۋ. شەشەمىز زاۋرە ەكىقابات، توقسانداعى اجەم كىشىمجان، 2-3 جاسار بالاسى ەرمەك، كىشكەنتاي قارىنداسىم كلارا وسىلايشا اڭىراپ قالا بەردى.

اكەمىز قۇرمانباي سول كەتكەننەن مول كەتىپ، ۆلاديۆوستوكتان بىراق شىقتى. ءبىر كۇندەردە 1937 جىلى زار-زاپىران وكىنىش ارالاس ءبىر حات كەلدى ولەڭدەتىپ.

“ەرمەگىم، ۇزاپ كەتتىم قاراعىمنان،

زار بولدىم ءبىر سۇيۋگە تاماعىڭنان.

ەل-جۇرتىم، جەتىم جايىن بىلەسىڭ عوي،

ءوزىڭنىڭ كەم كورمەشى قاراعىڭنان….

بايبالا ۇلى قۇرمانباي دەپ بىلەرسىزدەر،” دەگەندەي

وكسىك حاتتار مۇنان كەيىن دە كەلىپ جاتتى.

1940 جىلى ءبىر قازاق، ءبىر باشقۇرتتان ولەڭمەن جازىلعان سۋىق حات كەلدى. “…مەن قۇرەكەڭمەن سوتتى بولىپ جۇرگەندە تابىستىم. اۋىر ازاپتى بىرگە كوردىك. مۇندا كورگەن قيىنشىلىعىمىزدى ادام بالاسىنىڭ باسىنا بەرمەسىن. مەن سياقتى ول دا بولماشى نارسە ءۇشىن سوتتالىپتى. ءوزى سونداي پاراساتتى، اقىلدى، قامقور ازامات ەكەن. وسىنداي ازاماتقا قاستاندىق جاساعان ادامنىڭ ءوزى دە وڭا قويماس. اۋىر ازاپقا شىداماي، اۋىرىپ قايتىس بولدى. مەن ءوز قولىممەن جەرلەدىم، قۇران باعىشتادىم.

ەگەر وسى ازاپتان قۇتىلسام، مىندەتتى تۇردە اۋىلدارىڭىزعا، قۇرەكەڭنىڭ وتباسىنا بارىپ قايتامىن،” – دەپتى حاتتا. بىراق ۇلى وتان سوعىسى باستالىپ كەتتى، كەلمەدى، بار ما، جوق پا ول بەيباق، بىلمەيمىز.

قۇرمانبايدىڭ وتباسىنىڭ دا  اۋىلدا كورمەگەن ازابى-توزاعى جوق. شەشەمىز زاۋرە سول قايعى-قاسىرەتتىڭ ازابىنان كوپ كەشىكپەي قايتىس بولدى.

اكەمىز قۇرمانباي بالاسى ەرمەكتى ءىشان (رىسجان) اپكەمىزگە اماناتتاپ كەتكەن، ۇلكەن اكەمىز سارسەبەك قولىنا الدى. ۇلكەن بالاسى زەيدەن سوعىسقا كەتىپ، قايتپادى. ۇلكەن اپام (اجەم كىشىمجان)، قارىنداسىم كلارا مەن، ۇشەۋمىزدىڭ تاۋقىمەتىمىزدى شەشەم ءۇمىت بىركىسىدەي كوتەرىپ، مەحنات، ازاپ-توزاقتىڭ وتىن  كوسەپ ءجۇرىپ باعىپ قاقتى.

بۇل قاسىرەت جالعىز ءبىزدىڭ وتباسىمىزدىڭ باسىنان وتكەن تاريح ەمەس، بارشا قازاق بالاسىنىڭ باسىنان وتكەن قاراتۇنەك ەدى عوي.

تاۋەلسىزدىكتىڭ اق تاڭى اتىپ، جازىقسىز جاپا كورىپ ولگەندەرىمىز ءتىرىلىپ، وشكەن وتى قايتا جاندى. مەنىڭ دوسىم، قۇرداسىم، باۋىرىم زىقاەۆ ءادىلحان بالالارىنا باس بولىپ، جازىقسىز جازالانعان ءوز اكەسى اشاداننان باستاپ 165 اكەمىزگە كەگەننەن ەڭسەلى ەسكەرتىش ورناتتى. جىل سايىن ەل بولىپ، جۇرت بولىپ باسىنا بارىپ، قارالى كۇننىڭ اقتاڭداقتارىن اشىپ ايتىپ، ەسكە الىپ، بوزداقتاردى ۇرپاقتارى ءبىر اۋناتىپ تۇسىرەدى.

زامان وزگەردى، ادامدار دا وزگەردى. مىنا بەيبىت ومىردە قازاقتىڭ جاڭا ۇرپاقتارى ءوسىپ-ءونىپ، كوگەرىپ-كوكتەۋدە. ءتىپتى تاۋەلسىزدىك العان جىلى تۋعانداردىڭ ءوزى 25 جاسقا كەلىپتى. مەنىڭ نەمەرە قىزىم ايدانا ماقساتقىزى ورازاەۆا تاۋەلسىزدىكپەن تۇيدەي قۇرداس. بيىل جاڭا وتاۋ قۇرىپ، ومىرلىك جار تاۋىپ، ۇلان-عايىر توي جاساپ ۇزاتىلىپ، مەنى ۇشپاققا شىعاردى.

ەرمەگىم دە 80-نەن اسىپ، باسى امان، باۋىرى ءبۇتىن تىرلىك كەشۋدە. نەمەرە-شوبەرەلەردىڭ اتاسى ۇلىن ۇياعا، قىزىن قياعا قوندىرىپ، جۇبايى جالعاسپەن باقىتتى ءومىر سۇرۋدە.

ءبىز، ءومىردىڭ نەبىر قيامەتىن كورگەن قاريالار: “ەلىمىز امان، جۇرتتىمىز تىنىش بولسا ەكەن، بەيبىت ءومىر جالعاسىن تاۋىپ، اعايىنىڭ ارازدىعى ازايىپ، ىنتىماق، بىرلىگى ارتا بەرسە ەكەن، ۇرپاعىمىز باي-قۋاتتى وسكەلەڭ ءومىر كەشسە ەكەن، قازاعىم ماڭگىلىك ەل بولۋ ارمانىنا جەتسە ەكەن”…دەپ دۇعا جاساپ، كۇنىمىزدى وتكىزۋدەمىز. ءلايىم  سولاي بولعاي!

 

سوۆەت ورازاەۆتىڭ ەستەلىگى،

رايىمبەك اۋدانىنىڭ

قۇرمەتتى ازاماتى.

جاريالاندى. – تالدىقورعان: «جەتىسۋ» گازەتى. №121. 2016. -3 ب.

دەرەكوز: https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1723995

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 20
Ақиқат айтылмай қалды
حالىق جادى

اقيقات ايتىلماي قالدى

August 12, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
حالىق جادى

بايىرشا ابىلايحانوۆتىڭ بەيمالىم تاعدىرى

August 10, 2026
Айбат
حالىق جادى

ايبات

August 4, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
حالىق جادى

كەلمەسكە كەتسىن سول زۇلمات…

July 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
حالىق جادى

جاركەنت وڭىرىندەگى «الجير»

July 30, 2026
Екпемен елін сақтаған…
حالىق جادى

ەكپەمەن ەلىن ساقتاعان…

July 27, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz