باسى: 25-ماۋسىم جارلىعىنىڭ كەسىرىنەن بۇلىنشىلىككە ءتۇسىپ، قىتايعا قاشقان قىرعىزداردىڭ حالدارىنىڭ قانداي ناشارلىعىن كوزىمەن كورگەن ءتىلشى «قازاقتىڭ» 213 نومىرىندە جازىپ وتىر. ءار جەردەن بارعان جاردەمنىڭ قانشا ەكەنىن وتكەن نومەردە جازىپ كورسەتىپ وتىرمىز. بەرىلىپ جاتقان جاردەم، اش-جالاڭاش قالعان قىرعىزداردىڭ حالدارىنا قاراعاندا جوق ەسەبىندە. سوندىقتان تۇركىستان كوميتەتىنىڭ توراعاسى (تورعاي وبلىسىنىڭ كوميسسارى) ءاليحان بوكەيحانوۆ سول كوميتەتتىڭ اعزاسى (جەتىسۋ وبلىسىنىڭ كوميسسارى) مۇحامەتجان تىنىشپاەۆقا جەدەلحات جىبەردى: «بوسقىن قىرعىزدار ءۇشىن 200 مىڭ سوم قازىنادان قارىز سۇراۋ كەرەك» دەپ. سونداي ءبىر رەت بەرىلەتىن مولىراق سومامەن قىرعىزدار حالىن جيىپ الماسا، ازداپ جينالعان كومەك قىرعىزداردىڭ تولىپ جاتقان ماۇقتاجدىعىنىڭ بىرىنە جەتسە، بىرىنە جەتپەي تاپشىلىق قىلا بەرمەكشى.
ءبىر جاعىنان قارىز اقشا بەرىپ، ءبىر جاعىنان جاردەم جيناسا، قازىرگىدەي قىمباتشىلىق زاماندا قىرعىز سياقتى ىشەرگە تاماعى جوق، كيەرگە كيىمى جوق، پانالاۋعا ءۇيى جوق، جۇرداي بولىپ سورلاعان مۇقتاجدىققا جەتەر قارجى سوندا عانا جينالادى.
اڭساپ ولەيىن دەپ جاتقان ادامنىڭ اۋزىنا سۋ تامىزعانداي، از-كوپ دەمەي، اركىم الىنە قاراي جاردەم ەتۋ ۇلى ادامشىلىق، ەكىنشىدەن، اعايىنشىلىق جۇزىنەن كىمگە بولسا دا بورىش.
بۇنى ايرىقشا ايتىپ، الاش ازاماتتارىنىڭ ەسىنە سالىپ وتىرعانىمىز: قىرعىز اعايىندارىنىڭ الدىنداعى اعايىنشىلىق بورىشتارىن ۇمىتپاي وتەۋلەرى ءتيىس دەگەنىمىز.
ءاليحان بوكەيحانوۆ، احمەت بايتۇرسىنوۆ، مىرجاقىپ دۋلاتوۆ، سەيدالىم كادىرباەۆ، امان الىمبەكوۆ، جانۇزاق جانىبەكوۆ، احمەت مامەتوۆ، ەلدەس عۇماروۆ…
«ويان قازاق!»
(بوسقىن قىرعىز باۋىرلارىما ارناۋ!)
وقىرماندارعا ءمالىم، «ويان قازاق!» اتتى ولەڭىمدى ەسكى ۇكىمەت شام كورىپ، «قازاق ويانىپ كەتەدى دەپ» قورقىپ، 1911 جىلى مەنى سوتقا بەردى. سونىڭ سەبەبىنەن جىل جارىمنان اسا ۋاقىت اباقتىدا جاتىپ شىقتىم. «ويان قازاق!» حالىق اراسىنا تاراماسىن دەپ، ۇكىمەت تيىم سالدى. سودان كەيىن قولعا تۇسپەگەن 1000 دانا شامالى «ويان قازاق!» التى جىلدان بەرى ءبىر ورىندا جاتىر ەدى. ەندى ازاتتىق تاڭى اتتى. ەسكى ۇكىمەت مۇلدەم كەتتى. شاعىمشى «باۋىرلارىمىزدىڭ دا» كوزى جوعالدى. جاۋىز ۇكىمەتتىڭ جاۋىزدىعىمەن بىلتىر 25-ماۋسىم جارلىعىنان قازاق حالقى قان جىلادى. بارىمىزدەن ارتىعىراق قىرعىز باۋىرلارىمىز قىرعىنعا ۇشىرادى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن سول قىرعىز باۋىرلارىمىزدان كوپ ەل قىتاي جەرىندە – بوسقىندا، اشارشىلىقتا، قىرعىندا. جاس بالالارىن ءبىر شەلەك بيدايعا، ءبىر توياتىن تاماققا ساتىپ، قاتىن-قىزدارىن ءبىر قويدىڭ پۋلىنا ايىرباستاپ، ەستيارلارى موينىنا دوربا سالىپ، تىلەنشى بولىپ كەتكەندىگى ءمالىم بولىپ تۇر.
سوندىقتان ساقتاۋلى تۇرعان مىڭ دانا الگى «ويان قازاقتىڭ!» اقشاسىن بوسقىندا جۇرگەن جەتىم-جەسىرلەردىڭ پايداسىنا باعىشتاسام. بۇرىنعى قۇنى 20 تيىن ەدى. ەندى پۋلى مىناداي قايىرلى ىسكە جۇمسالاتىن بولعان سوڭ، الۋشىلارعا باعاسى 50 تيىن بولسىن دەپ مولشەرلەدىم. پوشتا قۋنى كىتاپ باسى 2 تيىن. ءبىر كىسىگە 50 كىتاپتان كەم ساتىلمايدى. اقشاسىن تومەنگى مەكەن-ءجايى بويىنشا كۇن بۇرىن جىبەرۋ كەرەك. بۇلاي دەۋىمنىڭ سەبەبى – تەزىرەك ءوتىپ، اقشاسى اشارشىلىقتاعى باۋىرلارعا تەزىرەك تاپسىرىلسىن دەگەنىم. 1000 دانا كىتاپ تەز ساتىلسا، سودان ونگەن 500 سوم شامالى اقشا، كوپ پۋل بولماسا دا، ەل-جۇرت، جەر-سۋ، مۇلكىنەن ايىرىلىپ، بۇل كۇندە ءبىر ءتىلىم نانعا زار بولىپ تۇرعان سورلىلارعا از دا بولسا كومەك بولار ەدى. بۇل بەيشارا باۋىرلارىمىزدى ەسكەرۋ، ولىمنەن-قىرعىننان قۇتقارۋ الاش ازاماتتارىنىڭ بورىشى!
«ويان قازاقتى!» جوعارعى شارتپەن الدىرۋعا نيەتى بار، سورلى بولعان باۋىرلارىنا جانى اشىعان ازاماتتار مىناۋ ادىرىستەگى جۇماعالي تىلەۋليننەن الدىرسىن. مەكەكن-جايى:
گ. پەتروپاۆلوۆسك ، اقمولينسكايا وبلاست. ۋۆادنايا بولنيتسا، فەلدشەرۋ دجۋماگاليۋ تلەۋلينۋ.
مىرجاقىپ دۋلاتوۆ.
ىشكى حابار
25-ماۋسىم جارلىعى تاقىرىپتى تورعاي ۋەزىندە بولعان وقيعالاردى قازاق بولىپ كەڭەسۋگە، حالىق اراسىن تىنىشتاندىرۋعا وبلىستىق كوميسساردىڭ شاقىرۋىمەن تورعاي ۋەزىنىڭ اقساقالدارى جينالىپ، سويلەسىپ، جاڭا ارادا تورعاي ۋەزىندەگى ارعىن-قىپشاق اعايىندار ءبىتىم قىلدى. حالىق تىنىشتالدى، تورعاي وبلىسىنداعى اسكەر قايتارىلدى.
«قازاق» گازەتى، №233، 2-بەت. 1917 جىل.
ءتۇپ نۇسقا اراب حارپىندە.
اۋدارعان قاجەت انداس.
نارودۋ الاشا! (كازاحسكومۋ نارودۋ)
يز-زا نەپودچينەنيا پريكازۋ و پريزىۆە منوگيە كيرگيزى پودۆەرگليس گونەنيام ي بىلي ۆىنۋجدەنى بەجات ۆ كيتاي.
و بەدستۆەننوم پولوجەنيي كيرگيزوۆ ۆ كيتاە ۆ №213 گازەتى «كازاح»، پيسال ناش كوررەسپوندەنت، ۆىدەۆشيي ۆسە سۆويمي گلازامي. ۆ پروشلوم نومەرە مى پيسالي وب وكازىۆاەموي پوموشي.
وكازىۆاەمايا پوموش گولودايۋشيم كيرگيزام كاك كاپليا ۆ مورە. پوەتومۋ چلەن تۋركەستانسكوگو كوميتەتا (كوميسسار تۋرگايسكوي وبلاستي) اليحان بوكەيحانوۆ وبراتيلسيا تەلەگرامموي چلەنۋ ەتوگو جە كوميتەتا (كوميسسارۋ سەميرەچەنسكوي وبلاستي) – مۋحامەدجانۋ تىنىشباەۆۋ و نەوبحوديموستي پروسيت ۋ كازنى (گوسۋدارستۆا)، دليا كيرگيزسكيح بەجەنتسەۆ، 200 000 رۋبلەي. تاكايا سۋمما رازوم موجەت رەشيت ۆسە ۆوپروسى كيرگيزسكيح وبەزدولەننىح، ا پوستەپەننو پوستۋپايۋشايا پوموش وت كوميتەتوۆ، ۋچرەجدەنيي ي نارودا نيكاك نە رەشيت منوگوچيسلەننىح پروبلەم كيرگيزوۆ. تولكو پري پوددەرجكە گوسۋدارستۆا ي نارودنوي پوموشي موجەت رەشيت ۆسە ۆوپروسى كيرگيزوۆ، ۋ كوتورىح نەت ني ەدى، ني ودەجدى، ني كروۆا. كاجدىي دولجەن چۋۆستۆوۆات سەبيا وبيازاننىم، پو ۆوزموجنوستي، پروتيانۋت رۋكۋ پوموشي براتسكومۋ كيرگيزسكومۋ نارودۋ، ەتو كاك كاپليا ۆودى مەچتايۋشەمۋ تولكو و سمەرتي، چەلوۆەكۋ.
ەتي سلوۆا مى ادرەسۋەم وسوبەننو كازاحسكومۋ نارودۋ: مى پروستو وبيازانى يسپولنيت سۆوي براتسكيي دولگ پەرەد كيرگيزسكيم نارودوم.
اليحان بوكەيحانوۆ، احمەت بايتۋرسىنوۆ، مىرجاكىپ دۋلاتوۆ، سەيداليم كىدىرباەۆ، امان اليمبەكوۆ، جانۋزاك جانيبەكوۆ، احمەت مامەتوۆ، ەلدوس گۋماروۆ.
«ويان كازاح!» (پروسنيس كازاح)
(پوسۆياشەنيە وبەزدولەننىم كيرگيزسكيم براتيام)
ناشيم چيتاتەليام يزۆەستنو، چتو زا ستيحي «پروسنيس كازاح»، ۆ 1911 گودۋ مەنيا سۋديلي. ستاروە پراۆيتەلستۆو يسپۋگالوس، چتو كازاحي دەيستۆيتەلنو «پروسنۋتسيا»، ستانۋت پروسۆەشەننىمي. يا پروۆەل بولەە پولۋتورا لەت ۆ تيۋرمە. بوياس راسپروسترانەنيا ەتيح ستيحوۆ ۆ نارودە، ەگو زاپرەتيلي. پوسلە ەتوگو، وكولو 1000 ەكزەمپلياروۆ ستيحوۆ (پروسنيس كازاح) شەست لەت پرولەجالي نا پولكە. تەپەر ناستۋپيلا سۆوبودا. ستاروە پراۆيتەلستۆو ۋشلو ۆ نەبىتە. «دوبروجەلاتەلي» توجە يسچەزلي.
يز-زا كوۆارستۆا ستاروگو پراۆيتەلستۆا وت ۋكازا وت 25- يۋنيا پروشلوگو گودا، كازاحسكيي نارود پلاكال كروۆيۋ. بولشە ۆسەح پوسترادال كيرگيزسكيي نارود، ون وكازالسيا نا گراني ۆىميرانيا. دو سەگودنياشنەگو دنيا كيرگيزى، ۆو منوجەستۆە، ناحودياتسيا نا كيتايسكوي زەملە، گولودنىە، بەسپراۆنىە، پودۆەرگايۋتسيا ۆسياكيم گونەنيام ي ۋنيجەنيام. دوشلو دو توگو، چتو زا ۆەدرو پشەنيتسى پرودايۋت سۆويح مالىح دەتەي، ا جەنشين ي دەۆوك زا ودنوگو بارانا. ا ۆزروسلىە پوۆەسيۆ نا پلەچي كوتومكي، پوشلي پوپروشاينيچات، ي ەتو نام يزۆەستنو.
پوەتومۋ دەنگي ۆىرۋچەننىە وت پروداجي تەح 1000 ەكزەمپلياروۆ «پروسنيس كازاح» ناپراۆليايۋ ۆ پوموش كيرگيزام ناحودياشيمسيا ۆ يزگنانيي. رانشە تسەنا كنيجكي بىلو دۆادتسات كوپەەك. تەپەر كوگدا رەشەنو، چتو ۆىرۋچكا پولنوستيۋ پويدەت نا بلاگوە دەلو، كنيگا بۋدەت ستويت دليا چيتاتەلەي- 50 كوپەەك . ۋسلۋگا پوچتى- 2 كوپەيكي زا كنيجكۋ، سكيدوك نەت.
وتپراۆكا نە مەنەە 50 كنيگ ۆ ودين ادرەس.
وپلاتۋ پروشۋ پرويزۆوديت پرەدۆاريتەلنو، تاك كاك پوستۋپيۆشيە سرەدستۆا نەمەدلەننو بۋدۋت ناپراۆلەنى ۆ پوموش براتيام-كيرگيزام.
ەسلي بۋدۋت راسكۋپلەنى 1000 ەكزەمپلياروۆ كنيگي، ۆىرۋچەننىە 500 رۋبلەي نەبولشايا سۋمما، نو ۆسە-جە پوموش، وترەزاننىم وت سۆوەگو نارودا، نە يمەيۋشيم ني كروۆا، ني كۋسكا حلەبا كيرگيزام.
پوزابوتيتسيا و سۋدبە وبەزدولەننىح كيرگيزوۆ، سپاستي يح وت ۆىميرانيا، يسترەبلەنيا – براتسكيي دولگ كازاحسكوگو نارودا. وتۆەتستۆەننىي زا رەاليزاتسيۋ كنيگ ي سبور سرەدستۆ دليا كيرگيزوۆ د.تلەۋلين.
وبراشاتسيا پو ادرەسۋ: گ. پەتروپاۆلوۆسك، اكمولينسكايا وبلاست، ۋۆودنايا
بولنيتسا، فەلدشەرۋ دجۋماگالي تلەۋلينۋ.
مىرجاكىپ دۋلاتوۆ.
ۆنۋترەننيە نوۆوستي
دليا وبسۋجدەنيا ي رازياسنەنيا سۋتي پريكازا وت 25-گو يۋنيا دليا ۋسپوكوەنيا نارودنىح ۆولنەنيي، يمەۆشيح مەستو ۆ تۋرگايسكوم ۋەزدە، پو پريگلاشەنيۋ وبلاستنوگو كوميسسارا ۆ تۋرگاە پروشلو سوۆەشانيە س اكساكالامي ۋەزدا.
كازاحي رودوۆ ارگىن، كيپچاك، پريشلي ك سوگلاشەنيۋ. نارود ۋسپوكويلسيا، ۆوەننىە وتريادى وتوزۆانى.
گازەتا «كازاح» № 233، ستر 2، 1917 گود.
ماتەريال پودگوتوۆلەن پو پەرەۆودۋ كاجەتا اندaسا.
پەرەۆود نا رۋسسكيي يازىك – سابىرجان كاليەۆ.
يستوچنيك: ينفورماتسيوننوە اگەنتستۆو “Q-Andas”.
جالعاسى بار…











