Basy: 25-mausym jarlyǵynyń kesirinen búlinshilikke túsip, Qytaiǵa qashqan qyrǵyzdardyń haldarynyń qandai nasharlyǵyn kózimen kórgen tilshi «Qazaqtyń» 213 nómirinde jazyp otyr. Ár jerden barǵan járdemniń qansha ekenin ótken nómerde jazyp kórsetip otyrmyz. Berilip jatqan járdem, ash-jalańash qalǵan qyrǵyzdardyń haldaryna qaraǵanda joq esebinde. Sondyqtan Túrkistan komitetiniń tóraǵasy (Torǵai oblysynyń komissary) Álihan Bókeihanov sol komitettiń aǵzasy (Jetisu oblysynyń komissary) Múhametjan Tynyshpaevqa jedelhat jiberdi: «Bosqyn qyrǵyzdar úshin 200 myń som qazynadan qaryz súrau kerek» dep. Sondai bir ret beriletin molyraq somamen qyrǵyzdar halyn jiyp almasa, azdap jinalǵan kómek qyrǵyzdardyń tolyp jatqan maúqtajdyǵynyń birine jetse, birine jetpei tapshylyq qyla bermekshi.
Bir jaǵynan qaryz aqsha berip, bir jaǵynan járdem jinasa, qazirgidei qymbatshylyq zamanda qyrǵyz siyaqty isherge tamaǵy joq, kierge kiimi joq, panalauǵa úii joq, júrdai bolyp sorlaǵan múqtajdyqqa jeter qarjy sonda ǵana jinalady.
Ańsap óleiin dep jatqan adamnyń auzyna su tamyzǵandai, az-kóp demei, árkim áline qarai járdem etu úly adamshylyq, ekinshiden, aǵaiynshylyq júzinen kimge bolsa da borysh.
Búny airyqsha aityp, Alash azamattarynyń esine salyp otyrǵanymyz: qyrǵyz aǵaiyndarynyń aldyndaǵy aǵaiynshylyq boryshtaryn úmytpai óteuleri tiis degenimiz.
Álihan Bókeihanov, Ahmet Baitúrsynov, Mirjaqyp Dulatov, Seidálim Kadyrbaev, Aman Álimbekov, Janúzaq Janybekov, Ahmet Mámetov, Eldes Ǵúmarov…
«OYAN QAZAQ!»
(Bosqyn qyrǵyz bauyrlaryma arnau!)
Oqyrmandarǵa málim, «Oyan qazaq!» atty óleńimdi eski úkimet sham kórip, «Qazaq oyanyp ketedi dep» qorqyp, 1911 jyly meni sotqa berdi. Sonyń sebebinen jyl jarymnan asa uaqyt abaqtyda jatyp shyqtym. «Oyan qazaq!» halyq arasyna taramasyn dep, úkimet tiym saldy. Sodan keiin qolǵa túspegen 1000 dana shamaly «Oyan qazaq!» alty jyldan beri bir orynda jatyr edi. Endi azattyq tańy atty. Eski úkimet múldem ketti. SHaǵymshy «Bauyrlarymyzdyń da» kózi joǵaldy. Jauyz úkimettiń jauyzdyǵymen byltyr 25-mausym jarlyǵynan qazaq halqy qan jylady. Bárimizden artyǵyraq qyrǵyz bauyrlarymyz qyrǵynǵa úshyrady. Kúni búginge deiin sol qyrǵyz bauyrlarymyzdan kóp el Qytai jerinde – bosqynda, asharshylyqta, qyrǵynda. Jas balalaryn bir shelek bidaiǵa, bir toyatyn tamaqqa satyp, qatyn-qyzdaryn bir qoidyń pulyna aiyrbastap, estiyarlary moinyna dorba salyp, tilenshi bolyp ketkendigi málim bolyp túr.
Sondyqtan saqtauly túrǵan myń dana álgi «Oyan qazaqtyń!» aqshasyn bosqynda júrgen jetim-jesirlerdiń paidasyna baǵyshtasam. Búrynǵy qúny 20 tiyn edi. Endi puly mynadai qaiyrly iske júmsalatyn bolǵan soń, alushylarǵa baǵasy 50 tiyn bolsyn dep mólsherledim. Poshta quny kitap basy 2 tiyn. Bir kisige 50 kitaptan kem satylmaidy. Aqshasyn tómengi meken-jaii boiynsha kún búryn jiberu kerek. Búlai deuimniń sebebi – tezirek ótip, aqshasy asharshylyqtaǵy bauyrlarǵa tezirek tapsyrylsyn degenim. 1000 dana kitap tez satylsa, sodan óngen 500 som shamaly aqsha, kóp pul bolmasa da, el-júrt, jer-su, múlkinen aiyrylyp, búl kúnde bir tilim nanǵa zar bolyp túrǵan sorlylarǵa az da bolsa kómek bolar edi. Búl beishara bauyrlarymyzdy eskeru, ólimnen-qyrǵynnan qútqaru Alash azamattarynyń boryshy!
«Oyan qazaqty!» joǵarǵy shartpen aldyruǵa nieti bar, sorly bolǵan bauyrlaryna jany ashyǵan azamattar mynau ádiristegi Júmaǵali Tileulinnen aldyrsyn. Mekekn-jaiy:
G. Petropavlovsk , Aqmolinskaya oblastь. Uvadnaya bolьnitsa, felьdsheru Djumagaliyu Tleulinu.
Mirjaqyp Dulatov.
ISHKI HABAR
25-mausym jarlyǵy taqyrypty Torǵai uezinde bolǵan oqiǵalardy qazaq bolyp keńesuge, halyq arasyn tynyshtandyruǵa oblystyq komissardyń shaqyruymen Torǵai ueziniń aqsaqaldary jinalyp, sóilesip, jańa arada Torǵai uezindegi arǵyn-qypshaq aǵaiyndar bitim qyldy. Halyq tynyshtaldy, Torǵai oblysyndaǵy ásker qaitaryldy.
«Qazaq» gazeti, №233, 2-bet. 1917 jyl.
Túp núsqa arab harpinde.
Audarǵan Qajet Andas.
NARODU ALASHA! (KAZAHSKOMU NARODU)
Iz-za nepodchineniya Prikazu o prizyve mnogie kirgizy podverglisь goneniyam i byli vynujdeny bejatь v Kitai.
O bedstvennom polojenii kirgizov v Kitae v №213 gazety «Kazah», pisal nash korrespondent, vydevshii vse svoimi glazami. V proshlom nomere my pisali ob okazyvaemoi pomoshi.
Okazyvaemaya pomoshь golodayushim kirgizam kak kaplya v more. Poetomu chlen Turkestanskogo komiteta (komissar Turgaiskoi oblasti) Alihan Bokeihanov obratilsya telegrammoi chlenu etogo je komiteta (komissaru Semirechenskoi oblasti) – Muhamedjanu Tynyshbaevu o neobhodimosti prositь u kazny (gosudarstva), dlya kirgizskih bejentsev, 200 000 rublei. Takaya summa razom mojet reshitь vse voprosy kirgizskih obezdolennyh, a postepenno postupayushaya pomoshь ot komitetov, uchrejdenii i naroda nikak ne reshit mnogochislennyh problem kirgizov. Tolьko pri podderjke gosudarstva i narodnoi pomoshi mojet reshitь vse voprosy kirgizov, u kotoryh net ni edy, ni odejdy, ni krova. Kajdyi doljen chuvstvovatь sebya obyazannym, po vozmojnosti, protyanutь ruku pomoshi bratskomu kirgizskomu narodu, eto kak kaplya vody mechtayushemu tolьko o smerti, cheloveku.
Eti slova my adresuem osobenno kazahskomu narodu: my prosto obyazany ispolnitь svoi bratskii dolg pered kirgizskim narodom.
Alihan Bokeihanov, Ahmet Baitursynov, Myrjakyp Dulatov, Seidalim Kydyrbaev, Aman Alimbekov, Januzak Janibekov, Ahmet Mametov, Eldos Gumarov.
«OYAN KAZAH!» (PROSNISЬ KAZAH)
(Posvyashenie obezdolennym kirgizskim bratьyam)
Nashim chitatelyam izvestno, chto za stihi «Prosnisь kazah», v 1911 godu menya sudili. Staroe Pravitelьstvo ispugalosь, chto kazahi deistvitelьno «prosnutsya», stanut prosveshennymi. YA provel bolee polutora let v tyurьme. Boyasь rasprostraneniya etih stihov v narode, ego zapretili. Posle etogo, okolo 1000 ekzemplyarov stihov (Prosnisь kazah) shestь let prolejali na polke. Teperь nastupila svoboda. Staroe Pravitelьstvo ushlo v nebytьe. «Dobrojelateli» toje ischezli.
Iz-za kovarstva starogo pravitelьstva ot Ukaza ot 25- iyunya proshlogo goda, kazahskii narod plakal krovьyu. Bolьshe vseh postradal kirgizskii narod, on okazalsya na grani vymiraniya. Do segodnyashnego dnya kirgizy, vo mnojestve, nahodyatsya na kitaiskoi zemle, golodnye, bespravnye, podvergayutsya vsyakim goneniyam i unijeniyam. Doshlo do togo, chto za vedro pshenitsy prodayut svoih malyh detei, a jenshin i devok za odnogo barana. A vzroslye povesiv na plechi kotomki, poshli poproshainichatь, i eto nam izvestno.
Poetomu denьgi vyruchennye ot prodaji teh 1000 ekzemplyarov «Prosnisь kazah» napravlyayu v pomoshь kirgizam nahodyashimsya v izgnanii. Ranьshe tsena knijki bylo dvadtsatь kopeek. Teperь kogda resheno, chto vyruchka polnostьyu poidet na blagoe delo, kniga budet stoitь dlya chitatelei- 50 kopeek . Usluga pochty- 2 kopeiki za knijku, skidok net.
Otpravka ne menee 50 knig v odin adres.
Oplatu proshu proizvoditь predvaritelьno, tak kak postupivshie sredstva nemedlenno budut napravleny v pomoshь bratьyam-kirgizam.
Esli budut raskupleny 1000 ekzemplyarov knigi, vyruchennye 500 rublei nebolьshaya summa, no vse-je pomoshь, otrezannym ot svoego naroda, ne imeyushim ni krova, ni kuska hleba kirgizam.
Pozabotitьsya o sudьbe obezdolennyh kirgizov, spasti ih ot vymiraniya, istrebleniya – bratskii dolg kazahskogo naroda. Otvetstvennyi za realizatsiyu knig i sbor sredstv dlya kirgizov D.Tleulin.
Obrashatьsya po adresu: g. Petropavlovsk, Akmolinskaya oblastь, Uvodnaya
bolьnitsa, felьdsheru Djumagali Tleulinu.
Myrjakyp Dulatov.
VNUTRENNIE NOVOSTI
Dlya obsujdeniya i razъyasneniya suti prikaza ot 25-go iyunya dlya uspokoeniya narodnyh volnenii, imevshih mesto v Turgaiskom uezde, po priglasheniyu oblastnogo komissara v Turgae proshlo soveshanie s aksakalami uezda.
Kazahi rodov Argyn, Kipchak, prishli k soglasheniyu. Narod uspokoilsya, voennye otryady otozvany.
Gazeta «Kazah» № 233, str 2, 1917 god.
Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk – Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.
Jalǵasy bar…











