Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Қажет дерек

Ақсу ауданынан байлар қатарында жатқызылып тергелген, сайлану құқығынан айырылғандар (1931 жыл)

admin
2026/08/31
Қажет дерек
0
Ақсу ауданынан байлар қатарында жатқызылып тергелген, сайлану құқығынан айырылғандар (1931 жыл)

Басы: https://qandas.kz/a%d2%9bsu-audanynan-bajlar-%d2%9batarynda-zhat%d2%9byzylyp-tergelgen-sajlanu-%d2%9b%d2%b1%d2%9by%d2%93ynan-ajyryl%d2%93andar-1931-zhyl-5-11133/

 

№15 АУЫЛ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ ТАҒДЫРЫ

1930–1931 жылдардағы Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл тұрғындарына қатысты 16 есептік-тексеру карточкасы – Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру, бай шаруашылықтарын тәркілеу, «бай-кулактарды тап ретінде жою», астық пен мал дайындау науқандары және саяси қуғын-сүргіннің ауыл деңгейіндегі көрінісін ашатын құнды микротарихи дерек.

Құжаттарда әр адамның аты-жөні, жасы, туған жері, отбасы құрамы, кәсібі, әлеуметтік мәртебесі, сайлау құқығынан айырылу себебі, әскери қызметке қатысы, қамауға алынуы және тағылған айыптары көрсетілген. Карточкалардың басым бөлігінде 1931 жылғы 14 мамырда Ақсу станциясында ОГПУ аудандық өкілі Макаров пен тергеу тобы жүргізген тексеру туралы белгілер бар.

Бұл материалдарды жекелеген адамдардың өмірбаяндық мәліметтері ретінде ғана емес, кеңестік биліктің қазақ ауылын әлеуметтік жағынан жіктеу, бақылау және жазалау тетігін көрсететін тұтас тарихи деректер кешені ретінде қарастыру қажет.

Тарихи-саяси жағдай

№15 ауыл тұрғындарына қатысты құжаттар Қазақстандағы ауыл шаруашылығын күшпен қайта құру саясаты шегіне жеткен кезеңде жасалған.

1928 жылғы ірі бай шаруашылықтарын тәркілеу науқанынан кейін республикада көшпелі және жартылай көшпелі халықты күштеп отырықшыландыру, шаруаларды жаппай колхоздарға біріктіру, мал мен астықты мемлекеттік жоспар бойынша өткізу, тұқым қорын жинау және ауылдарға «қатты тапсырмалар» белгілеу шаралары жүргізілді.

Мемлекеттік дайындау науқандары дәстүрлі мал шаруашылығының ерекшеліктері мен ауылдардың нақты экономикалық мүмкіндіктерін толық ескермеді. Қазақ ауылы үшін мал азық-түлік көзі ғана емес, отбасының негізгі күнкөрісі, көлігі, киім-кешек пен айырбас құралы болатын. Сондықтан малды күштеп өткізу шаруашылықтың күйреуіне және халықтың тіршілік көзінен айырылуына алып келді.

Карточкаларда қайталанатын «астық дайындау», «мал дайындау», «тұқым қорын жинау», «егіс науқаны», «колхоз құрылысы» және «қатты тапсырма» деген тіркестер мемлекеттік қысымның негізгі бағыттарын көрсетеді.

Кеңестік билік бұл міндеттерді орындамауды жай шаруашылық мәселесі ретінде қарастырмады. Мемлекеттік жоспардың ауырлығын сынау, мал мен астықты тапсырудан бас тарту немесе ауылдастарын мұндай науқандарға қарсы болуға шақыру саяси қарсылық ретінде бағаланды. Осылайша экономикалық наразылық «таптық қарсылық», «контрреволюциялық әрекет» немесе «антикеңестік үгіт» деген айыптарға ұласты.

Ақсу көтерілісі және «наурыздағы көтеріліс»

№15 ауыл тұрғындарының жеті карточкасында «наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы» деген айып кездеседі. Бұл Бармахов Садуббай, Базкенов Оразалы, Оразымахов Мұхаметжан, Орысбаев Әубәшар, Мінтанов Ахмет, Қашымбаев Қайдамбек және Шотжанов Сейсембекке қатысты жазылған.

Құжаттағы «мартовское выступление» атауы 1930 жылдың көктемінде Ақсу өңірінде болған шаруалар қозғалысымен байланысты болуы ықтимал. Бұл қозғалыс күштеп ұжымдастыруға, мал мен астық дайындау науқандарына, тұқым қорын күштеп жинауға және ауылдағы әкімшілік қысымға қарсы бағытталған.

Көтеріліске қатысушылардың талаптары Кеңес өкіметін толық құлатудан гөрі, ауылдарға салынған міндеткерліктер мен экономикалық қысымды тоқтатуға бағытталуы мүмкін. Алайда ОГПУ органдары мұндай қарсылықтарды «қарулы контрреволюциялық бүлік» ретінде бағалады.

Карточкалардың 1931 жылы толтырылуы көтеріліс басылғаннан кейін де анықтау, тексеру және жазалау жұмыстарының жалғасқанын көрсетеді. Наурыз оқиғасынан кейін бір жыл өтсе де, ОГПУ көтеріліске қатысты деп есептелген адамдарды, мемлекеттік дайындау саясатына қарсы пікір айтқандарды және оларға көмектесті деген күдікке ілінгендерді арнайы есепке алған.

Бұл жағдай қуғын-сүргіннің бір реттік әскери операциямен аяқталмағанын аңғартады. Көтерілістен кейін ауыл тұрғындарын ұзақ мерзімді бақылау, тексеру және біртіндеп жауапкершілікке тарту жүйесі қалыптасқан.

Қылмыстық баптар және тағылған айыптар

№15 ауыл тұрғындарына қолданылған Қылмыстық кодекс баптары кеңестік жазалау аппаратының саяси және экономикалық қарсылықты қалай қылмысқа айналдырғанын көрсетеді.

Қылмыстық кодекстің 58²-бабы

58²-бап қарулы көтеріліске, билікке қарсы ұйымдасқан әрекетке немесе контрреволюциялық бүлікке қатысқандарға қолданылған.

Бұл бап Бармахов Садуббайға, Базкенов Оразалыға, Оразымахов Мұхаметжанға, Орысбаев Әубәшарға, Мінтанов Ахметке, Қашымбаев Қайдамбекке және Шотжанов Сейсембекке тағылған.

Олардың барлығына дерлік «наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы» деген айып қойылған. Алайда карточкаларда олардың көтеріліс кезіндегі нақты әрекеттері, қару қолданғаны, қандай топтың құрамында болғаны немесе кімнің куәлік бергені жазылмаған.

Сондықтан бұл материалдарды адамның кінәсін толық дәлелдейтін сот құжаты емес, ОГПУ жасаған жедел-есептік және тексеру сипатындағы тізім ретінде бағалау орынды.

Қылмыстық кодекстің 58¹⁰-бабы

58¹⁰-бап контрреволюциялық үгіт пен насихатқа қатысты қолданылған.

Бұл бап Базкенов Оразалыға, Мінтанов Ахметке және Қашымбаев Қайдамбекке тағылған. Оларға астық пен мал дайындау саясатына, сондай-ақ колхоз құрылысына қарсы үгіт жүргізді деген айып қойылған.

Кеңестік саяси-құқықтық тәжірибеде мемлекеттік саясатқа наразылық білдірген сөздің өзі антикеңестік үгіт ретінде бағалануы мүмкін еді. Адамның жоспардың ауырлығын айтуы, малын беруден бас тартуы немесе ауылдастарын сақтандыруы қылмыстық жауапкершілікке негіз болған.

Қылмыстық кодекстің 61-бабы

61-бап мемлекеттік тапсырмаларды, міндеткерліктерді немесе шаруашылық науқандарын орындаудан бас тартқандарға қолданылған.

Бұл бап бойынша Сүлейменов Қали, Байбосынов Ербосын, Жақышев Омар, Тоқшабаев Садықбек, Татанов Тоқбұра және Шұтабаев Ыбырайым жауапқа тартылған.

Оларға астық пен мал дайындауға қарсылық білдіру, тұқым қорын жинауға қарсы үгіт жүргізу, егіс науқанын қолдамау және «қатты тапсырмаларды» орындамау айыптары тағылған.

Шаруаның қолында жоспарды орындауға жеткілікті мал немесе астықтың болмауы көп жағдайда ескерілмеген. Мемлекеттік міндеттемені орындай алмау әдейі жасалған саяси қарсылық ретінде бағаланып, адамның сотқа тартылуына, мүлкінің тәркіленуіне немесе жер аударылуына негіз болуы мүмкін еді.

Осылайша 58-баптар мен 61-бап өзара байланысты жазалау тетігіне айналды. Бірі шаруаларды саяси қарсылас ретінде айыптаса, екіншісі экономикалық тапсырмаларды орындай алмағаны үшін жауапқа тартуға мүмкіндік берді.

Сайлау құқығынан айыру және әлеуметтік жіктеу

16 карточкадағы азаматтардың барлығы «лишен голоса», яғни сайлау құқығынан айырылған адамдар ретінде көрсетілген.

Оларды бұл санатқа енгізуге бұрынғы болыс басқарушысы, бай, кулак, қанаушы, молда немесе саудагер деген әлеуметтік белгілер негіз болған.

Бармахов Садуббай бұрынғы болыс басқарушысы, қанаушы және саудагер ретінде белгіленген. Базкенов Оразалы бай әрі молда деп көрсетілген. Жақышев Омар, Тоқшабаев Садықбек және Шұтабаев Ыбырайым молда ретінде танылған. Оразымахов Мұхаметжан мен Орысбаев Әубәшар саудагерлер қатарына жатқызылған.

Сайлау құқығынан айыру тек дауыс беруге тыйым салумен шектелмеді. Мұндай адамдар жергілікті басқару органдарына сайлана алмады, мемлекеттік қызметтен шеттетілді, әлеуметтік көмек алуда, білім алу мен жұмысқа орналасуда кедергілерге тап болды. Олардың отбасы мүшелері де саяси тұрғыдан сенімсіз топ ретінде қабылдануы мүмкін еді.

«Лишенец» мәртебесі адамды қоғамнан оқшаулаудың және кейінгі қудалауға құқықтық әрі идеологиялық негіз дайындаудың бір құралы болды.

Кеңестік билік дәстүрлі қазақ қоғамындағы ықпалды адамдарды – болыстарды, молдаларды, ауқатты шаруаларды, саудагерлер мен ауыл ақсақалдарын – «тап жауы» ретінде көрсетті. Осы арқылы ауылдың бұрынғы әлеуметтік құрылымы мен бедел иелерінің ықпалы әлсіретілді.

Қудалаудың көлемі мен жас ерекшелігі

Тізімге енгізілген адамдардың жасы 17 мен 75 жас аралығында. Олардың орташа жасы шамамен 54, ал медианалық жасы 58 жас.

Тізімде 75 жастағы Татанов Тоқбұра, 70 жастағы Базкенов Оразалы, 66 жастағы Жақышев Омар мен Шұтабаев Ыбырайым, 64 жастағы Мінтанов Ахмет пен Байбосынов Ербосын бар.

Бұл деректер қуғын-сүргіннің тек жас немесе қарулы адамдарға емес, егде жастағы ауыл тұрғындарына да бағытталғанын көрсетеді. Қарт адамдардың «контрреволюционер», «қанаушы», «молда» немесе «үгітші» ретінде танылуы кеңестік таптық саясаттың ауыл ақсақалдарын да қамтығанын аңғартады.

Ерекше назар аударатын тұлға – 17 жастағы Есжанов Құдайберген. Құжатта оның кәмелетке толмағандықтан тұтқындалмағаны көрсетілгенімен, ол «қанаушы» ретінде сайлау құқығынан айырылып, тұқым қорын жинауға және мал дайындауға қарсы үгіт жүргізді деп айыпталған.

Бұл мысал әлеуметтік таңбалаудың адамның нақты әрекетіне ғана емес, отбасының әлеуметтік тегіне де байланысты болғанын көрсетеді. «Бай» немесе «қанаушы» деп танылған отбасының жас мүшесі де саяси сенімсіздер қатарына енгізілген.

Жалпы 16 адамның жетеуі 58² немесе 58¹⁰-баптармен тұтқындалған, алтауы 61-бап бойынша сотқа тартылған. Екі адам жауапкершіліктен бой тасалап жүрген деп көрсетілсе, бір адам кәмелетке толмағандықтан қамауға алынбаған.

Демек, тізімдегі 16 адамның 13-і тұтқындалған немесе соттық жауапкершілікке тартылған.

Айыптардың мазмұны бойынша мал дайындауға қарсылық 13 адамға, астық дайындауға қарсылық 10 адамға, колхоз құрылысына қарсы әрекет төрт адамға, тұқым қорын жинауға қарсылық төрт адамға және егіс науқанына қарсылық бір адамға тағылған.

Бұл мәліметтер наразылықтың басты себептері шаруалардың күнделікті тұрмысы мен шаруашылығына тікелей қатысты болғанын көрсетеді. Құжаттарда «қарсы үгіт» деп көрсетілген әрекеттердің бір бөлігі отбасын, мал-мүлікті және тіршілік көзін сақтап қалуға бағытталған қарсылық болуы ықтимал.

Бой тасалау және босқыншылық

Құзбеков Балағаз бен Тоқшыбаев Шағи «жауапкершілікке тартылмаған, қашып жүр» деп көрсетілген.

Бұл мәліметтер 1930–1931 жылдары ауыл тұрғындарының тұтқындалудан, тәркілеуден және жер аударудан құтылу үшін тұрғылықты жерін тастап кетуге мәжбүр болғанын аңғартады.

Олардың нақты қайда кеткені құжатта көрсетілмеген. Сондықтан Қытайға, Өзбекстанға немесе басқа өңірге өтті деп нақты тұжырым жасауға болмайды. Дегенмен олардың бой тасалауы сол кезеңде күшейген босқыншылық үдерісінің жергілікті көрінісі болуы мүмкін.

Босқыншылыққа аштық қаупімен қатар, мал-мүлікті тәркілеу, қамауға алу, жер аудару және мемлекеттік тапсырмаларды күштеп орындату сияқты жағдайлар әсер етті.

Отбасы құрамы және демографиялық мәліметтер

Карточкалардағы отбасы құрамы сол кезеңдегі қазақ ауылының демографиялық және әлеуметтік құрылымын зерттеуге мүмкіндік береді.

Құжаттарда әйелдер, балалар, келіндер, өгей балалар, қарт ата-аналар және бірнеше буыннан тұратын отбасылар көрсетілген.

Бармахов Садуббайдың отбасында әйелі, өгей қызы, ұлы және екі қызы болған. Оразымахов Мұхаметжанның отбасында әйелі, ұлы, келіні және үш қызы көрсетілген. Тоқшабаев Садықбектің отбасында әйелі, үш ұлы және екі қызы, ал Татанов Тоқбұраның отбасында әйелі мен үш ұлы болған.

Жақышев Омар, Құзбеков Балағаз және Тоқшыбаев Шағи екі әйел алған адамдар ретінде көрсетілген. Бұл деректер 1930-жылдардың басында дәстүрлі отбасы құрылымының кейбір белгілері сақталғанын көрсетеді.

Алайда екі әйел алу фактісінің осы карточкалар бойынша саяси қудалауға тікелей себеп болғаны дәлелденбейді. Сондықтан оны қуғын-сүргіннің жеке негізі ретінде емес, сол кезеңдегі отбасы құрылымы туралы қосымша мәлімет ретінде қарастырған дұрыс.

ОГПУ үшін отбасы құрамын анықтау да маңызды болған. Себебі отбасы асыраушысының тұтқындалуы, мүлкінің тәркіленуі немесе жер аударылуы оның әйелі мен балаларын күнкөріссіз қалдырды. Осылайша саяси қуғын-сүргін бір адаммен шектелмей, бүкіл отбасының тағдырына әсер етті.

Базкенов Оразалы отбасының тарихи қайшылығы

Базкенов Оразалының карточкасы ерекше назар аудартады.

Ол 70 жаста болған және құжатта бай, қанаушы, молда, наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, астық дайындау мен колхоз құрылысына қарсы үгітші ретінде көрсетілген. Оған Қылмыстық кодекстің 58² және 58¹⁰-баптары тағылған.

Сонымен бірге оның отбасы мүшелерінің бірі Өзбек КСР-інің Ташкент қаласында Қызыл Армия батальонының командирі болып қызмет еткені жазылған.

Бұл бір отбасы ішіндегі тағдырлардың күрделі әрі қарама-қайшы болғанын көрсетеді. Бір отбасының егде мүшесі «тап жауы» және «контрреволюционер» деп танылса, екінші мүшесі кеңестік әскери жүйеде жауапты қызмет атқарған.

Қызыл Армияда қызмет ететін туысының болуы Базкенов Оразалыны қудалаудан қорғамаған. Бұл кеңестік әлеуметтік жіктеудің отбасы мүшелерінің нақты қызметіне қарамастан қолданылғанын аңғартады.

Алайда батальон командирінің Базкенов Оразалыға нақты қандай туыстық қатысы болғанын анықтау үшін қосымша архив құжаттары қажет.

ОГПУ-дың бақылау және есепке алу жүйесі

Карточкалар ОГПУ-дың жедел-тергеу және есепке алу жұмыстарының бір бөлігі болған.

Құжаттардың басым бөлігінде ОГПУ аудандық өкілі Макаровтың аты, 1931 жылғы 14 мамыр, Ақсу станциясы, «тергеу тобымен тексерілді» және «тергеу тобының өкілетті өкілі» деген белгілер кездеседі.

Бұл мәліметтер ауыл тұрғындарының әлеуметтік тегі, отбасы құрамы, бұрынғы қызметі, кәсібі, саяси ұстанымы мен тұрғылықты жері жеке-жеке есепке алынғанын көрсетеді.

Карточкалардың бір үлгіде толтырылуы қуғын-сүргіннің жүйелі және бюрократиялық сипатта жүргізілгенін аңғартады. Адамдар бұрынғы болыс, бай, кулак, молда, саудагер, қанаушы, көтерілісші, антикеңестік үгітші немесе мемлекеттік тапсырманы орындамаған адам деген санаттарға бөлінген.

ОГПУ үшін адамның нақты іс-әрекетімен қатар, оның әлеуметтік шығу тегі мен ауыл ішіндегі бұрынғы беделі де маңызды болған. Сондықтан «бай», «молда» немесе «бұрынғы болыс» деген атаудың өзі саяси күдікке негіз бола алды.

Алайда бұл карточкалардың өзінде нақты адамдардың кейін қандай жазаға кесілгені толық көрсетілмеген. Олардың арасында сотталғандар, қамауға алынғандар және қашып жүргендер бар болғанымен, жер аудару мерзімі, үкімнің мазмұны немесе кейінгі тағдыры белгісіз.

Сондықтан аталған адамдардың тағдырын анықтау үшін жеке тергеу істерін, сот үкімдерін, жер аудару тізімдерін, ақтау материалдарын және өзге архив қорларын салыстыра зерттеу қажет.

Құжаттардағы идеологиялық тіл

Карточкаларда қолданылған «бай», «кулак», «қанаушы», «контрреволюционер» және «үгітші» деген сөздер бейтарап әлеуметтік сипаттама емес. Олар кеңестік биліктің идеологиялық және құқықтық терминдері болған.

Бұл атаулар арқылы адамдар алдын ала қоғамға қауіпті және саяси сенімсіз топ ретінде көрсетілді. Алайда карточкаларда олардың нақты қанша малы болғаны, қанша жалдамалы жұмысшы пайдаланғаны немесе қандай көлемде сауда жасағаны көп жағдайда жазылмаған.

Сондықтан қазіргі ғылыми мәтінде «бай», «қанаушы», «кулак» деген атауларды құжаттағы термин ретінде көрсету қажет. Оларды адамның нақты әлеуметтік жағдайын толық дәлелдейтін сипаттама ретінде қабылдауға болмайды.

«Астық дайындауға қарсы үгіт жүргізді» немесе «колхоз құрылысына қарсы шықты» деген тұжырымдар да тергеу органының бағасы болып табылады. Карточкаларда мұндай айыптардың нақты қандай куәлікке немесе оқиғаға сүйенгені көрсетілмеген.

Осыған байланысты кеңестік тергеу тілін тарихи шындықтың дәлме-дәл бейнесі ретінде емес, мемлекеттік биліктің ауыл тұрғындарын қалай жіктеп, сипаттағанын көрсететін дерек ретінде талдау қажет.

Деректанулық және аудармалық ескертулер

№15 ауыл материалдарын ғылыми айналымға енгізгенде бірқатар сақтық қағидаларын ұстану қажет.

Құжаттардағы адам аттары орыс графикасымен, кей жағдайда бұрмаланып жазылған. Сондықтан алдымен түпнұсқадағы нұсқаны, одан кейін ықтимал қазақша оқылымын көрсету дұрыс.

Мысалы, «Уразимахов Мухомежан» есімі Оразымахов Мұхаметжан немесе Оразалинов болуы мүмкін. Қосымша дерек табылмайынша бір нұсқаны түпкілікті дұрыс деп бекітуге болмайды.

Бармахов Садуббай, Базкенов Оразалы және Оразымахов Мұхаметжанның карточкаларындағы «Выбыл 02/III» тіркесін бірден «босатылды» деп аудару дұрыс емес.

Кеңестік іс жүргізуде «выбыл» сөзі есептен шығарылды, басқа мекемеге жіберілді, басқа жерге ауыстырылды, қамау орнынан әкетілді немесе тұрғылықты жерінен кетті деген мағыналардың бірін беруі мүмкін. Сондықтан нақты мағынасы қосымша құжат арқылы анықталуға тиіс.

Құжаттағы «арестован судом» тіркесі де құқықтық тұрғыдан нақтылауды қажет етеді. Сот әдетте үкім шығарады, ал қамауды тергеу немесе қауіпсіздік органдары жүзеге асырады. Оны «сот шешімімен жауапқа тартылған» деп шартты түрде аударып, түпнұсқадағы тіркесті ескертуде сақтау орынды.

«т/отд» қысқартуы транспорттық бөлімді білдіруі ықтимал. «Райупол ОГПУ» – ОГПУ-дың аудандық өкілетті өкілі. Қысқартуларды ашқанда олардың болжамды сипатын көрсету қажет.

Бұл карточкаларды толық тергеу ісі немесе сот үкімі деп қабылдауға болмайды. Оларда куәлардың аты, жауап алу хаттамалары, заттай дәлелдер, үкімнің толық мәтіні, жазаның түрі және адамның кейінгі тағдыры көрсетілмеген.

Сондықтан карточкалар адамдардың кінәсін дәлелдейтін түпкілікті құжаттан гөрі, ОГПУ-дың жедел-есептік және тексеру материалдары ретінде құнды.

Ұжымдастыру мен ашаршылық арасындағы байланыс

№15 ауыл құжаттары 1931–1933 жылдардағы Ұлы ашаршылық қарсаңындағы үдерістерді жергілікті деңгейде көрсетеді.

Ашаршылыққа малды жаппай тәркілеу, көшпелі шаруашылықты күштеп отырықшыландыру, астық пен мал дайындау жоспарының шамадан тыс болуы, шаруалардың күнкөріс қорын тартып алу, босқыншылық және ауылдағы беделді адамдарды қудалау әсер етті.

Тізімдегі адамдардың барлығы дерлік мал шаруашылығымен айналысқан. Олардың мал дайындауға жаппай қарсы шығуы бұл саясаттың ауыл тіршілігіне қаншалықты ауыр соққы болғанын көрсетеді.

Шаруа мемлекеттік жоспарды орындау үшін малын, астығын немесе тұқым қорын өткізсе, отбасының күнкөріс мүмкіндігі азайды. Ал тапсырманы орындай алмаса, қылмыстық жауапкершілікке тартылу қаупі туды.

Осылайша ауыл тұрғындары экономикалық және саяси қысымға қатар ұшырады. Бір жағынан олардың негізгі шаруашылық ресурстары алынса, екінші жағынан қарсылық білдіргендері үшін айып тағылды.

Бұл үдерістер ауыл шаруашылығының күйреуіне, босқыншылықтың күшеюіне, азық-түлік тапшылығына және халықтың жаппай ашығуына жағдай жасады.

№15 ауыл карточкалары ашаршылықтың аяқ астынан пайда болмағанын, оның алдында ауылдың экономикалық негізін әлсіреткен және халықты саяси тұрғыдан қудалаған ұзақ үдеріс жүргенін дәлелдейді.

Құжаттардың микротарихи маңызы

Бұл 16 карточканың негізгі құндылығы – жалпы мемлекеттік саясаттың нақты адамдар мен отбасылардың өміріне қалай әсер еткенін көрсетуінде.

Республикалық деңгейдегі статистика мал санының күрт азаюын, халықтың босуын және адам шығынын көрсетеді. Ал №15 ауыл құжаттары осы үдерістердің артында аты-жөні, отбасысы және жеке тағдыры бар адамдар тұрғанын аңғартады.

Тізімде 75 жастағы қарт, 17 жастағы жасөспірім, молдалар, бұрынғы болыс, малшылар, көпбалалы отбасы иелері, қашып жүрген адамдар және Қызыл Армия командирінің туысы қатар көрсетілген.

Олардың әлеуметтік жағдайы мен жеке тағдыры әртүрлі болғанымен, барлығы кеңестік саяси жіктеудің ортақ санаттарына енгізілген.

Микротарихи тұрғыдан №15 ауыл материалдары бір ауылдың ғана емес, 1930-жылдардың басындағы бүкіл Жетісу қазақтарының әлеуметтік және саяси жағдайын түсінуге мүмкіндік береді.

Ақсу ауданы, №15 ауыл тұрғындарына қатысты 1931 жылғы 16 карточка – күштеп ұжымдастыру, мемлекеттік дайындау науқандары және саяси қуғын-сүргіннің қазақ ауылының өмірін қалай өзгерткенін көрсететін аса құнды тарихи дерек.

Құжаттар барлық 16 адамның сайлау құқығынан айырылғанын, шаруашылық міндеттемелерін орындамаудың саяси қылмысқа айналғанын және 1930 жылғы наурыз көтерілісіне қатысы бар деп есептелген адамдардың бір жылдан кейін де қудаланғанын көрсетеді.

Тізімдегі 16 адамның 13-і тұтқындалған немесе соттық жауапкершілікке тартылған. Екі адам қуғыннан бой тасалап жүрген, ал 17 жастағы бір жасөспірім кәмелетке толмағандықтан қамауға алынбаған.

Кеңестік билік бұрынғы болыстарды, молдаларды, ауқатты шаруаларды, саудагерлерді және ауыл ақсақалдарын «тап жауы» ретінде белгілеп, олардың қоғамдағы ықпалын жоюға ұмтылды. Мұндай саясат қазақ ауылының дәстүрлі әлеуметтік құрылымын әлсіретті.

Мал мен астық дайындау, тұқым қорын жинау және колхоз құру науқандары шаруалардың күнкөріс негізін күйретті. Экономикалық қысым, қудалау және босқыншылық 1931–1933 жылдардағы Ұлы ашаршылықтың негізгі алғышарттарының біріне айналды.

Сондықтан №15 ауылдың 16 карточкасы жай әкімшілік тізім емес. Олар – бір ауылдың тағдыры арқылы тұтас қазақ қоғамы басынан өткерген қасіретті көрсететін тарихи куәлік.

Әр карточканың артында қудаланған адам, күйреген шаруашылық, асыраушысынан айырылған отбасы және кейінгі ұрпақтарға әсер еткен ауыр тағдыр тұр.

Аталған адамдардың өмір жолын толық қалпына келтіру үшін олардың жеке тергеу істерін, сот үкімдерін, жер аудару және ақтау құжаттарын, халық санағы материалдарын, ауылдық кеңес қорларын және ұрпақтарының естеліктерін өзара салыстырып зерттеу қажет.

 

 № 15 АУЫЛДЫҢ ТІЗІМІ

 

№1

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Бармахов Садуббай
  2. 60 лет, родился в [к]ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Алиман — 40 лет
    2. падчерица Сажила — 17 лет
    3. сын Калтай — 6 лет
    4. дочь Кульбану — 13 лет
    5. [дочь] Бану — 8 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса, как б/вол. управитель, эксплуататор, торговец.
  6. Скотоводство.
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в кр. армии нет
  9. Арестован т/отд/у по ст. 58² УК
  • Активный участник мартовского выступления, агитирует против хлебозаготовки и скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Выбыл 02/III [марта]
  • Упол[номоченный] ОГПУ т. Майзль, ст. Аксу
  • Проверен [спец] группой
  • Упол группы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Бармахов Садуббай (Бармақов Сәдуақас/Сәдібек)
  2. 60 жаста, ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Әлиман — 40 жаста
    2. өгей қызы Сәжила — 17 жаста
    3. ұлы Қалтай — 6 жаста
    4. қызы Күлбану — 13 жаста
    5. [қызы] Бану — 8 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. Бұрынғы болыс басқарушысы, қанаушы, саудагер ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы.
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. ОГПУ-дың транспорттық бөлімімен Қылмыстық кодекстің 58²-бабы бойынша тұтқындалған
  • Наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, астық пен мал дайындау (салғырт) саясатына қарсы үгіт жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • 02/III [наурыз] күні шығарылды (кетті)
  • ОГПУ өкілетті өкілі Майзль жолдас, Ақсу ст.
  • Арнайы топпен тексерілді
  • Топ өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№2

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Сулейменов Калий
  2. 53 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Алихан = 45 лет
    2. сын Сейтмухамет = 28 лет
    3. сноха Курскола = 27 лет
    4. сын Кадкен
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован судом по ст. 61 УК
  • Агитирует против хлебозаготовки, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Сүлейменов Қали
  2. 53 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Әлихан — 45 жаста
    2. ұлы Сейітмұхамет — 28 жаста
    3. келіні Құршақай (Кұрскола) — 27 жаста
    4. ұлы Қадкен (Қадіркен)
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Сотпен Қылмыстық кодекстің 61-бабы бойынша тұтқындалған
  • Астық дайындау мен мал дайындау саясатына қарсы үгіт жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст.
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№3

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Базкенов Уразилин
  2. 70 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи: жена Зухра = 78 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор, бай, мулла.
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-армии есть, работает в Уз ССР в гор. Ташкенте командиром батальона
  9. Арестован т/отд ОГПУ по ст. 58² и 58¹⁰ УК.
  • Активный участник мартовского выступления, агитирует против хлебозаготовки, строительства колхозов.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Выбыл 02/III [марта]
  • 17 мая 1931 г.
  • Проверен облгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Базкенов Оразалы (Оразалин) (құжатта: Базкенов Уразилин)
  2. 70 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы: әйелі Зухра — 78 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы, бай, молда ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргені бар, Өзбек КСР, Ташкент қаласында батальон командирі болып қызмет етеді
  9. ОГПУ-дың транспорттық бөлімімен Қылмыстық кодекстің 58² және 58¹⁰-баптары бойынша тұтқындалған.
  • Наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, астық дайындау саясатына және колхоз құрылысына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • 02/III [наурыз] күні шығарылды (кетті)
  • 17 мамыр 1931 ж.
  • Облыстық топпен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№4

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Уразимахов Мухомежан (немесе Уразалинов)
  2. Родился в №15 ауле, 30 лет
  3. Состав семьи:
    1. жена Тойтуган — 35 лет
    2. сын Рахмет — 21 лет
    3. сноха Кулжан — 21 лет
    4. дочь Кокет — 15 лет
    5. [дочь] Манат — 13 лет
    6. [дочь] Сажет — 3 года
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как эксплуататор, торговец.
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в кр. армии нет
  9. Арестован т/отд ОГПУ по ст. 58² УК
  • Активный участник мартовского выступления, агитирует против хлебозаготовки и скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Выбыл 02/III [марта]
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Оразымахов Мұхаметжан (немесе Оразалинов)
  2. №15 ауылда туған, 30 жаста
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Тойтұған — 35 жаста
    2. ұлы Рахмет — 21 жаста
    3. келіні Құлжан — 21 жаста
    4. қызы Көкет (немесе Көкеш) — 15 жаста
    5. [қызы] Манат — 13 жаста
    6. [қызы] Сәжет — 3 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. Қанаушы, саудагер ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. ОГПУ-дың транспорттық бөлімімен Қылмыстық кодекстің 58²-бабы бойынша тұтқындалған
  • Наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, астық пен мал дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • 02/III [наурыз] күні шығарылды (кетті)
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№5

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Орысбаев Аубашар
  2. 38 лет, родился в №15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Аехан = 21 лет
    2. мать Толганай = 59 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор, торговец.
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-армии нет
  9. Арестован ЮГПУ по ст. 58² УК
  • Активный участник мартовского выступления, агитирует против хлебозаготовки, строительства колхозов.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Орысбаев Әубәшар (құжатта: Орысбаев Аубашар)
  2. 38 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Әйхан (немесе Айхан) — 21 жаста
    2. анасы Толғанай — 59 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы, саудагер ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. ОГПУ органдарымен Қылмыстық кодекстің 58²-бабы бойынша тұтқындалған
  • Наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, астық дайындау саясатына және колхоз құрылысына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№6

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Минтанов Ахмет
  2. 64 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Калиман = 67 лет
    2. сын Кожахмет = 40 лет
    3. сноха Кулгисра = 30 лет
    4. сын Токбура = 8 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор, (бай).
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Красній-Армии нет
  9. Арестован т/отд по ст. 58² и 58¹⁰ УК.
  • Активный участник мартовского выступления, агитирует против скотозаготовки, хлебозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Мінтанов Ахмет (құжатта: Минтанов Ахмет)
  2. 64 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Қалиман — 67 жаста
    2. ұлы Қожахмет — 40 жаста
    3. келіні Құлғира (немесе Құлғисара) — 30 жаста
    4. ұлы (немесе немересі) Тоқбұра — 8 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы (бай) ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Транспорттық бөліммен (т/отд) Қылмыстық кодекстің 58² және 58¹⁰-баптары бойынша тұтқындалған
  • Наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, мал дайындау мен астық дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№7

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Кашкимбаев Кайдамбек
  2. 46 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Багира = 44 лет
    2. сын Сейлхан = 2 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор.
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован т/отд по ст. 58² и 58¹⁰ УК.
  • Активный участник мартовского выступления, агитирует против строительства колхозов и скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Қашымбаев Қайдамбек (құжатта: Кашкимбаев Кайдамбек)
  2. 46 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Бағира — 44 жаста
    2. ұлы Сейілхан — 2 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Транспорттық бөліммен (т/отд) Қылмыстық кодекстің 58² және 58¹⁰-баптары бойынша тұтқындалған
  • Наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, колхоз құрылысына және мал дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№8

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Шотжанов Сейсембек
  2. 46 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Кулжан = 44 лет
    2. сын Сейлхан = 11 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор.
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован т/отд ОГПУ по ст. 58² УК
  • Активный участник мартовского выступления, агитирует против хлебозаготовки, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Шотжанов Сейсембек (Шоланов/Шотжанов Сейсембек)
  2. 46 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Құлжан — 44 жаста
    2. ұлы Сейілхан — 11 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. ОГПУ-дың транспорттық бөлімімен Қылмыстық кодекстің 58²-бабы бойынша тұтқындалған
  • Наурыздағы көтерілістің белсенді қатысушысы, астық дайындау мен мал дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№9

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Байбосунов Ербосын
  2. 64 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи: жена Падиша = 39 лет
  4. Казак, скотовод.
  5. Лишен голоса как б) кулак, эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован судом по ст. 61 УК
  • Агитирует против сбора семфонда, скотозаготовки, не выполнил твердых заданий.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Байбосынов Ербосын (құжатта: Байбосунов Ербосын)
  2. 64 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы: әйелі Падиша — 39 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) кулак (бай), қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Сотпен Қылмыстық кодекстің 61-бабы бойынша тұтқындалған (айыпталған)
  • Тұқым қорын (семфонд) жинауға, мал дайындау саясатына қарсы үгіт жүргізеді, қатты (міндетті) тапсырмаларды орындамаған.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№10

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

в) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Джакуашев Омар (немесе Джакшашев)
  2. 66 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Мамба = 51 лет
    2. II-я жена Нуриля = 39 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) мулла, эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован судом по ст. 61 УК.
  • Агитирует против строительства колхозов, сбора семфонда, не выполнил твердых заданий.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

в) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Жақышев (Жақыашев) Омар (құжатта: Джакуашев Омар)
  2. 66 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. бірінші әйелі Мәмба — 51 жаста
    2. екінші әйелі Нұрилә — 39 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) молда, қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Сотпен Қылмыстық кодекстің 61-бабы бойынша тұтқындалған (айыпталған)
  • Колхоз құрылысына және тұқым қорын (семфонд) жинауға қарсы үгіт жүргізеді, қатты (міндетті) тапсырмаларды орындамаған.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№11

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Токшабаев Садыкбек
  2. 49 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Гулканым = 37 лет
    2. сын Насрик = 20 лет
    3. [сын] Ануарбек = 16 лет
    4. [сын] Асхар = 11 лет
    5. дочь Калиман = 13 лет
    6. [дочь] Сафия = 9 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) мулла, эксплуататор.
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован судом по ст. 61 УК.
  • Агитирует против посевкампания, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Тоқшабаев Садықбек
  2. 49 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Гүлқаным — 37 жаста
    2. ұлы Насрик (Нәсір/Нәсірбек) — 20 жаста
    3. [ұлы] Әнуарбек — 16 жаста
    4. [ұлы] Асқар — 11 жаста
    5. қызы Қалиман — 13 жаста
    6. [қызы] Сәфия — 9 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) молда, қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Сотпен Қылмыстық кодекстің 61-бабы бойынша тұтқындалған (айыпталған)
  • Егіс науқанына және мал дайындау саясатына қарсы үгіт жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№12

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

б) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Татанов Токбура
  2. 75 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Джамиш = 59 лет
    2. сын Джоламарт = 22 лет
    3. [сын] Мусадиль = 20 лет
    4. [сын] Тыкен = 16 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) бывший эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован судом по ст. 61 УК
  • Агитирует против сбора семфонд, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Уполн. следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

б) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Татанов Тоқбұра (құжатта: Татанов Токбура)
  2. 75 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. әйелі Жәміш — 59 жаста
    2. ұлы Жоламарт — 22 жаста
    3. ұлы Мұсаділ — 20 жаста
    4. ұлы Тікен — 16 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) бұрынғы қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Сотпен Қылмыстық кодекстің 61-бабы бойынша тұтқындалған (айыпталған)
  • Тұқым қорын (семфонд) жинауға және мал дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№13

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

в) Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Кузбеков Балағаз (немесе Кузбеков Балагаз)
  2. 58 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Айлада = 50 лет
    2. II-я жена Загипа = 25 лет
    3. дочь Джамиля = 3 года
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. К ответственности не привлечен, но находится в бегах.
  • Агитирует против хлебозаготовки, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

в) Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Құзбеков Балағаз (құжатта: Кузбеков Балагаз)
  2. 58 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. бірінші әйелі Айлада — 50 жаста
    2. екінші әйелі Зағипа — 25 жаста
    3. қызы Жәмилә — 3 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Жауапкершілікке тартылмаған, бірақ қашып жүр (бой тасалап жүр).
  • Астық дайындау мен мал дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№14

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Токшыбаев Шагий
  2. 58 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. жена Таухона = 60 лет
    2. II-я [жена] Зурипа = 21 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. К ответственности не привлечен, находится в бегах, где неизвестно.
  • Агитирует против хлебозаготовки, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Тоқшыбаев Шағи (құжатта: Токшыбаев Шагий)
  2. 58 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. бірінші әйелі Таухана — 60 жаста
    2. екінші әйелі Зүрипа — 21 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Жауапкершілікке тартылмаған, қашып жүр (бой тасалап жүр), қайда екені белгісіз.
  • Астық дайындау мен мал дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№15

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Шутабаев Ибраим
  2. 66 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи: жена Кайша = 54 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) мулла, эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Арестован судом по ст. 61 УК.
  • Агитирует против хлебозаготовки, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Шұтабаев Ыбырайым (Ибраһим) (құжатта: Шутабаев Ибраим)
  2. 66 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы: әйелі Қайша — 54 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) молда, қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. Сотпен Қылмыстық кодекстің 61-бабы бойынша тұтқындалған (айыпталған)
  • Астық дайындау мен мал дайындау саясатына қарсы үгіт-насихат жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

 

№16

Орыс тіліндегі түпнұсқасы

Алма-Атинский окр. Аксуйский р-н аул №15

  1. Есжанов Кудайберген
  2. 17 лет, родился в № 15 ауле
  3. Состав семьи:
    1. мать Зулихан = 53 лет
    2. брат Кудаберген = 16 лет
  4. Казак, скотовод
  5. Лишен голоса как б) эксплуататор
  6. Скотовод
  7. В армиях не служил
  8. Членов семьи в Кр.-Армии нет
  9. Не арестован как несовершеннолетний
  • Агитирует против сбора семфонда, скотозаготовки.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • Райупол ОГПУ Макаров
  • 14 мая 1931 г. ст. Аксу
  • Проверен следгруппой
  • Упол следгруппы « ____ » ………. 1931 г.

Аудармасы

Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл

  1. Есжанов Құдайберген
  2. 17 жаста, №15 ауылда туған
  3. Отбасы құрамы:
    1. анасы Зүлихан — 53 жаста
    2. інісі/бауыры Құдайберген — 16 жаста
  4. Қазақ, малшы
  5. б) қанаушы ретінде сайлау құқығынан айырылған.
  6. Мал шаруашылығы
  7. Армияда қызмет етпеген
  8. Отбасы мүшелерінің ішінде Қызыл Армияда жүргендері жоқ
  9. кәмелетке толмағандықтан тұтқындалмаған
  • Тұқым қорын (семфонд) жинауға және мал дайындау саясатына қарсы үгіт жүргізеді.

(Төмендегі белгілер мен бұрыштамалар:)

  • ОГПУ аудандық өкілі Макаров
  • 14 мамыр 1931 ж., Ақсу ст. [станциясы]
  • Тергеу тобымен тексерілді
  • Тергеу тобының өкілетті өкілі « ____ » ………. 1931 ж.

Қажет Андас,

«Q-Andas» ақпарат агенттігі.

Дереккөз: Ақсу аудандық мемлекеттік архиві. Алматы округі, Ақсу ауданы, №15 ауыл тұрғындарына қатысты есептік-тексеру карточкалары, 1931 жыл.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 34
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Қажет дерек

Талдықорғандағы көне кинотеатрлар

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Қажет дерек

Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?

September 24, 2026
45 тағдыр
Қажет дерек

45 тағдыр

September 8, 2026
We Still Study the National Liberation Uprisings
Қажет дерек

We Still Study the National Liberation Uprisings

September 5, 2026
Қажет дерек:  БІР КӨШЕ, БІР ТАРИХ
Қажет дерек

Қажет дерек: БІР КӨШЕ, БІР ТАРИХ

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Қажет дерек

Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz