ناۋرىز مەيرامىندا استرونومييالىق جەر قوزعالىسى كۈنمەن تۈننىڭ تەڭەلىپ, كۈننىڭ ۇزارۋ سەتىنە تۋرا كەلەدى. وسى كۈندى “ۇلىستىڭ ۇلى كۈنى” دەپ ۇلىقتاعان اتا-بابالارىمىز كەمىندە جەتى تۈرلى نەمەسە ودان دا كۆپ دەمنەن ناۋرىز كۆجە جاساپ, ناۋرىز جىرىن ايتىپ, جاڭا جىلدان مەيىر-شاپاعات تىلەپ, مەرە-سەرە بولىپ قالادى.
بۇل مەيرام قىتاي قازاقتارى اراسىندا كۆنە جىل ەسەبى بويىنشا اقپان ايىنىڭ 20-سىنان تويلانا باستايدى دا, تۋرا وتىز كۈن دەگەندە, ياعني ناۋرىز ايىنىڭ 21-ى كۈنى اياقتالادى. ال 22-ناۋرىزدا بۈكىل ۇلىس بولىپ قۇتتى مەرەكەنى ۇزاتىپ سالادى. «ۇلىستىڭ ۇلى كۈنى» دەگەنىمىز وسى.
ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ ەڭ بىر ماڭىزدى تۇسى – جەردىڭ توڭى جىبىپ, قولداعى مال ۆرىسكە شىعىپ, قولى بوساي باستاعان قاۋىم بىر-بىرىنىڭ حال-كۈيىن بىلۋگە مۈمكىندىك الۋى. ەرينە, ەرتەدەگى كۆشپەلى جۇرت بىر-بىرىنەن شالعاي ورنالاسقاندىقتان قىستىگۈنى ۆزارا حابار الىسۋى قيىنعا تۈسكەنى انىق. بۇل قاتارعا قىتاي قازاقتارىن دا جاتقىزۋعا بولادى. ىلە مەن ەرتىس ۆزەندەرىنىڭ بويىن ساعالاعان ەل مالدىڭ قامى ۈشىن تاۋ جاعالاپ, ۆزەن ساعالاپ تىرشىلىك ەتتى. بىر اۋىل مەن ەكىنشى اۋىلدىڭ اراسى ۆتە شالعاي بولعاندىقتان كۈز بەن قىس ايلارىندا بىرىمەن بىرى حابار الىسا الماي قالاتىن كەزدەرى بولدى. وعان كۆبىنە تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى سەبەپ بولىپ جاتتى. ال ناۋرىز ايى تۋا سالا حابارسىز كەتكەن ەل بىرىمەن-بىرى حابارلاسىپ, اماندىعىن بىلىسىپ جاتادى. وسى بەرەكەلى تىرلىكتى ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ جىر-دۋمانى ەسپەتتەي تۈستى. سوندىقتان قىتايداعى قانداستارىمىز كۆنە جىل ەسەبى بويىنشا ناۋرىز ايىنىڭ تاق كۈندەرى, ورنالاسقان جەرىنە قاراي كەزەكتەسىپ, جەتى دەمنەن ناۋرىزكۆجە جاساپ, كۆرشى اۋىلعا قىدىرىپ بارىپ, «ۇلىس وڭ بولسىن, اق مول بولسىن» دەپ تىلەك تىلەسىپ, امان-ەسەن جاڭا جىلعا جەتكەنىنە قۋانىسقان. بەرتىن كەلە, مەرەكە سالتاناتى دا ۆزگەرە باستادى. وندا ناۋرىز ايى باستالعان سوڭ اۋىلدىڭ بىر باسىنان باستاپ, كۆشە-كۆشە دە ناۋرىزكۆجە جاسالادى. ادامدار توپ-توپ بولىپ ۈي ارالاپ قىدىرىپ, كۆجە ىشەدى. «ناۋرىز بەيىتىن» ايتىپ, تۈرلى كۆڭىل اشۋ شارالارىن ۆتكىزەدى. بۇل كۈنى بالالار شاتتىققا شومادى. ولار كۈندىز تەپكىش تەۋىپ, باتبىراۋىق ۇشىرسا, كەشتە جاسىرىنباق وينايدى.
دەي تۇرعانمەن, سوتسياليستىك يدەولوگييانىڭ سالقىنى اتاۋلى مەرەكەگە كەرى ىقپال ەتكەنى بەرىمىزگە مەلىم. تىپتى, بىر كەزدەرى ونى كۆنەنىڭ كۆزى رەتىندە شەكتەۋ قويعانى دا انىق ەدى. الايدا بۇل جۈيە حالىقتىڭ نانىمى مەن سەنىمىن, دەستۈرى مەن ۆمىر سۈرۋ قاعيداسىن تۈبەگەيلى ۆزگەرتىپ كەتە العان جوق. بۈگىنگى تاڭدا وسىدان 20-30 جىلدىڭ الدىنداعىداي جىر-دۋماندى مەرەكە بولماسا دا, ەر ۈي سايىن كۆجە جاساپ, قۇتتى كۈندى قىزۋ قارسى الۋ ساقتالىپ قالدى. قازىر مۇنداعى ەل جاڭاشا جىل سانۋعا كۆشكەنىمەن, اۋىل جەنە مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن تۇرعىندار كۆنەشە جىل قايىرۋ بويىنشا دا شارۋاسىن رەتتەپ وتىرادى. اۋا رايىن, ادام تاعدىرىن, تابيعاتتاعى توسىن ۆزگەرىستەردى جىل قايىرۋ ارقىلى بولجاپ وتىراتىندار دا كۆپ.
سۆز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, قىتايلىقتار جىلدى مۈشەلدەپ ساناۋ تەرتىبىن قولدانىپ كەلەدى. ولاردىڭ تاريحي قۇجاتتارىندا 12 مۈشەل بويىنشا جىل ساناۋ (كۆنە جىل ەسەبى) زامانىمىزدان بۇرىنعى 2637 جىلى 6 ناۋرىزدان باستالعان دەپ جازىلعان. قازىر قىتايلىقتار ەدەتتە جاڭاشا كۈنتىزبەنى قولدانعانىمەن, ولار دا جاڭا جىل مەرەكەسىن اقپان ايىندا تويلاۋدى دەستۈرگە اينالدىرعان. تىپتى, ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتىك جوبا-جوسپارلارىن دا كۆنەشە جىل ەسەبى بويىنشا باعىتتاپ وتىرادى. بۇل ولاردىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا باسقالارعا تەۋەلدىلىكتەن قۇتقارىپ وتىر. بۈگىنگى قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنىڭ تۈپكىلىكتى سەبەبى دە, مىنە, وسى. سوندىقتان بىز دە اتا-بابامىزدىڭ ۇستانىمدارىنا نەگىزدەلە وتىرىپ, ناۋرىز مەرەكەسىن تەك مەيرام رەتىندە عانا ەمەس, قازاقتىڭ جاڭا جىلى دەپ تانىعانىمىز جۆن. ساياسي-ەلەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جوسپارلاردا سوعان ساي قۇرىلسا ۇتىلمايمىز دەگىم كەلەدى.
قاجەت انداس.











