Nauryz meiramynda astronomiyalyq jer qozǵalysy kúnmen túnniń teńelip, kúnniń úzaru sátine tura keledi. Osy kúndi “Úlystyń úly kúni” dep úlyqtaǵan ata-babalarymyz keminde jeti túrli nemese odan da kóp dámnen nauryz kóje jasap, Nauryz jyryn aityp, jańa jyldan meiir-shapaǵat tilep, máre-sáre bolyp qalady.
Búl meiram Qytai qazaqtary arasynda kóne jyl esebi boiynsha aqpan aiynyń 20-synan toilana bastaidy da, tura otyz kún degende, yaǵni nauryz aiynyń 21-i kúni ayaqtalady. Al 22-nauryzda búkil úlys bolyp qútty merekeni úzatyp salady. «Úlystyń úly kúni» degenimiz osy.
Nauryz merekesiniń eń bir mańyzdy túsy – jerdiń tońy jibip, qoldaǵy mal óriske shyǵyp, qoly bosai bastaǵan qauym bir-biriniń hal-kúiin biluge múmkindik aluy. Árine, ertedegi kóshpeli júrt bir-birinen shalǵai ornalasqandyqtan qystygúni ózara habar alysuy qiynǵa túskeni anyq. Búl qatarǵa Qytai qazaqtaryn da jatqyzuǵa bolady. Ile men Ertis ózenderiniń boiyn saǵalaǵan el maldyń qamy úshin tau jaǵalap, ózen saǵalap tirshilik etti. Bir auyl men ekinshi auyldyń arasy óte shalǵai bolǵandyqtan kúz ben qys ailarynda birimen biri habar alysa almai qalatyn kezderi boldy. Oǵan kóbine tabiǵattyń tosyn minezi sebep bolyp jatty. Al nauryz aiy tua sala habarsyz ketken el birimen-biri habarlasyp, amandyǵyn bilisip jatady. Osy berekeli tirlikti Nauryz merekesiniń jyr-dumany áspettei tústi. Sondyqtan Qytaidaǵy qandastarymyz kóne jyl esebi boiynsha nauryz aiynyń taq kúnderi, ornalasqan jerine qarai kezektesip, jeti dámnen nauryzkóje jasap, kórshi auylǵa qydyryp baryp, «Úlys oń bolsyn, aq mol bolsyn» dep tilek tilesip, aman-esen jańa jylǵa jetkenine quanysqan. Bertin kele, mereke saltanaty da ózgere bastady. Onda Nauryz aiy bastalǵan soń auyldyń bir basynan bastap, kóshe-kóshe de nauryzkóje jasalady. Adamdar top-top bolyp úi aralap qydyryp, kóje ishedi. «Nauryz báiitin» aityp, túrli kóńil ashu sharalaryn ótkizedi. Búl kúni balalar shattyqqa shomady. Olar kúndiz tepkish teuip, batbyrauyq úshyrsa, keshte jasyrynbaq oinaidy.
Dei túrǵanmen, sotsialistik ideologiyanyń salqyny atauly merekege keri yqpal etkeni bárimizge málim. Tipti, bir kezderi ony kóneniń kózi retinde shekteu qoiǵany da anyq edi. Alaida búl júie halyqtyń nanymy men senimin, dástúri men ómir súru qaǵidasyn túbegeili ózgertip kete alǵan joq. Búgingi tańda osydan 20-30 jyldyń aldyndaǵydai jyr-dumandy mereke bolmasa da, ár úi saiyn kóje jasap, qútty kúndi qyzu qarsy alu saqtalyp qaldy. Qazir múndaǵy el jańasha jyl sanuǵa kóshkenimen, auyl jáne mal sharuashylyǵymen shúǵyldanatyn túrǵyndar kóneshe jyl qaiyru boiynsha da sharuasyn rettep otyrady. Aua raiyn, adam taǵdyryn, tabiǵattaǵy tosyn ózgeristerdi jyl qaiyru arqyly boljap otyratyndar da kóp.
Sóz oraiy kelgende aita keteiin, qytailyqtar jyldy músheldep sanau tártibin qoldanyp keledi. Olardyń tarihi qújattarynda 12 múshel boiynsha jyl sanau (kóne jyl esebi) zamanymyzdan búrynǵy 2637 jyly 6 nauryzdan bastalǵan dep jazylǵan. Qazir qytailyqtar ádette jańasha kúntizbeni qoldanǵanymen, olar da jańa jyl merekesin aqpan aiynda toilaudy dástúrge ainaldyrǵan. Tipti, ekonomikalyq, áleumettik joba-josparlaryn da kóneshe jyl esebi boiynsha baǵyttap otyrady. Búl olardyń ekonomikalyq túrǵyda basqalarǵa táueldilikten qútqaryp otyr. Búgingi Qytai ekonomikasynyń damuynyń túpkilikti sebebi de, mine, osy. Sondyqtan biz de ata-babamyzdyń ústanymdaryna negizdele otyryp, Nauryz merekesin tek meiram retinde ǵana emes, qazaqtyń Jańa jyly dep tanyǵanymyz jón. Sayasi-áleumettik, ekonomikalyq josparlarda soǵan sai qúrylsa útylmaimyz degim keledi.
Qajet Andas.
