Jońǵar shapqynshylyǵy tynyshtandyrylǵannan keiin ejelgi atamekeninen jońǵarlardyń qyrǵyny saldarynan bosyp ketken Qyzaidyń Táiirberdi, Tileuberdi, Begimbet, Derbis atalary 1882 jyldan bastap, Kúneske qaita kóship kelip, ornalasa bastady. Kúneske auǵan júrtty eń alǵash Táiirberdi Búqash bolys, Tileuberdi Baieke bolys, Begimbet-Derbisti Sasan bolys bastap keldi. Ol kezde búl óńir TSin imperiyasynyń Ile general mekemesin qarap túrǵan kez edi. Sondyqtan qyzailar ákimshilik bólinis boiynsha Ile general mekemesine qarasty bolyp Ile general mekemesinen mansap alyp, núsqau qabyldap otyrdy. Búl ortadaǵy qazaqqa berilgen úlken mansap bolystyq boldy da múndaǵy bolys atauy myń úidiń bastyǵy degen sózden kelip shyqqan. Ár bolysta 10 záńgi el. Bir záńgide 100 úi, al kúnde 50 úidiń bastyǵy boldy. Birneshe elubasy taǵaiyndaldy. Árbir elubasyǵa 10 úidi basqaru tapsyryldy. Búl atau 1910 jylǵa deiin jalǵasty. 1910 jyldan keiin Ile generaly bolystarǵa pil súieginen jasalǵan aq qala formasynda mansap belgisin taratyp, osydan keiin bolys atauy aqalaqshy bolyp ózgertildi. 1916 jyldan 1938 jyldarǵa deiin Qazaqystannan alban, suan, qyrǵyz jáne matailar auyp kelip, Kúneske qonystana bastady. Onsyz da Ile generalynan qysym kórip otyrǵan qyzailar aq patshanyń qysymna tózbei auyp kelgen elge keńpeiildik tanytyp, qúshaǵyn ashty. Syrylyp oryn bosatyp, aldyna mal salyp berdi. Sol tústa Kúnes óńirinde Qádirsiz, Tóleubai, Núrsapa, Estemes, Tergeusiz, Qaseke, Mashaqa, Ayapbergen. Orazáli, Satybaldy, Alpysbai, Esimbek, Maqsút, Qanatbek qatarlylar ilgerindi-keiindi aqalaqshylyq mindet ótedi. 1933 jyldan keiin SHyńshysai úkimeti mezgilinde búl túzim joiylyp, búrynǵy mansaptylar bilikten qaldy. Osy tústa Sasan bolystyń úldary Jáiirbek, Erkimbekter guandai (aqylshy) boldy. Kúnes óńiri 1935 jylǵa deiin Nylqy audanyna, 1936, 1937 jyldary Toǵyztarau audanyna qarap keldi. 1938 jyly túńǵysh ret Kúnes audanynyń Taldy degen jerinde Jarym audan qúrylyp, Taldy qalashyǵy audan ortalyǵy bolyp bekitildi. Kúnesti ákimshilik jaqtan basqaryp kelgen búl ákimshilik mekeme bir mezgiz «SHapqy shiejui» (SHapqy jarym audany) degen atpen de ataldy. Hoshyntau jarym audan bastyǵy, Juniń orynbasary, bas hatshy Daisyńbu, orynbasary Syzdyq molda, audarmashylar Ádilbek, Ábdilda, sot bastyǵy Saǵat, saqshy bastyǵy Ybyraiym sojań, Li juijań, salyq mekemesiniń bastyǵy Lyupishy, qazaq-qyrǵyz úiymynyń bastyńy Satybaldy zyuań, Ábduáli Jaiyrbekúly, úishyma hatshysy Múqan Irgebaiúly boldy. 1938 jyly 5-aida sol tústaǵy Keńes odaǵy tarapynan taǵaiyndalǵan Ile aimaǵynyń áskeri ákimshilik jaqtaǵy bastyǵy YAu syliń (YAu general) túńǵysh ret Kúneske kelip, júmys jaǵdaiymen tanysady. Ol sol tústaǵy jarym audannyń bastyǵy Husyń degendi ertip, Bestóbeni kóruge barady. Sóitip ol Bestóbeniń jer jaǵdaiyn sholyp, ainalany dúrbimen tekserip, audan ortalyǵyn Bestóbege kóshiruge úiǵarym jasaidy.
YAu general eki júmysty qatań ornalastyrady: Birinshi, Taldydaǵy úkimet organdaryn Bestóbege kóshirip, áldymen úkimet jambyldaryn, mektep, klub, mádeniet orny men astyq qambasyn saludy tezden qolǵa alu. Ekinshi, jedel basqarǵan bastyqtar men Kúnes kóleminen maldy, aqshaly iri bailardy úiymdastyryp, olarǵa qalashyqtan arnaiy jer telimin bólip, qúrylys saldyryp, mindetti túrde qalaǵa qonystandyru. Osy eki is oryndalsa, basqalardyń da birte-birte qalaǵa ornalasuyna úlgi bolyp qúrylystanu júmysy tez júzege asady dep kórsetti. Búl núsqau boiynsha qala qúrlysy tezden qolǵa alyndy. Úkimet Kúnes kólemindegi Jáiirbek, Erkinbek, Satybaldy, Alpysbai, Dosymbek, Qúsaiyn, Batatar, Baraq, Núrqasym, Sabyrqan, Qasymqan, Dáuithan, Mústafa qatarly auqatty adamdarǵa jer telimin berip, úi-jai saldyryp qonystandyrdy. Baraq bai ózi qúrlys salumen qatar qarjy shyǵaryp, audanǵa úlken astyq qambasyn salyp beredi. Múny kórgen basqa adamdar da olardy tóńirektep Bestóbege qúrylys salyp, qonystana bastaidy. Sóitip qysqa ǵana 2-3 jylǵa jetpeitin uaqyt ishinde Bestóbe qalashyǵy boi kóterip, kólemi keńeie tústi.
Bastabynda qalany tórtkil formasynda saludy josparlaidy. Keiin sol boiynsha qala túsetin aumaqtyń ortalyǵy belgilenip, ortalyq kósheniń jelisi tartylady. Sonymen kósheniń shyǵys jaǵyna Dosymbek, Alpysbai, batysyna Jáiirbek, Atatar sekildi adamdar úi túrǵyzady. Kelesi bir kósheniń boiynan Erkinbekke, qarsy jaǵynan Satybaldyǵa jer telimi beriledi.
Bestóbede eń alǵash Jáiirbektiń úii salyndy. Búl úi Ortaziyalyq úlgide salynyp, tóbesi qańyltyr temirmen qaptalady. Búǵan eliktegen basqalary da qúrylysty kórikti etip, asty-ústin taqtailap, aldyna qalytqy túrǵyzyp, eńseli etip saluǵa tyrysady. Qalany kórkeitu úshin belsendilik tanytqandar – Sabyraqyn, Dáulethan, Núrqasym, Múrsalbek, Qúsaiyn, Ámiráli, Ámirqasym, Ábduáli, Ákpar, Súleimen, Qanafiya, Rábi, Kerimbek, Túrysbek, Mústafa, Saparqan, Omaráli, Ábilqasym, Ińkebai, Omaraqyn záńgi, Qaua imam, Batjan, Orazahun shańiya, Máulenaqyn, Ómiraqyn, taǵy da basqalar edi. Olarmen qatar, sol kezdegi ziyalylardan Ábdirasyl, Sanat, Raiys, Imanáli, Zeiish, Imash, Qúrman, Uáiis, Aryn, Jálel, Bázilbekter de úi túrǵyzady.
Ortalyq kósheniń shyǵys jaǵyna audandyq úkimet, klub, astyq qamba qatarly úkimettiń ǵimarattary, qalanyń ońtústik jaǵyna saqshy, báji (salyq) mekemeleri, qazaq-qyrǵyz úiymy, mektep túsedi. Sonymen qatar, Bayan, Bógenbai, Sady, Toqal, Toqai, Esengeldi, Soltangeldi atanyń balalaryn oqytu maqsatynda jer telimin kestirip, túrǵyn úi salyp, qalanyń aumaǵyn keńeite túsedi.
Sol tústa qúrylys saluǵa kelgen úiǵyrlar da túraqtap qalady. Olar úi salyp, kóshe boiyna aǵash egip, toǵan tartyp, qalanyń kórkeyuine úles qosady. 1940 jyly Erkinbek Telǵaradaǵy «Aǵashtan salǵan mektebin» Bestóbege kóshirip ákeledi. Búǵan «Kúrkildek» mektebin qosyp, eki mekteptiń aǵash materialynan on synypty, tolyqsyz orta mektep salynady. Mekteptiń direktorlyǵyna (shiyau jań) Jań Jau Lin, oqu isi jónindegi orynbasaryna Núrǵali Rábiúly tapǵaiyndalyp, Sanat, Qúrman, Zeiiphan, Aryn, Imanáli, Imash, Myrzahan, Báti, Sara, Hyjulin (sibe, qytai tili múǵalimi), qatarlylar sabaq berip, mekteptiń kórkeyui men kemeldenuine úles qosady.
1940 jyly Taldy saqshy mekemesi, audandyq ákimshilik mekemesi, úkimet organdary Bestóbege kóship kelip ornalasady. Audandyq saqshy mekemesi, sauda mekemesi, saudagerler qoǵamy, qazaq-qyrǵyz mádeni aǵartu úiymy qúrylyp, audan túzimi boiynsha is júrgizedi. Sol qatarda Jáiirbek, Erkinbek, Qúsaiyn siyaqty auqatty adamdar dúken, sauda ortalyǵyn ashyp, halyqty kúndelikti tútynu búiymy, azyq-túlikten taryqtyrmaidy. Úiǵyr, ózbek saudagerleri de dúken, lapke ashyp, saudanyń kórigin qyzdyra túsedi. Tipti, qolynan azdy-kópti óner keletinder ashana, naubaihana, mal soyu ornyn ashsa, etikshi, jamaushy, qańyltyrshy, aǵashshylar da kóbeiip, jeri keńip, paidasy mol jańa qalashyqty mekendep, tuys-tuǵandaryn jinap, úi salushylar eselene túsedi.
Adam sanynyń artuyna bailanysty birneshe orynnan kelgen-ketken qonaqtar túneitin deń-beketter salynyp, qysy-jazy kire tartyp, adam tasityn arbakesh, esekshi keruen, atshylar SHyǵysta Qashqar, batysta Qúlja qalasyna deiin jolaushy tasymalymen ainalysady. Búl saudanyń paidasyn bilgen Eńsebai sekildi azamattar deń ashyp, jolaushy tasymalymen ainalysady.
Osy tústa búrynǵy «Bestóbe» mektebi ortalau mektepke ainalyp, Kúnes audanynyń bas-ayaǵynan oqushy qabyldap, jańasha oqu júiesi qalyptasqan, jataqty mektepke ainalady. Oqu baǵdarlamasy Qazaqstanda shyǵatyn oqulyqtar boiynsha túziledi.
Qazaq ortalau mektebinen ózge, úiǵyr, qazaq, orys bastauysh mektepteri qúrylyp, qalashyqtyń jan sany artyp, jańa qúrylystar túsip, aulasyn órik, alma siyaqty túrli jemistermen toltyryp, qalashyqtyń búrynǵy-bet-beinesin ózgerte túsedi. Osy jyldary úkimet jaǵynan shikizat mekemesi, báji (salyq) mekemesi, odaq úii, emhana, poshta, orman bólimsheleri qúrylyp, qalashyqtyń negizgi kósheleri rettelip, jaǵalauyna orman aǵashtary otyrǵyzylyp, qalashyq sánine kiredi. Búl qúrylys Úsh aimaq tóńkerisi mezgiline deiin jalǵasty.
1942 jyly SHapqy jarym audannyń aty SHinyuan «Jańa qainar» dep ózgertildi. Dál osy mezgilde Kúneste audandyq túzim birinshi ret jolǵa qoiyldy. Múnda árqaisy rulardyń qonystanu jaǵdaiyna qarai auyldarǵa bólip, basqardy. Sol tústa Kúnes audany úsh ákimshilik bóliniske bólindi. Birinshi Bestóbe ákimshilik audany, bastyǵy Jáiirbek Sasanúly, Múrsalbek Ádilbaiúly, keiin Ákpar Tergeusizúly audan ákimi boldy. Ekinshi Araltóbe, Narat, Úshkepter óńirinde qúrylyp, bastyǵy Ábdiqadyr Estemesúly, úshinshisi Taldy, Qarabúrany negiz etip qúrylyp, Núrihan Qarymbaiúly, keiin Ábdirasyl Jaipaqov basqardy. Búl kezeńde árbir auylǵa qaraityn 7-8-den záńgi boldy. Olarǵa qyzmet etetin birden hatshy jáne shabarman taǵaiyndalǵan.
1944 jyly kúzde Nylqy Lastaidan bastalǵan kúres dabyly Kúneske de áser etti. Azattyq ańsaǵan ár últ halqy tezden úiymdasyp, Úsh aimaq tóńkerisine belsene qatysty. Kúnestegi gomendań úkimeti jibergen mansaptylar halyq qaharynan ólerdei qorqyp, bir túnde tabanyn jaltyratyp, taiyp túrdy. Sol jyldyń jeltoqsanynda Kúnes audandyq úkimet tóńkeristik shtap bolyp ózgertilip, Jáiirbek Sasanúly shtap bastyǵy, Qiyasbek Berikbaiúly hatshy boldy. 1944 jyldyń sońy men 1945 jyldyń basynda Úsh aimaq tóńkerisi jeńiske jetkennen keiin Ile aimaǵyna tike qaraityn tolyq audan gomendań úkimetinen qalǵan apparattardy ótkizip alyp, audan qyzmetin Úsh aimaq ókimetiniń tártibi boiynsha júrgize bastady.
Audan ortalyǵy Bestóbe qalashyǵynan audan ákiminiń ǵimaraty qúryldy. Jáiirbek Sasanúly bas ákim, ákimniń orynbasary Máuletqoja (ózbek), ónerkásipshiler qoǵamynyń bastyǵy Inaǵam (túrik) sharuashylar ókilinen sailandy. 1946 jyly Jáiirbek Sasanúly qaitys bolyp, ornyna Erkinbek Sasanúly otyrdy. Búl kezdegi audan ákimi Erkinbek Sasanúly, orynbasary Máuletqoja, Ybyraiym Baratov (qosymsha saqshy bastyǵy), keiin Syraiyl degen úiǵyr azamaty boldy. Úkimettiń bas hatshysy Iskendir Tahirov, Ait Múqamet, jer-su bólimi bastyǵy Tańjaryq Joldybaev, júrgizushileri Ybyraiym, Salamat, sot mekemesiniń bastyǵy Dáuitqan Qańtarbaev, sudiya Kókkóz Qúdysbek, hatshy Tileuqabyl Ábilǵazy, oqu-aǵartu bóliminiń bastyǵy Qiyasbek Berikbaev, qazyna bóliminiń bastyǵy Imanáli Ysqaqúly, astyq bólim bastyǵy Uáiis Qartyshúly, sauda bólim bastyǵy Sanat Kádirsizúly, damu bóliminiń bastyǵy SHilazy (duńgan), audandyq bank bastyǵy Raiys Ábilǵazy, báji (salyq) mekemesiniń bastyǵy Imam Múhamet, saqshy mekeme bastyǵy Túrsynbai Ábdirazaq, Múqan Irgebaev, Álǵazy Ábishúly, poshta mekemesiniń bastyǵy Músilimov, densaulyq saqtau bóliminiń bastyǵy Ǵani qoja, bazar bastyǵy Túrysbai SHúbatov, Múqamadiyar Tashinúly, «SHińjiyań domokratiya men búqaralyqty qorǵau odaǵy» Kúnes audandyq komitetiniń bastyǵy Ábdilhan Kómekov, hatshy Álimǵazy Tazabekúly boldy. Atalǵan úkimet organdary sol kezdegi Úsh aimaq tóńkeristik úkimetiniń baǵyt-sayasattary boiynsha júmys júrgizip keldi.
Úsh aimaq úkimeti bastapta aqalaqshylyq túzimdi qaitadan jolǵa qoidy. Basty rulardy negiz etip, 5 aqalaqshy, bir myńbegi sailandy.
1. Akpar aqalaqshy, mampańdar: Iláqan, Ábdual, Álimbek, záńgileri: Saparqan, Uázqan, Mámibek, Japsarbek, Razbek, Biylqan, Jamalqan, Beisemqan, Qanatbek, Ybyraiym.
2. Súleimen aqalaqshy, mampańdary: Áleibek, Mamyr. záńgileri: Ábilǵazy, Mústafa, Qyzyrbek, Kerimbek, Kemelhan, Múqamethan, Jaqyp.
3. Baratbek aqalaqshy, Mampańdary: Arysqan, Núrihan, Qasymhan Núsipúly, záńgileri: Japarbek, Tazabek, Tolyqbek, SHaimardan, Ónerbek, Jabal, Ospan, Túrlyqoja, German.
4. Rabat aqalaqshy. mampańdary: Raqymbek, Qasymbek, záńgileri: Báiembek, Beiisbek, Syzdyqbek, SHaimardan, Ábylqaiyr, Asqanbek.
5. Ábdiqadyr aqalaqshy, mampańdary: Aiyp, Júnisbek, Ásen, záńgileri: Áuelqan, Qamza, Omaraqyn, Mamyrbek, Ádilbek, Áinen, Bojyqan, Ábdikerim, Ayapbergen, Qúsaiyndar.
Búńdan syrt úiǵyr, orys jáne basqa últtardy negiz etip bir myńbegi sailanyp Ábdiqadyr mińbegi boldy. Onyń shańiyalary: Taldydan Oshyrtúrdy, Isahan, Bestóbeden Mamyt, Júnis, Araltóbeden Núsip ahun, Orazaqyn, Qarabúradan Másei qara, Qarabura dúńgenderinen Gáuzy, Asan, orystardan Nikolai, qalǵan alban ruynan Satai, Satylhan, Ábilez, Tańqylar (Ábdihalyq) záńgi boldy.
1946 jyly Úsh aimaq úkimeti gomendań úkimetimen kelissóz ótkizip, «11 tarmaqty beibitshilik shartyna» qol qoiǵannan keiin, audan bastyǵyn, orynbasarlaryn, ólkelik keńes múshelerin ortalyq ólkelik úkimet jaǵynan sailau arqyly taǵaiyndaudy qolǵa aldy. Osy bekim boiynsha ortalyq ólkelik úkimettiń múshesi Júńaihu (sibe) men Úsh aimaq úkimeti jaǵynan Ilham Aqtam júmys tobyn bastap kelip, Kúnes audandyq halyq úkimetin úiymdastyryp, audan bastyǵyn, orynbasar bastyqtaryn sailady. Erkinbek bas ákim, Maulenqoja, Ybyraiym Baratov (úiǵyr) orynbasar ákim (qosymsha audandyq saqshy mekemesiniń bastyǵy). Qiyasbek Berikbaiúly ólkelik keńes múshesi bolyp sailandy. 1949 jyly Ybyraiym Baratovtyń júmysy Ile aimaǵyna auysty da, onyń ornyna Túrsyn Syraiyl (úiǵyr) orynbasar ákim boldy. 1950 jyly Túrsyn Syraiyldyń orynna Qiyasbek Berikbaiúly orynbasar ákimdikti atqaryp túrdy.
1951jyly Kúnes audany kóleminde auyldar qaita úiymdasytyrylyp, Bestóbe, Araltóbe, Taldy, Narat, Qarabúra bolyp 5 auyl bekitildi. 1956 jyly Zekti Nylqy audanynan Kúneske qosylyp 6-shy auyl bolyp qúryldy. 1952 jyldyń sońynda audan ákimi Ádilhan Mazjanúly Ile qazaq avtonomiyaly oblysyna auysyp ketti de, onyń ornyna Álimjan Iembergenúly audan ákim» bolyp taǵaiyndaldy. Kúnestiń ákimshilik, basqaru tarihy osydan bylai basqasha órbidi.
