TELǴARA
Ertede qyzailardyń Qaraǵai degen batyry bolypty. Qaraǵaidyń ásilgi aty Qarabai eken . Bir joly qyrǵyzdyń otyz batyrymen soǵysqanda. Qolynda qaruy bolmaǵandyqtan bir jas qaraǵaidy júlyp alyp, qyrǵyzdardy jeńgen eken. Sondan bastap Qaraǵai atanyp ketipti.
Qyzailar Ayagóz boiyn mekendep túrǵandar juan rular malyn barymtalap, adamyn óltirip, maza bermeidi. Qiyndyqta qalǵan elin jaily qonysqúa kóshirmek bolyp, atqa qonǵan Qaraǵai batyr qasyna Saǵyndyq pen Sarmyq degen batyrlaryn ertip jer shaluǵa shyǵady. Sonymen olar Alataudyń ien bir jerinie kelip, demalyp otyrsa at jetelegen jalǵyz adam taudyń ien bir jerinde ketip bara jatady. Onyń kim ekenin bilip kelu úshin eki joldasyn jeberedi. Álgi adam jón súrauǵa barǵan ekuin qamshymen eki úryp qúlatyp tastap jónine kete beredi. Múny kórip, ashuǵa mingen Qaraǵai batyr quyp jetip:
Jón súrauǵa jibergen joldastarymdy nege úrdyń, – dep súraidy.
Sonda álgi:
– Jolymdy tosty, sondyqtan úrdym. Endigi kezek senyki. Endeshe qamshylasyp kóreiik, Jasyń úlken eken birinshi kezekti saǵan bereiin qamshymen bir úryp túsire almasań, renjime, meniń qamshym adam tanymaidy, – dedi.
Ashuyna mingen Qaraǵai batyr qaiqaiyp túryp, qamshymen tartyp qalǵanda bes qabat kekep shekpenin kesip, iyǵynan qan aǵyp, attyń jalyn qúshyp baryp ońalady. Óz kezegin alǵan ekinshisi qamshymen salyp qalǵanda Qaraǵai bytyrdyń bes qabat kenep shekpenin tilip, etine jetip toqtaidy.
Sonda álgi adam:
– Men jeńildim, meniń iyǵymnan qan shyqty, seniń etińe daq túspedi. Men alьan elinen shyqqan Berdiqoja Núrqojaúly degen batyrmyn. Óziń kimsiń, – dep súraidy.
Men qyzai Qaraǵai batyrmyn, – deidi ol.
Ekeui tanysyp, bir búlaqtyń jaǵasyna baryp, tós soǵystyryp dos bolady.
Berdiqoja batyr jońǵarlar maza bermegendikten elin ornalastyratyn jer izdep júrgenin aitady. Qaraǵai batyrda orystyń qysymyn aityp, múń shaǵady. Tynysh bir meken tabylsa, elin sonda qonystandyrsam degen oiyn da jetkizedi.
Sonda Berdiqoja batyr:
– Bizdiń el búryn Ile alqabynyń Kúnes degen jerin biraz jyl mekendegen eken. Bir jyly ákemniń qúlyndaǵan biesi ólip, qara qúlyny jetim qalady. Ol qúlyndy taǵy bir biege telip, baǵady. Ol bieniń de bir qara qúlyny bar eken. Eki qúlyn oinaqtap, Kúnes ózeninen birese ary, birese beri ótip, oinaqtap júredi eken. Múny kórgen elder ol ekeuin «Telǵara» dep atap ketipti. Keiin sol jerdiń aty da «Telǵara» atanǵan eken. On jyl búryn Telǵaraǵa bir barǵanymdy jer tusyp túr eken. Elińdi sonda kóshir, – dep keńes beredi.
Sonymen Qaraǵai batyr joldastaryn ertip, Berdiqoja aitqan jerdi kóruge attanady. Telǵaraǵa jetip, joldastaryn basqa mańdy sharlap keluge júmsap Qaraǵai batyr jalǵyz demalyp otyrady. Bir uaqytta gúrildegen dauyspen artyna jalt qarasa, bir jolbarys atylyp kele jatyr eken qaruyn aluǵa úlgermegen batyr jolbarystyń artqy ayaǵynan ústai alyp, úiripi janyndaǵy qaraǵaiǵa úryp, mylja-myljasyn shyǵarady. Ol úrǵashy jolbarys eken. Biraz uaqyt ótkende aqyryp erkek jolbarys keledi. Qolyndaǵy bos moiyn shoqparymen ony da jamsatyp salady. Jartas basyna salǵan úyasynan balasyn tauyp alyp, ony da óltiredi. Sol jerden úsh ózen aǵyp shyǵady eken. Ol jerdi keiin «Úsh arystan» atandyrady.
Osyndai qiyndyqtardy kórip, jarty jyl saparlaǵan Qaraǵai batyr eline oralady. Keiin qaitys bolarynda balalaryna Telǵaraǵa baryp, qonystanudy ósiet etedi. Keiin onyń balalary elin kóshirip, Telǵaraǵa kelip irge tebedi.
Derekkóz: Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-t.), ISBN 978-601-7865-36-8 1-tom .– 287 b., suretti .
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi
Jalǵasy bar…











