ىلە مەن كۇنەسكە قاتىستى اڭىز-ەرتەگىلەر

تەلعارا

ەرتەدە قىزايلاردىڭ قاراعاي دەگەن باتىرى بولىپتى. قاراعايدىڭ اسىلگى اتى قاراباي ەكەن . ءبىر جولى قىرعىزدىڭ وتىز باتىرىمەن سوعىسقاندا. قولىندا قارۋى بولماعاندىقتان ءبىر جاس قاراعايدى جۇلىپ الىپ، قىرعىزداردى جەڭگەن ەكەن. سوندان باستاپ قاراعاي اتانىپ كەتىپتى.

قىزايلار اياگوز بويىن مەكەندەپ تۇرعاندار جۋان رۋلار مالىن بارىمتالاپ، ادامىن ءولتىرىپ، مازا بەرمەيدى. قيىندىقتا قالعان ەلىن جايلى قونىسقۇا كوشىرمەك بولىپ، اتقا قونعان قاراعاي باتىر قاسىنا ساعىندىق پەن سارمىق دەگەن باتىرلارىن ەرتىپ جەر شالۋعا شىعادى. سونىمەن ولار الاتاۋدىڭ يەن ءبىر جەرىنىە كەلىپ، دەمالىپ وتىرسا ات جەتەلەگەن جالعىز ادام تاۋدىڭ يەن ءبىر جەرىندە كەتىپ بارا جاتادى. ونىڭ كىم ەكەنىن ءبىلىپ كەلۋ ءۇشىن ەكى جولداسىن جەبەرەدى. الگى ادام ءجون سۇراۋعا بارعان ەكۋىن قامشىمەن ەكى ۇرىپ قۇلاتىپ تاستاپ جونىنە كەتە بەرەدى. مۇنى كورىپ، اشۋعا مىنگەن قاراعاي باتىر قۋىپ جەتىپ:

ءجون سۇراۋعا جىبەرگەن جولداستارىمدى نەگە ۇردىڭ، – دەپ سۇرايدى.

سوندا الگى:

– جولىمدى توستى، سوندىقتان ۇردىم. ەندىگى كەزەك سەنىكى. ەندەشە قامشىلاسىپ كورەيىك، جاسىڭ ۇلكەن ەكەن ءبىرىنشى كەزەكتى ساعان بەرەيىن قامشىمەن ءبىر ۇرىپ تۇسىرە الماساڭ، رەنجىمە، مەنىڭ قامشىم ادام تانىمايدى، – دەدى.

اشۋىنا مىنگەن قاراعاي باتىر قايقايىپ تۇرىپ، قامشىمەن تارتىپ قالعاندا بەس قابات كەكەپ شەكپەنىن كەسىپ، يىعىنان قان اعىپ، اتتىڭ جالىن قۇشىپ بارىپ وڭالادى. ءوز كەزەگىن العان ەكىنشىسى قامشىمەن سالىپ قالعاندا قاراعاي بىتىردىڭ بەس قابات كەنەپ شەكپەنىن ءتىلىپ، ەتىنە جەتىپ توقتايدى.

سوندا الگى ادام:

– مەن جەڭىلدىم، مەنىڭ يىعىمنان قان شىقتى، سەنىڭ ەتىڭە داق تۇسپەدى. مەن الان ەلىنەن شىققان بەردىقوجا نۇرقوجاۇلى دەگەن باتىرمىن. ءوزىڭ كىمسىڭ، – دەپ سۇرايدى.

مەن قىزاي قاراعاي باتىرمىن، – دەيدى ول.

ەكەۋى تانىسىپ، ءبىر بۇلاقتىڭ جاعاسىنا بارىپ، ءتوس سوعىستىرىپ دوس بولادى.

بەردىقوجا باتىر جوڭعارلار مازا بەرمەگەندىكتەن ەلىن ورنالاستىراتىن جەر ىزدەپ جۇرگەنىن ايتادى. قاراعاي باتىردا ورىستىڭ قىسىمىن ايتىپ، مۇڭ شاعادى. تىنىش ءبىر مەكەن تابىلسا، ەلىن سوندا قونىستاندىرسام دەگەن ويىن دا جەتكىزەدى.

سوندا بەردىقوجا باتىر:

– ءبىزدىڭ ەل بۇرىن ىلە القابىنىڭ كۇنەس دەگەن جەرىن ءبىراز جىل مەكەندەگەن ەكەن. ءبىر جىلى اكەمنىڭ قۇلىنداعان بيەسى ءولىپ، قارا قۇلىنى جەتىم قالادى. ول قۇلىندى تاعى ءبىر بيەگە تەلىپ، باعادى. ول بيەنىڭ دە ءبىر قارا قۇلىنى بار ەكەن. ەكى قۇلىن ويناقتاپ، كۇنەس وزەنىنەن بىرەسە ارى، بىرەسە بەرى ءوتىپ، ويناقتاپ جۇرەدى ەكەن. مۇنى كورگەن ەلدەر ول ەكەۋىن «تەلعارا» دەپ اتاپ كەتىپتى. كەيىن سول جەردىڭ اتى دا «تەلعارا» اتانعان ەكەن. ون جىل بۇرىن تەلعاراعا ءبىر بارعانىمدى جەر تۋسىپ تۇر ەكەن. ەلىڭدى سوندا كوشىر، – دەپ كەڭەس بەرەدى.

سونىمەن قاراعاي باتىر جولداستارىن ەرتىپ، بەردىقوجا ايتقان جەردى كورۋگە اتتانادى. تەلعاراعا جەتىپ، جولداستارىن باسقا ماڭدى شارلاپ كەلۋگە جۇمساپ قاراعاي باتىر جالعىز دەمالىپ وتىرادى. ءبىر ۋاقىتتا گۇرىلدەگەن داۋىسپەن ارتىنا جالت قاراسا، ءبىر جولبارىس اتىلىپ كەلە جاتىر ەكەن قارۋىن الۋعا ۇلگەرمەگەن باتىر جولبارىستىڭ ارتقى اياعىنان ۇستاي الىپ، ءۇيرىپى جانىنداعى قاراعايعا ۇرىپ، مىلجا-مىلجاسىن شىعارادى. ول ۇرعاشى جولبارىس ەكەن. ءبىراز ۋاقىت وتكەندە اقىرىپ ەركەك جولبارىس كەلەدى. قولىنداعى بوس مويىن شوقپارىمەن ونى دا جامساتىپ سالادى. جارتاس باسىنا سالعان ۇياسىنان بالاسىن تاۋىپ الىپ، ونى دا ولتىرەدى. سول جەردەن ءۇش وزەن اعىپ شىعادى ەكەن. ول جەردى كەيىن «ءۇش ارىستان» اتاندىرادى.

وسىنداي قيىندىقتاردى كورىپ، جارتى جىل ساپارلاعان قاراعاي باتىر ەلىنە ورالادى. كەيىن قايتىس بولارىندا بالالارىنا تەلعاراعا بارىپ، قونىستانۋدى وسيەت ەتەدى. كەيىن ونىڭ بالالارى ەلىن كوشىرىپ، تەلعاراعا كەلىپ ىرگە تەبەدى.

دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755

“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى

جالعاسى بار…