Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Jetisýdyń asıetti jerler

Rai kóline bardyń ba?

admin
2025/09/29
Jetisýdyń asıetti jerler
0
Рай көліне бардың ба?

El auzynda Rai kóli atanyp ketken túzdy kól Aqsu audanynyń Matai auyly aumaǵyna ornalasqan. Qasietti nysan kórkemdigimen, tabiǵi emdik shipasymen qyzyqtyrady. Kóldiń suy men túnbasynyń densaulyqqa paidaly ekenin biletinder jyl saiyn kelip-ketudi ádetke ainaldyrǵan. Sondai aq, ony bilmeitinderdiń de qatary kóp.

El auzyndaǵy ańyz-áńgimelerde osy óńirde Rai esimdi áiel adam túrǵan desedi. Ústine shyqqan jaradan auyl adamdary shoshynyp, ony elsiz jerge aparyp tastaidy. Ol japan dalada kúneltip, túzdy kólge shomylyp júrip jaradan arylady. Múny kórgen auyl túrǵyndary ony eline qaituǵa úgittegenimen, kól basynda ómir súre beredi. Qartaiǵan shaǵynda qaitys bolady. Basyna tobylǵyly zirat túrǵyzylady. Ol zirat qazir de bar. Osy ańyz boiynsha túzdykól «Rai kóli» atanyp ketken.

SHyn máninde, Rai – ómirde bolǵan adam, Babeke batyrdyń jary. Babeke er Toqpanbetten bata alyp, Aitqoja bidiń alǵysyna bólengen.  Lepsi ózeniniń alqabynda «Babeke tobylǵylary» degen jer atauy bar.

Emdik qasieti kóp

Rai kóli emdik, shipalyq qasietimen tanymal. Ádette, sudyń qúramynda natrii mólsheri kóp bolsa, ftor, iod, sulьfat siyaqty emdik metalldardyń mólsheri artady. Rai kólinde magnii, kalьtsii, kaliidiń mólsheri joǵary, al,   marganets, kobalьt, molibden, mys pen iod, ftor, brom men bordyń  mólsheri az ekeni zerthanalyq taldau barysynda anyqtalǵan. Sondai-aq, kóldiń tabanynda shókken túnbalardyń fizikalyq-himiyalyq qasieti shipajai men fizioemdeude qoldanylatyn emdik balshyqtyń kórsetkishine sáikes keledi. Onyń qúramynda  magnii,   kalьtsii,  natrii, mys, hrom, marganets iondar men  sulьfattyń úlesi basym.

Rai kóli kún sáulesimen emdeluge tiimdi.  Sonyń   nátijesinde  júrektiń júmysy, tynys alu túzelip, adam aǵzasyna otteginiń  kelui kóbeiedi. Aǵzadaǵy zat almasu úrdisi rettelip, dene shynyǵady. Kóldiń tabanyna shókken túnbanyń qúramyndaǵy túz, ósimdik shirindisi qol-ayaq syrqyrap auyrǵanǵa, buyn, teri auyruyna shipa bolumen qatar,  ishki sekretsiya  bezderine  áser etip, aǵzadaǵy zat almasu  úrdisin  retteidi,  auyrsynudy basady. Kól suyndaǵy himiyalyq elementter keibir syrqatqa keri áser berui de yqtimal. Sondyqtan kólge barudan búryn dáriger keńesine júginudi de eske salamyz.

Taǵy bir eskeretin jait, kól túbindegi túnbanyń emdik qasietin túsingender búryndary qaitarynda qaltalap alyp ketudi ádetke ainaldyrǵan. Tabiǵattyń búlinbeuin qadaǵalaǵandar kólge kireberiske «Túnbany shelektep alyp ketuge tyiym salynady!» dep eskertilgen taqta ilip qoiypty. Demek, jergilikti júrt kóldiń ekologiyalyq jaǵdaiyn qorǵaudy óz jauapkershiligine alǵany kórinip túr. Al dárigerler túnbany tek kól boiynda denege jaǵyp, suǵa túskende ǵana áser etip, dertke shipa bolatynyn aitady. Alyp ketip qoldanǵan balshyqtyń eshqandai emdik róli bolmai qalady.

Kólge shomyludyń da óz tártibi bar. Birinshi ret kelgender túzdy kóldi túshy kól dep qalady da suǵa súńgip ketedi. Sonyń saldarynan ashy túz kózin ashtyrmai, auzyn ashytyp, qúlaǵyn túzben bitep, birazǵa deiin mazasyz kúige túsiredi. Ásirese, balalar úshin búlai shomylu óte qauipti. Sondyqtan basty suǵa batyrmai, su betinde qalqyp júrgen dúrys. Kóldiń eń tereń jeri 4 meterge deiin jetedi. Onyń bir jeri suyq, kelesisi ystyq bolyp keletindikten denege, aǵzaǵa berer shipasy ártúrli. Sol úshin kóldiń ár túsyna barudy úmytpaǵan jón. Aita keterligi, «Kólge batyp ketemin» dep alańdaudyń reti joq. Su ishinde ayaǵyńyzdy kóterip qalsańyz, su birden kól betine qalqytyp shyǵarady. Sondyqtan adamdar kólde barynsha sergek júredi.

Jol qiyn, qyzmet sapasy  tómen

 

Ókinishke qarai, Rai kóline aparatyn jol azaby jolaushyny sharshatyp jiberedi. Biz Taldyqorǵannan Matai auyly arqyly bardyq. Mataidan Rai kóline deiingi 75 shaqyrym joldyń teń jarymy – qúm ishindegi oily-qyrly jol. Jol talǵamaityn kólikpen ǵana dittegen jerińizge jete alasyz. Oidym-oidym qúm tóbelerden beine asau tolqynda jeńil qaiyqpen júrgendei kúi keshesiz. Jeldi kúni búl jolmen júru múmkin emes. Úshqan qúm joldy jauyp tastaidy. Sondyqtan em alushylar Matai auylynan kútip alyp, kólge aparyp-ákeletin jergilikti túrǵyndarǵa habarlasady.

– Kólge baryp demalushylar men em alushylardy arly-berli jetkizip júrgenime birneshe jyl boldy. Bir adamdy aparyp-ákelu – 6 myń teńge túrady. Onyń ishine jol aqysy, shatyr, su jáne qazan-oshaq, ydys-ayaq, tamaq pisiretin otyn kiredi. Al azyq-túlikti kelushiler ózderi ákelui kerek. SHatyrda túnep, as-suyn ózderi ázirleidi. Kólge kelushiler óte kóp. Ásirese, shetelden, kóbinshe Reseiden kelip, ailap jatyp, emdelip qaitatyndar bar. Jyl ótken saiyn jerlesterimizdiń de qatary kóbeiip keledi, – deidi emdelushilerdi tasymaldaumen ainalysatyn, Matai auylynyń túrǵyndary.

Búginde búl kásippen ainalysatyndardyń qatary kóbeigen. Ony kól boiyna barǵanda bildik. Olar: «Qaz-qatar kiiz úi tigip, shatyr qúryp, demalushylarǵa jaǵdai jasadyq» dese de, qyzmet kórsetu sapasynyń tym jútań ekeni birden baiqalady. Jan-jaǵyn jel keulep, jelpildep túrǵan shatyrdyń ózi demalushylardy mezi etedi. Túzdy kólge túsip kelgen soń juynatyn su da tapshy. Samauyrǵa shai qainatyp, qara qazanǵa tamaq pisiruge daǵdylanǵan adam bolmasa, kádimgidei qinalyp qalady. Sondyqtan kól boiyndaǵy qyzmet kórsetu sapasyn jaqsartudyń jolyn tabu kerek. Sonda kólge keletinder kóbeiip, osy kásippen ainalysatyndardyń tabysy da arta túspek.

 

Túiin

Qazirgi kezde dáriniń qymbattyǵyna, túrli allergiyalyq aurudyń kóbeyuine bailanysty emdik-sauyqtyru turizminiń mańyzy arta tústi. Ony  alystyǵyna ári joldyń nasharlyǵyna qaramastan dertine daua izdep Rai kóline  kelushilerdiń kóptigi kórsetedi. Bolashaqta búl jerdi kásipker azamattar qolǵa alyp, jolyn jasap, mausymdyq emdeu oryndaryn salsa, núr ústine núr bolar edi. Kól suy jyl saiyn azaiyp barady. Demek, onyń emdik qasieti de kemi bastauy múmkin. Sondyqtan kól suy men túnbanyń himiyalyq qúramy men adam aǵzasyna tigizetin áserin Taldyqorǵan, Almatydaǵy mamandandyrylǵan zerthanalarda taldau jasap, shipajai tanushy ǵalymdar men balьneolog dárigerdiń qorytyndysyn shyǵaryp túrǵan abzal. Sonda ǵana qasietti kóldiń qadirine  jete alamyz.

Qajet ANDAS

«Q-Andas» aqparattyq agenttigi.

 

Tekter: #Ólketanu #Raikóli  #Qasiettijer  #Kesene  #Aitarmezet #Tanym  #Úlaǵat #Úsynys #Kól #Keńólke  #Jetisu  #Jerjanaty

1 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 9
Қаратал алқабындағы өзендер
Jetisýdyń asıetti jerler

Qaratal alqabyndaǵy ózender

August 12, 2026
Қора шатқалы
Jetisýdyń asıetti jerler

Qora shatqaly

August 5, 2026
Дауылбай тауы
Jetisýdyń asıetti jerler

Dauylbai tauy

August 4, 2026
Мүнидың зираты
Jetisýdyń asıetti jerler

Múnidyń ziraty

February 2, 2026
Мұзарт асуы
Jetisýdyń asıetti jerler

Múzart asuy

December 1, 2025
Сөк сұлтан Абылайханұлы
Jetisýdyń asıetti jerler

Sók súltan Abylaihanúly

November 28, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz