Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Eltaný

Du Fudyń aqyndyq dástúri

Ду Фу (杜甫, Dù Fǔ, 712–770) — Қытайдың Тан әулеті дәуіріндегі ең ұлы ақындардың бірі, Ли Баймен қатар “поэзия әулиесі” (诗圣 shī shèng) деп аталады. Ол Тан дәуірінің ең күрделі саяси-әлеуметтік кезеңінде өмір сүріп, өз шығармаларында қарапайым халықтың ауыр тұрмысын, соғыстар мен әділетсіздіктерді терең сезіммен жырлады. Оның поэзиясы табиғат, соғыс, адамгершілік және уақыт жайлы терең философиялық толғаныстармен ерекшеленеді.

admin
2026/08/30
Eltaný
0
Ду Фудың ақындық дәстүрі

Du Fu 712 jyly qazirgi Henanь provintsiyasynyń Gunьsi audanynda dúniege kelgen. Onyń ákesi sheneunik bolǵan, sol sebepti bolashaq aqyn jaqsy bilim alyp, dástúrli qytai ádebieti men filosofiyasyn – Konfutsii, Men-tszy ilimderin jastaiynan boiyna sińirdi. Erte jastan-aq óleń jazuǵa beiim bolyp, jas kezinde ádebi saiystarda kózge túsken.

Ol memlekettik qyzmetke túsu úshin birneshe ret imperator saraiyndaǵy emtihanǵa qatysqan, biraq túrli sebeppen tabysqa jete almady. 755 jyly Tan imperiyasyn silkindirgen Anь Lushanь kóterilisi bastalyp, elde azamat soǵysy órbidi. Sol kezeńde aqynnyń ómiri qiyndyqqa toly boldy – ol bosqynǵa ainalyp, otbasy men balalarynan airyldy, ashtyq pen auru kórdi. 758 jyldan bastap ár aimaqtarda úsaq ákimshilik qyzmetter atqardy, biraq ómiriniń sońyna deiin kedeilik pen sayasi qysymnan qútyla almady. Ómiriniń sońyn Sychuanь, Hunanь óńirlerinde ótkizdi. 770 jyly 58 jasynda qaitys boldy (kei derekter boiynsha, kemede sapar ústinde).

Du Fu — realistik poeziyanyń negizin qalaushylardyń biri. Onyń óleńderi filosofiyalyq tereńdikke, adam taǵdyryna, halyqtyń kúizelisine jáne patriottyq sezimge toly. Óleń qúrylymy óte dál, qatań yrǵaq pen buyn ólshemin saqtaityn klassikalyq formada jazdy. Sóz qoldanysy naqty, kórkem beineleu men tereń oi birlikte órildi. Kóptegen óleńderi “Juyrdaǵy soǵystar”, “Bosqyndar turaly”, “Kóktem oiy” siyaqty tsikldarǵa birigedi.

Du Fu — qytai poeziyasynyń gumanistik dástúrin jalǵastyrǵan túlǵa. Keiingi ǵasyrlardaǵy aqyndar ony úlgi tútty. Onyń shyǵarmalary Qytai ǵana emes, Koreya, Japoniya, Vьetnam jáne Qazaqstan siyaqty elderdiń shyǵystanu ǵylymynda mańyzdy zertteu nysanyna ainaldy.

Bekinisten attanǵanda

Sadaq tartsam – tart, kúshti eń dyrauyn,
Jebe salsań – sal, úzyn omyrauyn.
Qaraǵa alsań adamdy –
Atyn kózde,
Jau ústasań – ústa áuel batyr dáuin.

Qyruda da adamdy shek bar, sebep:
SHekarasy az eldiń bólek-bólek.
Basyp kirgen ózbyrdy júgendeseń,
Qyra beru taǵy da nege kerek?!

 

Sadaq, jebe – kóne jauyngerlik qarular, batyrlyq pen mergendiktiń simvoly.

Bekinis – shekaralyq qorǵan, soǵys kezinde eldi qorǵau núktesi.

Jau ústasań – ústa áuel batyr dáuin – “dúshpannyń eń myqtysyn jeńseń ǵana shyn batyr bolasyń” degen kóne qytailyq qaǵida.

Ideyasy: soǵys tek erlik emes, ol adamzatqa auyr syn. Aqyn ádildik pen shekteuli kúsh qoldanu ideyasyn dáripteidi.

 

 Aily tún

Jaryq aiyń Fudjoudyń búgin túngi,
Túrma eken jalǵyz qarap esil jarym.
Kóp ayaimyn jas qalǵan bóbekterdi,
Bilsin qaidan saǵynudy – áke bárin.
Qarai-qarai shashyńdy dymqyl túman
SHyqtandyrdy-au,
Múrynda ai tóndi-au qolyń.
Jas qorǵap birge ai núryn qúshar qashan
Júqa perde ishinen eki sorlyń.

 

Fudjou (Fuzhou) – Qytaidyń ońtústik-shyǵysyndaǵy qala, Tan dáuirinde Du Fu biraz uaqyt túrǵan aimaqtardyń biri.

Ai beinesi – qytai poeziyasynda saǵynysh pen qashyqtaǵy súiiktini eske alu simvoly.

Júqa perde – kóne úilerdegi ai sáulesin ótkizetin jibek perde; aqyn ony saǵynysh arasyndaǵy názik kedergi retinde beineleidi.

“Eki sorlyń” – eri men jary, bir-birinen alshaqtap qalǵan qos ǵashyq.

Maǵynasy: búl óleń – soǵysta júrgen er men alysta qalǵan jarynyń arasyndaǵy saǵynysh, otbasy birliginiń úzilip qalǵan kúiin suretteidi.

 

 Kóktemde el shalǵaiǵa kóz tikkende

Er joiylyp, tauy men suy qaldy,
Kóktem kirip, qaulapty maisa dúr-dúr.
Uaiym barda kóriner gúl de qamyq,
Qús úshsa da qaǵady júrek suyl.
Jau jaǵa, bóri etekte, jan jaǵalas,
Qairan úi bir habaryn bir myń dildá.
Syipasam – súiylypty aǵarǵan shash,
Múń bolyp túireuishtiń toqtauy da.

 

Maisa dúr-dúr – kóktemniń jap-jasyl, shúigin shóbi, tabiǵattyń jańaruy.

Jau jaǵa, bóri etekte – “jau jan-jaqtan” degen beineli tirkes; halyq kúizelisiniń, qorqynyshtyń belgisi.

Túireuishtiń toqtauy – túrmystyq úsaq detalь arqyly uaqyttyń, beibit ómirdiń toqyrauyn kórsetetin simvol.

Maǵynasy: búl óleńde aqyn soǵystan qiraǵan eldiń kúiin, kóktem tabiǵaty men adamnyń ishki múńyn qatar suretteidi.

 

Jansun qystaǵynda

1-bólim

Batys búlty jamylyp qyzǵylt shapan,
Sulady kókjiekke kún dóńgelep.
SHarbaq, esik aldynda qús shulaǵan,
Qiyrdan jolaushy da ilindi kep.

Keler dep oilamaǵan tiri úi ishim,
Esterin zorǵa jiyp, súrtti jasyn.
Búiyrypty áiteuir kezdeisoq su ishkilik,
Jaugerlikte mynadai jannan qasym.

Jinalyp tam qasyna kóp kórshimiz,
Kúrsinse, qamyqqan álde mendei.
Tún ortasy — sham jaryq, úi ishimiz,
Qalyppyz telmirisip, tús kórgendei.

Tepki ómir qart kóneltip keledi ázer,
Úige kep baiyrqady kóńilim sál.
Aldymnan aiyrylmaidy jas bóbekter,
Men daǵy keter degen qorqynysh bar.

 

2-bólim

Ótkendi oilap, zerigudi salqyn jútyp,
Araladym aǵashty, kólge baryp.
Kól deidi doly jel — eske el túsip,
Onan arman qaiǵylar qabattalyp.

Bir baqytym — úirendim kúrish egip,
SHaraby da tartylyp shyǵyp jatyr.
Jetetin ishseńiz de qansha búgip,
Qalǵan jas júbanysh eter aqyry.

 

3-bólim

Bir top tauyq shyǵaryp úlanqada,
Dál meiman keler kezde talaspas pa.
Ony quyp, aǵashtan asyrǵanda,
Tyq-tyq etip qaǵylyp sharbaq qaqpa.

SHar tartqan tórt-bes aqsaqaldar
Kepti aman-esen alystan maǵan.
Qoldarynda báriniń shashuy bar,
Qoidy ákep ártúrli sharaptardan.

— «Bolsa da sharap jónsiz, tatyńyz dám,
Adam joq auqat eter egin salyp.
Basylmai jaugershilik myna zaman,
Bala tegis joryqqa ketti attanyp».

Joqtan jónip ákelgen múndai lázzat
Bek úyaltty, úsyndym án aitudy.
Án bitkende kúrsinip kókke qarap,
Úi toly adam jaspenen betin judy.

 

Jansun (Jiangsun) – Sychuanь ólkesindegi auyl. Du Fu ómiriniń sońǵy jyldaryn dál osyndai ońtústik óńirlerde ótkizgen.

SHarbaq – auyl úiiniń qorshauy; qarapaiym túrmys belgisi.

Jaugerlik – úzdiksiz soǵys kezeńi; aqyn ómir súrgen Tan dáuirinde halyq auyr kúi keshti.

Kúrish egu, sharap tartu – tynysh ómirdiń, beibit eńbektiń nyshany.

Beine men ideya: aqyn soǵys pen bosqyndyqtan keiingi auyl ómirin, beibit tirshiliktiń názik lázzatyn, adamdardyń bir-birine degen adamgershiligin suretteidi.

 

SHyhausunǵa SHabar keldi

Qonyp em SHyhausunǵa kún keshkirip,
Bir shabar kisi ústaityn qaldy kelip.
Aldynan qaqpany ashyp kempir shyqty,
Ainalyp shaly tamdy zytyp berdi.

Aqyrady atshabar ashu qysa,
Jylap kempir jalynady qúraqsha.
Estiledi múń aityp shaǵynǵany:
– «Úsh úlym da áskerde edi Iychyńda.

Bereuinen tayauda aldym habar,
Ana eki úlym maidanda qúshypty ajal.
Ólgendi tyrbantar sorly tirlik,
Ólgen qaityp artyna qaiyryla alar.

Úiimde súienerge eshkim joq,
Tek bir sábi náreste nemerem bar.
Túl kúzetken balaly jesir kelin,
Ústi shoqpyt, beti joq syrtqa shyǵar.

Jasy kelip qalsa da men qariya,
Túnnen qalmai, o taqsyr, ersin saǵan.
Erip baryp maidanǵa qyzmet etsin,
Tamaq istep beruge keler shamam».

Ne uaqytta dabyr óshti —
Qúlazyp tún,
SHyqqandai elde qaidan bir óksik ún.
Tańerteń attanǵanda,
Qalǵan jalǵyz shal ǵana qosh aitysty menimenen.

 

SHyhausun (Shichaoxun) – naqty tarihi auyl nemese aimaq; búl jerde Du Fu shabar (patsha jarlyǵyn taratushy) kelu oqiǵasy arqyly soǵystyń zardabyn suretteidi.

SHabar kisi – imperatorlyq búiryqtardy jetkizushi resmi adam (qytaisha chjuanьlin).

Iychyń (Yichang) – Qytaidyń Hubei ólkesindegi qala; Tan dáuirinde iri áskeri bekinis bolǵan.

Kempir men nemere – halyq tragediyasynyń simvoly; soǵystyń artynda qalǵan analardyń, jetimderdiń zary.

Ideyasy: aqyn el men halyqtyń qaiǵysyn jeke otbasynyń mysalynda kórsetedi.

Úilengen kúngi qoshtasu

 

Ár shópke masyl ósken shyrmauyqtyń,
Sabaǵy keshen tartyp qalady tym.
Nesi onyń jańa kúieu, jas qalyńdyq,
Tastandyǵa sorly kún jetpegen soń!

Túireuish sen úshin dep taǵyp edim,
Qańyrap qaldy ayaǵym, jar tósegim.
Keshke neke, tańerteń aityldy qosh,
Endi nesi bayansyz bolmai búnyń!

Tym alysqa shyǵandap ketpegenmen,
Barar jeriń naq ózi — qan maidannyń.
Tym qúrysa belgisiz kelindigim,
Enemizge jasaimyn qaita yrym.

Áke-sheshem basymnan qús úshyrmai,
Erjetkizdi mápelep baǵyp-qaǵyp.
Endi ǵana tapqanda kóńili jai,
Tóbeseli ornyma ákep salyp.

Órtenbeske ózegim qaitip shydar,
Orala almas saparǵa ketseń júrip.
Qalmas edim qaitsem de qyr sońyńnan,
Amal qansha — ádep-salt bermeidi yryq.

Jolyń bolsyn, qanekei, attan endi,
Qarailamai qalǵan jar shymyldyǵyn.
Áiel barsa alańdap qoshyn ishi,
Er qairaty almasyn búzyp synyn.

Kedei qyzy em, myna bir torǵyn meshpet,
Úiden kelgen bar jasau bola túǵyn.
Qal aldyra, aldyńda jyrttym mine —
Maǵlúm bolsyn shyn súigen adaldyǵym.

Barsha qúsqa kóz jiberseń aspandaǵy,
Úshpai ma eki-ekiden jazbai jibin;
Kóp pe edi múnsha dúnie shyrǵalańym –
Qosh, máńgi úmitsiz baiyq, qarashyǵym!

SHyrmauyq – adaldyq pen bailanys simvoly; neke men súiispenshilikti beineleidi.

Qan maidan – soǵys dalasy, aqyn dáuirinde jigitterdiń barlyǵy derlik maidanǵa shaqyrylǵan.

SHymyldyq – dástúrli úilenu belgisi; neke tósegin aiyru arqyly eki jastyń aiyrylysuyn astarlaidy.

Meshpet – áieldiń jeńil syrt kiimi, torǵyn matadan tigiledi; ony jyrtu — mahabbattyń antyndai ishara.

Negizgi oi: búl óleń – jańa túsken jas qalyńdyqtyń kúieuimen soǵys aldynda qoshtasu zary. Aqyn soǵystyń tek erlerge emes, áielder men analarǵa da auyr soqqy ekenin kórsetedi.

 

SHu eliniń uáziri

Deisiz be, uázir qabyry qaida bolǵan?
CHyńdu syrty – syńsyǵan shyrsha toǵai.
Kók shalǵyny jaiqalyp jas shyǵaryp,
Japyraqta sairaǵan búlbúl, torǵai.

Aqyl úshin aldyna úsh barǵyzǵan,
Qos dáuirdi ońaltqan úly adal jan.
Jeńbei jatyp joryqta qaza tapty,
Kóz jasyn er azamat kóp aǵyzǵan.

 

SHu eli (Shu) – ejelgi Qytaidyń batysyndaǵy aimaq (qazirgi Sychuanь provintsiyasy). Du Fu ómiriniń sońǵy kezeńin osynda ótkizgen.

CHyńdu (Chengdu) – Sychuanь ólkesiniń ortalyǵy, Du Fudyń úzaq túrǵan jáne shyǵarmashylyq shabyty arta túsken qala.

Uázir — patshalyq dáuirdegi joǵary shendi memlekettik qyzmetker; búl óleń naqty tarihi túlǵa – SHu memleketiniń adal uázirine arnalǵan.

“Qos dáuirdi ońaltqan” – elge tynyshtyq pen túraqtylyq ákelgen qairatkerdi meńzeidi.

Ideyasy: adaldyq pen erlik máńgi ólmeidi. Du Fu halyqqa qyzmet etken adal bileushilerdi dáripteidi, uázirdiń qabirin eske alu arqyly ádildiktiń máńgilik qúndylyǵyn jyrlaidy.

 

Kóktem túnindegi qút jańbyry

Óz mausymyn bilerdi abzal jańbyr,
Kóktemgi bar tirlikti jelpindirip.
Jamylyp tún samalyn sebelep túr,
Qaryq bop barsha ósimdik únsiz múlgip.

Tún qarańǵy, manaurap soqyr soqpaq,
Dariyadan jarqyraidy qaiyq shamy.
Jainaidy erteń balbyrap bar atyrap,
Gúl tolysyp, kúlimdep CHyńdu mańy.

Kóktem jańbyry – qytai jáne shyǵys poeziyasynda «qaita tuu», «ómirdiń oyanuy» simvoly.

Dariya – tabiǵattyń máńgilik qozǵalysy men ómir aǵysyn bildiredi.

CHyńdu (Chengdu) – Sychuanь ólkesiniń astanasy, Du Fudyń shyǵarmashylyq ómirindegi basty qala. Ol múnda tabiǵat súlulyǵyn, beibit ómirdiń raqatyn jii jyrlaǵan.

Qaiyq shamy – qarańǵy men jaryqtyń, úmit pen jalǵyzdyqtyń simvoly.

Maǵynasy: búl óleńde tabiǵattyń túngi tynyshtyǵy men jańbyrdyń ómirge ákelgen quanyshy suretteledi. Du Fu adam men tabiǵattyń úilesimin sezimtaldyqpen beinelegen.

 

 Meiman keldi

Oń men solym qiystai sulary móldir kóktemniń,
SHaǵala áne keledi qúshqaly aidyn kóktemin.
Júrgenim joq sypyryp qonaqqa bola jol ústin,
SHóp kórkemin, esegin ashqaly shyqtym myrza úshin.

Jyrymyz búltaq qala, alys kelmedi túri taǵamnyń,
Úiimiz kedei, qol tartqan, otyrǵan qúiyp sharabyn.
Kórshi qartpen bir tost aluǵa tússe zauqyńyz,
Keleiin baryp shaqyryp, birge ishelik bárimiz.

 

Meiman keldi – aqynnyń qarapaiym auyl túrmysyndaǵy shynaiy qonaqjailyqty beineleitin óleńi.

SHaǵala – kóktem men tabiǵattyń oralu simvoly, sonymen birge erkindik pen tynyshtyqtyń belgisi.

SHóp kórkem – egin men eńbek beinesi; «esegin ashqaly shyqtym» – túrmystyń qarapaiym, adal eńbegin sipattaidy.

Qol tartqan – kedei úidiń barymen bólisui; búl – qytai men qazaq poeziyasyna ortaq moralьdyq úǵym: «qonaqqa qúr qol barmau».

Negizgi oi: Du Fu qarapaiym halyqtyń ómiri men kishipeiildiligin, el birligi men adamdyq jylylyqty dáripteidi.

 

Kózdiń jeli shóp kórkemdi jyǵyp ketkeni jaily jyr

Jeltoqsanda kúz sońy – qara dauyl doldandy,
SHóp kórkemniń tóbesin úshyryp alyp, joǵaldy.
Úshyrǵan shópti ózennen úshyryp baryp doǵardy:
Sereiedi bútaǵy tóbemde záulim aǵashtyń,
Úiiriledi astymda tereń kólshik — kók iirim.

Basynyp meni balalar ar jaǵynan ózenniń,
Talap ketip barady kózimshe bárin shóbimniń.
Kirip jatyr qoltyqtap boiyna sińip ormannyń,
Aiqaidan erinim kebirsip, dauysym bitip qalmady ún.

Tayaǵyma súienip qaityp kep qatty daǵdardym,
Árbirden soń jel tynyp, búlt basty aspan baǵdaryn,
Kúzdiń kógin torlady qarańǵysy jalǵannyń.

SHoqpyt shapan talaiǵa qarady suyq temirdei,
Qamysauy joq kórpede balalar jatyr kóz ilmei.
Sirkireidi aq jauyn tolassyz jauyp sapalai,
Mashylanyp tósek tamshydan ańyraidy úi – qoradai.

Búlikten bermen únsiz de qashqan úiqy jatarǵa,
Malshynǵan suda sartap bop kúzetip qashan atarǵa!
Sińiri shyqqan álemde oqyǵan kedei jandarǵa,
Keńirek úide elmen teń quanatyn kún qaida?

Túryp aldy jel men jańbyr tabandap dala túnindei,
Qaisy kezde aldymnan kóriner sol úi – alaqai!
Kúrkem qúlap, úsynyp ólsem daǵy sol sátte,
Meili der em, dariǵa-ai!

SHóp kórkem – aqynnyń eńbegi, túrmys tirshiligi men úmitiniń simvoly; ony jel úshyru – ómirdiń kúizelisi men eńbektiń zaya ketuin bildiredi.

Jeltoqsan, kúz sońy – ólim men úmittiń shegi; tabiǵat arqyly adamnyń ruhani kúiin sipattaidy.

SHoqpyt shapan – kedeilik pen qiyn túrmys nyshany.

Kúrke – Du Fu ómiriniń sońǵy jyldarynda túrǵan qarapaiym baspanasy; ol keiin «Du Fu kúrkesi» (杜甫草堂) degen tarihi eskertkishke ainalǵan.

Negizgi ideya: búl óleń – aqynnyń ómirden túńilgen sátindegi ruhani kúndeligi. Tabiǵattyń kúizelisi men adamnyń jan azaby tútasyp, qoǵamdaǵy ádiletsizdik pen kedeiliktiń tereń tragediyasyn suretteidi.

Huajińdińǵa

SHaryqtap CHyńduda ár kún asqaq áuen,
Búlt múlgip, dariya syńsyp balqidy ánmen.
Múndai kúi bolmasa aspan jánnatynda,
Jer ústinde adam júrgen estilmegen!

 

Huajińdiń (Huajingding) – CHyńdu qalasy mańyndaǵy ásem tóbelerdiń biri. Du Fu osy óńirdiń tabiǵatyna erekshe súisinip, birneshe óleń arnaǵan.

CHyńdu (Chengdu) – Sychuanь ólkesiniń ortalyǵy; Du Fudyń “Kúrke úii” osynda ornalasqan. Ol úshin búl qala – beibit ómir men shyǵarmashylyq erkindiktiń mekeni.

Dariya, búlt, áuen – tabiǵat pen ruh úilesiminiń belgisi; aqynnyń ómirge degen súiispenshiligi kórinis tabady.

Maǵynasy: Du Fu búl óleńde tabiǵat pen ónerdiń úilesimin «jerdegi jánnat» retinde beineleidi. Ómirdegi azapty sátterdiń arasynda súlulyq pen shabyt adamdy tiriltedi degen filosofiyalyq oi aitylady.

Orda áskerleri Hynan, Hybidy alǵan habaryn estigende

Alǵan habar kelgende Hybi mańyn,
Quanyshtan toldy jasqa omyrauym.
Aiyrylyp úi ishimnen qasiret óń,
Kóshpekke japty jatyr mukamalyn.

Qúddy kúndei shyrqalar án,
Silten sharap,
Kóktem qúsha jerime oralamyn.
Bachya, Uchya taularyn basqannan soń,
SHańyań barsam, ar jaǵy  Noyanym.

Hynan (Henan) – Qytaidyń ortalyq aimaǵy, Tan dáuiriniń mańyzdy ortalyǵy.

Hybi (Hubei) – eldiń ońtústigindegi iri provintsiya; kóterilis kezinde auyr shaiqastar bolǵan.

Bachya, Uchya, SHańyań – Qytaidyń ońtústigindegi tauly óńirler; búl ataular jeńiske qarai bara jatqan joldyń geografiyalyq retin bildiredi.

Noyan (Luoyang) – Tan áuletiniń kóne astanasy; jeńistiń túpki maqsaty — eldiń tynyshtyǵyn qalpyna keltiru.

“Silten sharap” – halyq quanyshyn bildiretin beineli tirkes.

Maǵynasy: Du Fu búl óleńde soǵys zardabynan keiingi quanysh pen úmitti jyrlaidy. Elge beibit ómirdiń qaita oraluy, jeńistiń adamdyq máni surettelgen. Aqynnyń úni — sabyrly, tereń oily optimizm.

Zaman izin kórgendegi zaryq jyr

Silemdep Jimyńshanьǵa taular kúdir,
Hanshanyń tuyp-ósken auyly túr.
Bezdirip han saraiy saharaǵa,
Qalypty bir kók mola túzde búldyr.

Oralaǵan suretshi óńin sorly arudyń,
Aruaǵy qaitady elge jastanyp tún.
Pipa shet últ tilmen sarnaidy kúi,
Zary tep – shetke úzatqan múńly qyzdyń.

 

Jimyńshanь (Jiming Shan) – Sychuanь ólkesindegi tau silemi; aqyn tabiǵat arqyly ótken dáuirdiń izin, órkeniet pen patshalyq qúldyrauyn meńzeidi.

Hansha – patsha qyzy, saraidyń sán-saltanatynyń beinesi; tarihtaǵy uaqytsha dańqtyń simvoly.

Kók mola – bir kezdegi gúldengen dáuirdiń ornynda qalǵan eski eskertkish.

Pipa – ejelgi qytaidyń ishekti muzykalyq aspaby (qazaqtyń dombyrasyna úqsas); múnda ol múń men saǵynyshtyń úni retinde beinelenedi.

SHet últ tili – imperiyadaǵy bóten halyqtardyń mádeni áserin kórsetedi.

Negizgi oi: Du Fu búl óleńde ótken dáuirdiń sánin, uaqyttyń zúlym ainalymyn jáne adamzattyń ótkinshiligin filosofiyalyq tereńdikpen suretteidi.

Biikten ainalaǵa kóz salǵanda

Aspan shyńyrau,
Jel azynap, maimyl sarnap,
Qústar qaityp barady – qúm aq tańdap.
CHańjyańnyń josyp jaiqyn kóp tolqyny,
Támám jer syr – syr túsken sary japyraq.

En dala múńly kúzdiń meimany bop,
Biikten bir dymqas jan qaityp qarap.
Ashynamyn azapty beinet ómir,
Jasqa jetip samaiǵa qaptattyń aq.
Nauqas bolyp, saǵan da qoshymdy aittym,
Qaiǵylansań, sher tarqar, qairan shara.

 

CHańjyań (Yangtze) – Qytaidyń eń iri ózeni; Du Fu ony máńgiliktiń, uaqyttyń toqtausyz aǵymynyń simvoly retinde suretteidi.

Sary japyraq – kúzdiń, qartayu men ómirdiń ótkinshiliginiń kórkem beinesi.

Maimyl sarnap, qústar qaityp barady – tabiǵattyń múńly áuenin estirtip, adamnyń jalǵyzdyǵy men oishyldyǵyn kúsheitedi.

“Biikten kóz salu” – fizikalyq biiktik emes, ómirge ruhani túrǵyda oi júgirtu metaforasy.

Maǵynasy: aqyn ómirdiń sońǵy kezeńinde uaqyt, tabiǵat jáne adam taǵdyry arasyndaǵy úndestikti tereń sezinedi. Búl óleń – Du Fudyń ishki filosofiyalyq qorytyndysy, ómir men ólimniń, ótkinshilik pen máńgiliktiń poetikalyq ainasy.

Audaryp, túsinikter jazǵan Qajet Andas,

“Q-andas” aqparattyq agenttigi.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 18
Әбу Насыр әл-Фараби мен Конфуций философиясындағы ел билеу тәсілі
Eltaný

Ábu Nasyr ál-Farabi men Konfutsii filosofiyasyndaǵy el bileu tásili

August 31, 2026
Мемлекет тұтастығын нығайтқан Чао Цо
Eltaný

Memleket tútastyǵyn nyǵaitqan CHao TSo

August 31, 2026
Жяй ілімі
Eltaný

Jyai ilimi

August 31, 2026
Жиңди тағылымы
Eltaný

Jińdi taǵylymy

August 31, 2026
Хан әулетінің негізін қалаушы – Лю Бан
Eltaný

Han áuletiniń negizin qalaushy – Lyu Ban

August 31, 2026
ЛИ СЫ Қытайды біріктіру идеологиясының сәулетшісі
Eltaný

LI SY Qytaidy biriktiru ideologiyasynyń sáuletshisi

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz