Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Eltaný

Han áuletiniń negizin qalaushy – Lyu Ban

admin
2026/08/31
Eltaný
0
Хан әулетінің негізін қалаушы – Лю Бан

Ejelgi Qytai tarihynda memleket qúrushy iri túlǵalardyń biri – Lyu Ban (b.z.b. 256–195 jj.). Ol Qytaidaǵy Han áuletiniń negizin qalaǵan tarihi qairatker retinde belgili. Lyu Bannyń bilikke kelui TSinь áuletiniń kúireu kezeńimen túspa-tús kelip, Qytai tarihynda jańa sayasi dáuirdiń bastaluyna jol ashty. Onyń ómir joly men qyzmeti memleket qúru, basqaru júiesin qalyptastyru jáne qoǵamdy úiymdastyru tájiribesiniń mańyzdy úlgisi bolyp sanalady.

Lyu Bannyń túlǵalyq bolmysy

Lyu Ban qazirgi Qytaidyń TSzyansu ólkesindegi Pei uezinde dúniege kelgen. Ol bastapqyda TSinь memleketiniń auyldyq ákimshilik júiesinde tómen dárejeli qyzmet atqarǵan. Qarapaiym ortadan shyqqan Lyu Bannyń ómir joly onyń tabandylyǵy men úiymdastyrushylyq qabiletiniń arqasynda iri sayasi túlǵaǵa ainalǵanyn kórsetedi.

TSinь áuletiniń sońǵy kezeńinde el ishinde auyr salyq pen qatal bilikke qarsy kóterilister kúsheidi. Sol kóterilisterdiń ishinde CHenь SHen men U Guan bastaǵan sharualar qozǵalysy erekshe oryn alady. Osy tarihi oqiǵa kezinde Lyu Ban óz jasaǵyn úiymdastyryp, kóteriliske qosyldy. Keiin kóterilisshiler qozǵalysy álsiregenimen, Lyu Ban kúresti jalǵastyryp, sharualar jasaqtarynyń jetekshileriniń birine ainaldy.

Lyu Bannyń túlǵalyq erekshelikteriniń biri – adamdardy tańdai bilui jáne qabiletti túlǵalardy óz tóńiregine toptastyruy boldy. Ol adamdardy shyqqan tegine qarai emes, olardyń qabileti men eńbegine qarai baǵalady. Múndai sayasat onyń ainalasyna daryndy keńesshiler men qolbasshylardyń jinaluyna múmkindik berdi. Búl Lyu Bannyń sayasi tabysynyń negizgi sebepteriniń biri boldy.

 

Qytai memleketi tarihyndaǵy orny

TSinь áuleti qúlaǵannan keiin Qytaida bilik úshin kúres kúsheidi. Kóne aqsúiekterdiń ókili Syan YUi eldi birneshe bólikke bólip, búrynǵy feodaldyq júieni qaita qalpyna keltiruge áreket jasady. Al Lyu Ban eldiń bólshektenuine qarsy shyǵyp, ortalyqtanǵan memleket qúru ideyasyn qoldady.

Búl qarama-qaishylyq tarihta «CHu – Han soǵysy» degen atpen belgili kúreske úlasty. Úzaqqa sozylǵan búl sayasi jáne áskeri qarsylastyqta Lyu Ban jeńiske jetip, Qytaidy qaita biriktirdi. Osy jeńisten keiin ol jańa áulettiń negizin qalap, tarihta Han áuletiniń alǵashqy imperatory retinde tanyldy.

Lyu Ban bilikke kelgennen keiin memleket basqaru júiesinde birqatar mańyzdy ózgerister engizdi. Ol TSinь dáuirinde qalyptasqan ortalyqtanǵan basqaru qúrylymyn saqtai otyryp, ony jańa jaǵdaiǵa beiimdedi. Memlekettik basqaru júiesinde imperatorǵa baǵynyshty joǵary dárejeli sheneunikter qyzmet atqardy, al jergilikti jerlerde uáliler men ákimder taǵaiyndaldy.

Lyu Bannyń sayasatynyń basty baǵyttarynyń biri – ortalyq bilikti nyǵaitu boldy. CHu – Han soǵysy kezinde keibir áskeri qolbasshylarǵa bektik ataq berilgenimen, keiin olardyń derbestigi shektelip, ortalyq bilikke baǵyndyryldy. Búl memlekettegi sayasi túraqtylyqty qamtamasyz etuge múmkindik berdi.

Ekonomikalyq sayasatta Lyu Ban auyl sharuashylyǵyn damytuǵa erekshe mán berdi. Tyń jer igergen sharualardy marapattau, soǵys pen ashtyq saldarynan qúldyqqa túsken adamdardy azat etu siyaqty sharalar júrgizildi. Sonymen qatar saudagerlerdiń yqpalyn shekteu arqyly sharuashylyqtyń negizgi tiregi retinde auyl sharuashylyǵy óndirisin qoldau sayasaty júzege asyryldy.

Lyu Ban biligi kezinde qúqyqtyq júie de retteldi. Onyń tapsyrmasymen búrynǵy TSinь zańdary óńdelip, tolyqtyrylyp, «Han zańdary» jasaldy. Búl zańdar memlekettegi qoǵamdyq qatynastardy retteude mańyzdy ról atqardy.

 

Han dáuiri jáne tarihi yqpaly

Lyu Ban negizin qalaǵan Han áuleti Qytai tarihyndaǵy eń úzaq ári túraqty memleketterdiń birine ainaldy. Búl dáuir Qytai órkenietiniń mádeni, ekonomikalyq jáne sayasi damuynyń mańyzdy kezeńi boldy. Tipti qazirgi qytai halqynyń ózin «hanь últy» dep atauy osy dáuirdiń tarihi mańyzyn aiqyn kórsetedi.

Han áuleti kezeńinde Qytai memleketi batys óńirlerge qarai bailanystaryn keńeitti. Búl kezeńde Qytai men Ortalyq Aziya halyqtarynyń arasynda sauda jáne diplomatiyalyq qatynastar dami bastady. Keiin búl bailanystar Úly Jibek jolynyń qalyptasuyna negiz boldy.

Úly Jibek joly arqyly Qytai, Ortalyq Aziya jáne basqa da aimaqtar arasynda ekonomikalyq jáne mádeni almasu kúsheidi. Qazaqstan aumaǵy arqyly ótetin búl sauda joly halyqtar arasyndaǵy tarihi bailanystardy nyǵaitty.

 

Qazaq–qytai qatynastarynyń tarihi negizderi

Búgingi tańda Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy qarym-qatynastar strategiyalyq seriktestik deńgeiinde damyp keledi. Búl bailanystardyń tarihi tamyry ejelgi dáuirlerge, sonyń ishinde Han áuleti kezeńine baryp tireledi.

Han dáuirinde qalyptasqan diplomatiyalyq jáne sauda qatynastary keiingi ǵasyrlarda Ortalyq Aziya halyqtary men Qytai arasyndaǵy bailanystardyń damuyna negiz boldy. Qazaqstan aumaǵy arqyly ótken Jibek joly eki órkeniettiń mádeni jáne ekonomikalyq yqpaldastyǵyna jol ashty.

Osy túrǵydan alǵanda Lyu Ban qúrǵan memleket dástúri tek Qytai tarihynda ǵana emes, Euraziya keńistigindegi órkeniettik bailanystardyń qalyptasuyna yqpal etken tarihi kezeńniń mańyzdy bóligi bolyp sanalady.

Lyu Ban – qarapaiym ortadan shyqqanymen, iri memleket qúryp, Qytai tarihynda tereń iz qaldyrǵan túlǵa. Onyń sayasi kóregendigi, kadr sayasaty jáne basqaru reformalary Han áuletiniń úzaq uaqyt boiy quatty memleket retinde damuyna múmkindik berdi.

Han áuleti kezeńinde Qytai men Ortalyq Aziya arasyndaǵy bailanystar kúsheiip, keiin Úly Jibek jolynyń qalyptasuyna negiz qalandy. Sondyqtan Lyu Bannyń tarihi róli tek Qytai memleketiniń qúryluymen ǵana shektelmeidi. Ol Euraziya keńistigindegi halyqtar arasyndaǵy tarihi, ekonomikalyq jáne mádeni bailanystardyń damuyna yqpal etken iri tarihi túlǵa retinde baǵalanady.

Qajet Andas,

Q–Andas aqparat agenttigi

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 18
Әбу Насыр әл-Фараби мен Конфуций философиясындағы ел билеу тәсілі
Eltaný

Ábu Nasyr ál-Farabi men Konfutsii filosofiyasyndaǵy el bileu tásili

August 31, 2026
Мемлекет тұтастығын нығайтқан Чао Цо
Eltaný

Memleket tútastyǵyn nyǵaitqan CHao TSo

August 31, 2026
Жяй ілімі
Eltaný

Jyai ilimi

August 31, 2026
Жиңди тағылымы
Eltaný

Jińdi taǵylymy

August 31, 2026
ЛИ СЫ Қытайды біріктіру идеологиясының сәулетшісі
Eltaný

LI SY Qytaidy biriktiru ideologiyasynyń sáuletshisi

August 30, 2026
Цин Шихуан – Ин Чжэн
Eltaný

TSin SHihuan – In CHjen

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz