Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Tarbaǵatai aimaǵynyń azattyqtan búrynǵy baspasóz tarihy

Тарбағатай өңірі - Шыңжаңдағы ұлттық мәдениет пен ағартушылықтың іргелі орталықтарының бірі. ХХ ғасырдың бас кезінде Шәуешек пен оның маңында жаңаша оқу-ағарту ісі кең өріс алып, алғашқы мектептер мен баспа ісінің негізі қаланды. Сол кезеңдегі жергілікті зиялылардың қажырлы еңбегі нәтижесінде алғашқы газеттер мен журналдар пайда болып, халықтың рухани оянуына, ұлттық сана мен еркін ойдың қалыптасуына серпін берді.

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Тарбағатай аймағының азаттықтан бұрынғы баспасөз тарихы

HH ǵasyrdyń basynda SHáueshek qalasynda jańasha mektepter ashyla bastady. 1907 jyly «Namuna», 1910 jyly «Ǵúmariya», 1914 jyly «Túran» mektepteri júmys istedi. 1911 jyly Gúlandam Qabibollina SHyńjańdaǵy túńǵysh qyzdar mektebin ashyp, áielder oqu-aǵartu isine jol saldy. 1925 jyly Nyyaz Ysqaqi basqarǵan «Túran» mektebiniń oqushylary Qazan qalasynan baspa saimandaryn ákelip, alǵashqy baspa isin bastady.

SHáueshekte shyqqan «Bizdiń tauysh» gazeti – Tarbaǵatai aimaǵyndaǵy alǵashqy túraqty merzimdi basylym. Redaktory Nyyaz Ysqaqi. Gazet qoǵamdaǵy sayasi, mádeni máselelerdi qozǵap, halyqty bilim men ǵylymǵa shaqyrdy. 1932 jyly Jin SHuryn úkimeti gazetti jauyp tastady. 1934 jyly SHyń SHysai biligi kezinde «Bizdiń tauysh» gazeti qaita jandandy. Gazet sayasi jáne ádebi baǵytta shyǵyp, halyqty oyatuǵa, aǵartuǵa shaqyrdy. Nyyaz Ysqaqidyń «Oyan!» óleńi jańa ómirge úndeu boldy.

Keiin gazet toqtatylǵan soń, Nyyaz Ysqaqi men ziyalylar «Jańa SHyńjań» jurnalyn shyǵardy. Ol halyqty oqu-aǵartuǵa jáne sayasi sanaǵa jeteleude mańyzdy ról atqardy. 1930–40 jyldary Tarbaǵatai óńirinde ár últ halqy jańasha mektepter ashyp, mádeni órleu bastaldy. Sol tústa SHáueshekte «Qazaq jataq mektebi», «Mahmudiya», «Ózbek mektebi», Dórbiljinde «Úiǵyr erler mektebi», «Qyzdar mektebi», SHaǵantoǵaida «Rushdi mektebi» siyaqty oqu oryndary boi kóterdi.

1937 jyly SHáueshekte múńǵol-qazaq mádeniet qoǵamynyń qoldauymen SHyńjań boiynsha túńǵysh múńǵol tilindegi gazet jaryq kórdi. Osy kezeńde baspasózdiń damuy teatr, opera, drama salalaryna serpin berdi. Úiǵyrsha «Nadandyqtyń pálesi», qazaqsha «Er Tarǵyn», «Qyz Jibek», «Qozy Kórpesh — Bayan súlu» siyaqty pьesalar sahnaǵa shyqty. 1937 jyly SHyń SHysai úkimeti Nyyaz Ysqaqi men Núrtaza SHalǵynbaiúly bastaǵan ziyalylardy jazyqsyz tútqyndap, óltirdi.

1945 jyly 31 shildede SHáueshek qalasy azat etilip, Úsh aimaq tóńkerisiniń aimaqtyq úkimeti qúryldy. Sol jyly 4 tamyzdan bastap Tarbaǵatai uáli mekemesi «Halyq auazy» gazetin shyǵardy. Bas redaktor – Qadyr Zúnúni. Gazet úiǵyr, qazaq, tatar, ózbek tilderinde shyqty. Qoǵamdyq sana men mádeni órleudi arttyru maqsatynda «Oqu-aǵartu», «Mádeniet tańy», «Tarbaǵatai áielderi» betteri ashyldy. 1945 jyly taralymy 1200 dana, 1947 jyly  1890 danaǵa jetti. Aimaq uálii Ǵalymjan Ákimbaiúly gazetti: «Úkimet pen halyqty biriktiretin basty qúral» dep baǵalady.

1946 jyly Tarbaǵataida tóńkeristik jastar úiymy qúrylyp, «Tóńkeristik jastar» gazetin shyǵardy. Bas redaktor Áblimit Ajiov. Gazettiń alǵashqy taralymy 600 dana bolsa, keiin 3190 danaǵa deiin jetti. 1948 jyly gazettiń ornyna ai saiynǵy «Tóńkeristik jastar» jurnaly shyqty (50–60 bet kóleminde). 1947 jyly Tarbaǵatai uáli mekemesi sahara qazaqtarynyń tildik ereksheligin eskerip, «Dórbiljin habarlary» atty aptalyq qazaq gazetiniń shyǵuyn qamtamasyz etti. Redaktor – Júnisqali Súleimenov, taralymy 1995 dana boldy. 1948 jyly Ahmetjan Qasymidyń basshylyǵymen «SHyńjańda beibitshilikti jáne demokratiyany qorǵau odaǵy» qúryldy. Onyń Tarbaǵatai aimaqtyq atqaru komiteti «Halyqshy» gazetin shyǵardy. Bas redaktor – Ábdiqadyr Zúnúni. Gazet aralas tilde – ortaq, qazaq, úiǵyr, tatar tilderinde shyqty. 1949 jyly taralymy  4200 danaǵa jetti. Sol jyly komitet «Birlik» atty mausymdyq jurnal shyǵaryp, keiin qytai tilindegi «Birlik» gazeti de jaryq kórdi.

Tarbaǵataidaǵy baspasóz tarihy — aimaq halqynyń sayasi jáne ruhani jańǵyruynyń aiǵaǵy. HH ǵasyrdyń alǵashqy jartysynda jaryq kórgen «Bizdiń tauysh», «Halyq auazy», «Halyqshy», «Dórbiljin habarlary» siyaqty basylymdar halyqty bilim men mádenietke úndep, últtyq birlik pen táuelsizdik ideyalaryn nasihattady. Osy baspasóz dáuiri azattyq aldyndaǵy últ ruhaniyatynyń eń biik kezeńin kórsetip, keiingi úrpaqqa baǵaly múra qaldyrdy.

Qajet ANDAS,

“Q-Andas” aqparattyq agenttigi.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 16
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz