Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Tulǵataný

Nyǵymet Myńjani: qazaq tarih ǵylymynyń irgetasyn qalaǵan ǵalym

ХХ ғасырдың екінші жартысында Шыңжаң өлкесіндегі қазақ зиялыларының арасынан ғылым мен мәдениеттің дамуына зор үлес қосқан ірі тұлғалардың бірі – Нығымет Мыңжани. Ол – тарихшы, тіл маманы, әдебиетші, аудармашы әрі отаншыл қайраткер. Ғылым жолында 50 жылдан астам еңбек етіп, қазақ халқының тарихы мен мәдениетін зерттеуге өлшеусіз үлес қосты. Нығымет Мыңжанидың еңбектері арқылы қазақ халқының ежелгі тарихы, этнографиясы мен тілі жаңа ғылыми биіктікке көтерілді.

admin
2025/10/28
Tulǵataný
0
Нығымет Мыңжани: қазақ тарих ғылымының іргетасын қалаған ғалым

Nyǵymet Myńjanidyń ǵylymi joly 1940-jyldary bastaldy. 1946 jyldan bastap SHyńjańdaǵy tarihshy mamandarmen birge túrli ǵylymi jiyndarǵa qatysyp, qazaq tarihy turaly pikirlerimen kózge tústi. Sol kezeńde jazylǵan «Qazaq tarihynyń deregi» atty eńbegi onyń qazaq halqynyń shyǵu tegi men etnikalyq qalyptasuyn ǵylymi túrǵydan taldauǵa alǵash qadam jasaǵanyn kórsetti.

Keiin búl zertteuler negizinde «Qazaqtyń qysqasha tarihy» atty kólemdi eńbek dúniege keldi. Búl kitapta ǵalym qazaq etnosynyń qalyptasuy, ru-taipalyq qúrylymy, sharuashylyǵy men mádenieti, kórshi halyqtarmen qarym-qatynasy, patshalyq Reseidiń otarlau sayasaty siyaqty máselelerdi naqty derekter arqyly taldady. Eńbektiń ǵylymi jáne otanshyldyq mańyzy erekshe joǵary baǵalanyp, qytai jáne qazaq ziyalylary tarapynan keńinen qoldau tapty.

Nyǵymet Myńjani tek tarihshy ǵana emes, sonymen qatar qazaq etnografiyasynyń bilgir mamany boldy. Ol qazaq halqynyń shejiresin, rulyq qúrylymyn, tańba men úran júiesin, túrmys-salt dástúrlerin zerttep, búl baǵyttaǵy derekterdi júielep jazdy.

«Diuani lúǵat at-túrik» eskertkishin qazirgi qazaq tilimen salystyra zerttep, qazaq tiliniń tarihi tamyrlaryn aiqyndady. Sonymen qatar, «Qazaq tiliniń tarihyna sholu», «Qazaq til jazuynyń tarihy turaly túsinik» siyaqty eńbekteri til ǵylymynda mańyzdy oryn aldy.

Ǵalym qazaq tilindegi ǵylymi terminderdi qalyptastyru men ádebi normany ornyqtyru isinde de belsendi qyzmet atqardy. Últtar baspasynda eńbek etken jyldary qazaq tilin damytu, jańa ataulardy júieleu baǵytynda irgeli júmystar júrgizdi.

Nyǵymet Myńjani kórkem ádebiet salasynda da aitarlyqtai múra qaldyrdy. 1938 jyldan bastap áńgime, drama, óleń, poema jazumen ainalysty. Onyń «Jauynger semьya», «Túrmys tilshisi», «Qarlyǵash» shyǵarmalary sol dáuirdegi halyqtyń túrmys-tirshiligi men ruhani dúniesin kórkem tilmen beineledi.

Sonymen qatar ol audarmashylyq ónerimen de tanyldy. Lu SHúnniń shyǵarmalaryn, qytai klassikasyndaǵy «Qyzyl sarai túsi», «Su boiynda» siyaqty kólemdi romandardy qazaq tiline audardy. Búl eńbekter qazaq oqyrmandaryna álem ádebietiniń jauharlaryn ana tilinde tanyp-biluge múmkindik berdi.

Nyǵymet Myńjani óz ómiriniń auyr da kúrdeli kezeńderin bastan ótkerdi. 1960–1970 jyldardaǵy sayasi quǵyn-súrgin kezinde túrmege qamalyp, keiin aqtalǵan soń da ǵylym jolynan taimady. Ol eshqandai kek saqtamai, kerisinshe, halyq múddesi men ǵylym damuy úshin adal eńbek etti.

Ol tarihty búrmalauǵa qarsy túrdy, ásirese, patshalyq Reseidiń qazaq jerin otarlau sayasatyn batyl synǵa alyp, tarihi ádilettilikti qalpyna keltiruge kúsh saldy. Búl baǵyttaǵy maqalalary men bayandamalary onyń otanshyldyq ruhynyń aiǵaǵy.

Nyǵymet Myńjani – qazaq halqynyń tarih ǵylymyndaǵy iri túlǵa. Ol óziniń ómirin tuǵan halqynyń ruhani jańǵyruyna arnap, artynda mol múra qaldyrdy. Ǵalymnyń eńbekteri tek SHyńjań men Qazaqstandaǵy emes, kúlli túrki álemindegi túrkologiya men tarih ǵylymynyń damuyna zor yqpal etti.

Nyǵymet Myńjani – tek ǵalym emes, últtyń jadyn saqtaushy, mádeni múranyń qorǵaushysy, úrpaqqa ónege qaldyrǵan iri qairatker. Onyń eńbekteri men ómir joly búgingi jáne keler úrpaqqa – ǵylym men últ aldyndaǵy adaldyqtyń máńgilik úlgisi.

“Jetisu” ólketanushylar ortalyǵy” QB osydan bylai “Nyǵmettanu” máselesimen arnaiy ainalysatyn bolady.

Qajet Andas,

“Q-andas” aqparattyq agenttigi.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 33
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
Tulǵataný

«Aqqu aǵai» atanǵan úlaǵatty ústaz

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
Tulǵataný

Tókken terdiń qadiri

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
Tulǵataný

Ústaz ananyń haty

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
Tulǵataný

Tauylymdy taqdyr

May 13, 2026
«Апа, сен болмасаң»
Tulǵataný

«Apa, sen bolmasań»

May 12, 2026
Бегзат өмір
Tulǵataný

Begzat ómir

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz