Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

نىعىمەت مىڭجاني: قازاق تاريح عىلىمىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان عالىم

حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا شىڭجاڭ ولكەسىندەگى قازاق زيالىلارىنىڭ اراسىنان عىلىم مەن مادەنيەتتىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان ءىرى تۇلعالاردىڭ ءبىرى – نىعىمەت مىڭجاني. ول – تاريحشى، ءتىل مامانى، ادەبيەتشى، اۋدارماشى ءارى وتانشىل قايراتكەر. عىلىم جولىندا 50 جىلدان استام ەڭبەك ەتىپ، قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن زەرتتەۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. نىعىمەت مىڭجانيدىڭ ەڭبەكتەرى ارقىلى قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى تاريحى، ەتنوگرافياسى مەن ءتىلى جاڭا عىلىمي بيىكتىككە كوتەرىلدى.

admin
2025/10/28
تۇلعا تانۋ
0
Нығымет Мыңжани: қазақ тарих ғылымының іргетасын қалаған ғалым

نىعىمەت مىڭجانيدىڭ عىلىمي جولى 1940-جىلدارى باستالدى. 1946 جىلدان باستاپ شىڭجاڭداعى تاريحشى ماماندارمەن بىرگە ءتۇرلى عىلىمي جيىندارعا قاتىسىپ، قازاق تاريحى تۋرالى پىكىرلەرىمەن كوزگە ءتۇستى. سول كەزەڭدە جازىلعان «قازاق تاريحىنىڭ دەرەگى» اتتى ەڭبەگى ونىڭ قازاق حالقىنىڭ شىعۋ تەگى مەن ەتنيكالىق قالىپتاسۋىن عىلىمي تۇرعىدان تالداۋعا العاش قادام جاساعانىن كورسەتتى.

كەيىن بۇل زەرتتەۋلەر نەگىزىندە «قازاقتىڭ قىسقاشا تاريحى» اتتى كولەمدى ەڭبەك دۇنيەگە كەلدى. بۇل كىتاپتا عالىم قازاق ەتنوسىنىڭ قالىپتاسۋى، رۋ-تايپالىق قۇرىلىمى، شارۋاشىلىعى مەن مادەنيەتى، كورشى حالىقتارمەن قارىم-قاتىناسى، پاتشالىق رەسەيدىڭ وتارلاۋ ساياساتى سياقتى ماسەلەلەردى ناقتى دەرەكتەر ارقىلى تالدادى. ەڭبەكتىڭ عىلىمي جانە وتانشىلدىق ماڭىزى ەرەكشە جوعارى باعالانىپ، قىتاي جانە قازاق زيالىلارى تاراپىنان كەڭىنەن قولداۋ تاپتى.

نىعىمەت مىڭجاني تەك تاريحشى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قازاق ەتنوگرافياسىنىڭ بىلگىر مامانى بولدى. ول قازاق حالقىنىڭ شەجىرەسىن، رۋلىق قۇرىلىمىن، تاڭبا مەن ۇران جۇيەسىن، تۇرمىس-سالت داستۇرلەرىن زەرتتەپ، بۇل باعىتتاعى دەرەكتەردى جۇيەلەپ جازدى.

«ديۋاني لۇعات ات-تۇرىك» ەسكەرتكىشىن قازىرگى قازاق تىلىمەن سالىستىرا زەرتتەپ، قازاق ءتىلىنىڭ تاريحي تامىرلارىن ايقىندادى. سونىمەن قاتار، «قازاق ءتىلىنىڭ تاريحىنا شولۋ»، «قازاق ءتىل جازۋىنىڭ تاريحى تۋرالى تۇسىنىك» سياقتى ەڭبەكتەرى ءتىل عىلىمىندا ماڭىزدى ورىن الدى.

عالىم قازاق تىلىندەگى عىلىمي تەرميندەردى قالىپتاستىرۋ مەن ادەبي نورمانى ورنىقتىرۋ ىسىندە دە بەلسەندى قىزمەت اتقاردى. ۇلتتار باسپاسىندا ەڭبەك ەتكەن جىلدارى قازاق ءتىلىن دامىتۋ، جاڭا اتاۋلاردى جۇيەلەۋ باعىتىندا ىرگەلى جۇمىستار جۇرگىزدى.

نىعىمەت مىڭجاني كوركەم ادەبيەت سالاسىندا دا ايتارلىقتاي مۇرا قالدىردى. 1938 جىلدان باستاپ اڭگىمە، دراما، ولەڭ، پوەما جازۋمەن اينالىستى. ونىڭ «جاۋىنگەر سەميا»، «تۇرمىس ءتىلشىسى»، «قارلىعاش» شىعارمالارى سول داۋىردەگى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن رۋحاني دۇنيەسىن كوركەم تىلمەن بەينەلەدى.

سونىمەن قاتار ول اۋدارماشىلىق ونەرىمەن دە تانىلدى. لۋ ءشۇننىڭ شىعارمالارىن، قىتاي كلاسسيكاسىنداعى «قىزىل ساراي ءتۇسى»، «سۋ بويىندا» سياقتى كولەمدى رومانداردى قازاق تىلىنە اۋداردى. بۇل ەڭبەكتەر قازاق وقىرماندارىنا الەم ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارىن انا تىلىندە تانىپ-بىلۋگە مۇمكىندىك بەردى.

نىعىمەت مىڭجاني ءوز ءومىرىنىڭ اۋىر دا كۇردەلى كەزەڭدەرىن باستان وتكەردى. 1960–1970 جىلدارداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە تۇرمەگە قامالىپ، كەيىن اقتالعان سوڭ دا عىلىم جولىنان تايمادى. ول ەشقانداي كەك ساقتاماي، كەرىسىنشە، حالىق مۇددەسى مەن عىلىم دامۋى ءۇشىن ادال ەڭبەك ەتتى.

ول تاريحتى بۇرمالاۋعا قارسى تۇردى، اسىرەسە، پاتشالىق رەسەيدىڭ قازاق جەرىن وتارلاۋ ساياساتىن باتىل سىنعا الىپ، تاريحي ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە كۇش سالدى. بۇل باعىتتاعى ماقالالارى مەن باياندامالارى ونىڭ وتانشىلدىق رۋحىنىڭ ايعاعى.

نىعىمەت مىڭجاني – قازاق حالقىنىڭ تاريح عىلىمىنداعى ءىرى تۇلعا. ول ءوزىنىڭ ءومىرىن تۋعان حالقىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنا ارناپ، ارتىندا مول مۇرا قالدىردى. عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى تەك شىڭجاڭ مەن قازاقستانداعى ەمەس، كۇللى تۇركى الەمىندەگى تۇركولوگيا مەن تاريح عىلىمىنىڭ دامۋىنا زور ىقپال ەتتى.

نىعىمەت مىڭجاني – تەك عالىم ەمەس، ۇلتتىڭ جادىن ساقتاۋشى، مادەني مۇرانىڭ قورعاۋشىسى، ۇرپاققا ونەگە قالدىرعان ءىرى قايراتكەر. ونىڭ ەڭبەكتەرى مەن ءومىر جولى بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاققا – عىلىم مەن ۇلت الدىنداعى ادالدىقتىڭ ماڭگىلىك ۇلگىسى.

“جەتىسۋ” ولكەتانۋشىلار ورتالىعى” قب وسىدان بىلاي “نىعمەتتانۋ” ماسەلەسىمەن ارنايى اينالىساتىن بولادى.

قاجەت انداس،

“Q-andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 19
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz