Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

كىشىم اپا جەتىمگە قورعان، جەسىرگە پانا بولعان

admin
2025/11/06
تۇلعا تانۋ
0
Кішім апа жетімге қорған, жесірге пана болған

ۇلى اباي: «ءبىرى ىشسەم، جەسەم، ومىردەن وتسەمنىڭ ءومىرى. ەندى ءبىرى – ناعىز ءومىر»، – دەپ ادام بالاسىنىڭ ءومىرىن ەكىگە جىكتەيدى. ارينە، وتكەندى تارازىلاپ كورسەك، ەڭبەگىن بۇلداپ، ءقادىرىن اسىرماي-اق قاراپايىم تۇلعاسىمەن ۇلكەن-كىشىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ وتكەن جاندار بارشىلىق. وسى تۇستا تاعى دا ءبىر وي قياننان قىلاڭ بەرىپ، ساناڭدى ۇلكەن جەتىستىككە جەتەلەيتىنى بار. ول – ەل مەن جەر ءۇشىن ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن، «شاشى ۇزىن، اقىلى قىسقا» دەسەك تە، سول ايتىلعان ويعا باسقاشا قىرىمەن جاۋاپ قايتارعان قىزدارىمىزدىڭ تاريحىمىزعا شۇعىلالى ءىز قالدىرعانى. ونىڭ باستاۋىن تۇمار حانىمنان تاراتساق، كەشەگى ايشا ءبيبى، دومالاق انا، ايعانىم، زەرە اجەلەرىمىزبەن جالعاسىن تاپقان ۇلى كوش بۇگىنگى اسىل تەكتى انالارىمىزدىڭ جۇرتىنا ىستەگەن ەلەۋلى ەڭبەكتەرىمەن ۇلاسىپ جاتقانى انىق. وسى كوشتىڭ شالقار ايدىنىندا كىشىم اپانىڭ ەسىمى دە ماقتانىشپەن اتالىپ جۇرەتىنىن ءجيى ەستىپ كەلەمىز. ءيا، بۇگىنگى جاس بۋىن اتى ارداقتالعان اپامىزدىڭ كىم بولعانىن كوپ بىلە بەرمەيدى دەسەك تە، ونىڭ ومىرىنە تەرەڭ بويلاعان جاندار وشپەستەي ونەگە الاتىنىن جاسىرمايمىز. راسىندا، كوكسۋ اۋدانىنىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋىلىنا بارا قالساڭىز، ونداعى تۇرعىنداردىڭ اۋزىنان: «ءبىزدىڭ كىشىم اپامىز…»، – دەپ باستالاتىن جىلى ەستەلىكتەر مەن كوڭىل تولقىتار اڭگىمەلەرگە قۇلاعىڭ قانىعىپ، كوڭىلىڭ مارقايىپ قالادى. «باسە، سولاي ەكەن-اۋ»، – دەپ ويىڭدى ورنىقتىراسىڭ.

البەتتە، جاقسىلىق تا، جاماندىق تا، ىزگىلىك تە تەل وركەندەيتىن كۇردەلى تىرشىلىكتە اركىمنىڭ ارتىنان ءتۇرلى ەستەلىك ورىلەدى. راسىندا، قولىندا بارىندا قونىشىمەن باسىپ، ماقتان بيىگىنە كوتەرىلگەن تاعدىر دا جەتەرلىك ارامىزدا. ءبىراق، ۋاقىت وتە كەلە ادامدار ولار جايلى ءادىل باعاسىن بەرىپ، كوڭىل تەرەزەسىنەن تىسقا لاقتىرىپ تاستايتىنىن دا كورىپ ءجۇرمىز. ال ەندى تىرشىلىگىن جىلى پەيىل، تازا ادامگەرشىلىك، ۇلكەن ماقساتپەن ءورىپ، جۇرت جۇرەگىنەن تەرەڭ ورىن الىپ، وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولاتىن ءىس-ارەكەتىمەن دارالانىپ تۇراتىن جاندارعا سۇيسىنە قارايتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. بۇل – اباي ايتقان ناعىز ءومىر سۇرگەن جاندار. وسى تۇرعىدان كەلگەندە، كىشىم اپامىزدىڭ بولمىسى ناعىز ءومىر سۇرگەن جانداردىڭ جارقىن ۇلگىسى دەپ باعالاساق قاتەلەسپەيمىز.

كىشىم – قالي اتامىز بەن جارقىنبالا اپامىزدىڭ جالعىز قىزى. ودان بۇرىن 14 قۇرساق كوتەرگەن جارقىنبالا اپامىزدىڭ بالالارى كىشكەنە كۇنىندە شەتىنەپ كەتە بەرگەن كورىنەدى. ون بەسىنشى بولىپ ومىرگە كەلگەن ءسابيدى كورشى اۋىلداعى اعايىندارىنىڭ بىرىنە بەرىپ، كەيىن ءبىر ارقا وتىنعا ساتىپ الىپتى. بۇل – قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرىندە بار ىرىم. سودان كەيىن سابيگە كىشىم دەگەن ەسىم بەرىپتى. ءبىراق اتا-اناسى بالانىڭ كىشىسى بولسا دا، وسى قىزدارىنىڭ بۇكىل ەلدىڭ سەنىم ارتار ۇلكەن جۇرەكتى ازاماتشاسى بولاتىنىن ول كەزدە بىلمەگەن شىعار.

بالا كەزىنەن اۋىلدىڭ قاراپايىم تىرشىلىگىمەن تىنىستاپ وسكەن كىشىم وسە كەلە بويىنداعى ىزگى قاسيەتتەرىن بايقاتا باستايدى. اسىرەسە، ەلدى ءبىر نيەتكە، ماقساتقا ۇيىستىرۋداعى العىرلىعى ۇلكەندەر جاعىنان جاقسى باعالانادى. سوندىقتان بولار، 1932 جىلعى ۇجىمداستىرۋ تۇسىندا كوكسۋ وزەنىنىڭ بويىنداعى شاشىراي قونىستانعان بىرنەشە ءۇيدىڭ باسىن قوسىپ، العاش ىرگەتاسى قالانعان «ەڭبەكشىقازاق» كەڭشارىنا قاۋىس كارىموۆ باستىق بولسا، كىشىم اپامىز بريگاديرلىككە ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار، شۇبار اۋىلىنداعى تەحنيكۋمعا جىبەرىلىپ، شەبەرلىگىن شىڭداپ، ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ قايتادى.

ول تۇستا ەرلەردىڭ ورنى ايەلدەردەن ءبىر ساتى جوعارى تۇراتىنىن ەسكەرسەك، وسىنداي جاۋاپتى مىندەتتىڭ اپامىزعا جۇكتەلۋى – وعان دەگەن ەلدىڭ سەنىمى دەسەك، ارتىق ايتقاندىق بولمايدى.

راسىندا، جەرى قۇت، تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن قۇنارلى ولكە ەڭبەككەرلەردىڭ توككەن تەرىن تەككە جىبەرمەدى. 1933 جىلى جاڭادان قۇرىلعان ۇجىمشار ەڭبەككەرلەرى ءبىر جاعىنان قانت قىزىلشاسىن ەگۋمەن اينالىسسا، ەكىنشىدەن، سوقامەن جەر جىرتىپ، كەتپەنمەن ارىق قازىپ ەگىن سالىپ، مال شارۋاشىلىعىن قوسىمشا كاسىپ ەتەدى.

مۇمكىن، جەردىڭ قاسيەتى نەمەسە ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگىنىڭ ارقاسى شىعار، اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ توككەن تەرى وتەلىپ، قانت قىزىلشاسىنان گەكتارىنا 100 تسەنتنەردەن ءونىم الادى. بۇل تابىس باسقا ۇجىمشارلارعا ۇلگى بولادى. ءتىپتى، اۋدان، وبلىس جاعىنان ماقتاۋعا يە بولا باستايدى.

سول تۇستا، ياعني 1934 جىلى ماسكەۋدەن سەرگەي كيروۆ ارنايى كەلىپ، قازىرگى كوكسۋداعى قانت زاۋىتىن اشادى. قازىرگى بالپىق بي كەنتىندە ۇلكەن جيىن ءوتىپ، سول جينالىستا سەرگەي ميرونوۆيچ كيروۆ ەڭبەكشىقازاق ۇجىمشارىنىڭ قانت قىزىلشاسىن وسىرۋدە جەتكەن جەتىستىگىن جوعارى باعالاپ، كىشىم اپاعا ۆەلوسيپەد تابىس ەتەدى. بۇل – سول تۇستاعى ەڭ قۇندى سىيلىقتاردىڭ ءبىرى ەدى.

سول جىلى كىشىم اپانى تالاپتى، قۇراقتى، ەڭبەك، ەرنازار، ەڭبەكشىقازاق، لاباسى ۇجىمشارلارىنىڭ بىرىگۋىمەن قۇرىلعان اۋىلدىق كەڭەستىڭ ءتورايىمى ەتىپ سايلايدى. ال ەڭبەكشىقازاق ۇجىمشارىن باسقارۋ مۇقاش باباشەۆقا تاپسىرىلادى. ارينە، از ءۇيلى ۇجىمشاردى باسقارۋعا قاراعاندا اۋىلدىق كەڭەستى باسقارۋدىڭ سالماعى اۋىر بولاتىنى انىق.

ءبىراق، كۇندىز-ءتۇنى ات ۇستىنەن تۇسپەي، ەرلەردىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن تاباندىلىقپەن جۇمىس ىستەگەن كىشىم اپا بۇل مىندەتتى دە ابىرويلى اتقارا باستايدى. سول ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە ۆاسيلي چەرنىشوۆ دەگەن شەبەردى شاقىرىپ، اۋىلعا كانال تارتىپ، ديىرمەن سالادى. داينيكو ەگور، تروفيمدەردى الدىرىپ، ۇستاحانا اشىپ، ەلدىڭ تۇرمىستىق قاجەتتىلىگىن شەشۋگە جول سالدى.

اۋىلدا مەكتەپ عيماراتى بوي كوتەرىپ، اۋىلدىق كلۋب اشىلادى. بۇل – سول تۇستاعى اۋىلدىڭ مادەني جانە رۋحاني ءومىرىن بايىتۋعا قوسقان ۇلكەن ۇلەس ەدى. سونداي-اق، جۇمىس بابىندا ومىرىندەگى ەڭ ءبىر باقىتتى دا قاستەرلى كەزەڭدەردى باستان وتكەرەدى.

ايتپاقشى، سول كەزدە تالاپتىدا بالالار ءۇيى بولعان ەكەن. الايدا، بالالار ءۇيىنىڭ بارلىق جۇمىسى اۋىلدىق كەڭەستىڭ باسشىلىعىندا بولادى دا، كىشىم اپا ەڭبەكشىقازاقتان تالاپتىعا جۇمىس بابىمەن ءجيى بارىپ تۇرادى. سوندا ول بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ جۇرگەن 3–4 جاستاعى ءبىر قىز بالاعا كوڭىلى اۋىپ، ونى باعىپ الۋ بەكىمىنە كەلەدى.

ءبىراق، ونى نۇراحمەت دەگەن سەكرەتارى الىپ كەتكەن ەكەن. اقىرى نۇراحمەتتەن سۇراپ ءجۇرىپ، الگى بالانى اسىراپ الىپ، زاتى ورىس بولسا دا، سىرتقا تەپپەي، رايحان دەپ ات قويىپ، ءوز قىزىنداي تاربيەلەپ وسىرەدى. رايحان كەيىن نامازباي اتامىزعا تۇرمىسقا شىعىپ، بالالى-شاعالى بولىپ، ومىردەن وتەدى.

تاعى بىردە ءۇستى-باسى جارا، كوزى شۇڭىرەيگەن، كيىمى جۇپىنى ءبىر بالانىڭ كۇندە كوشە بويىن كەزىپ، كەزىككەن جەردە ۇيىقتاپ، تاپقانىن تالعاجاۋ ەتىپ جۇرگەنىن كورەدى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى دە وعان ءمان بەرمەيدى. اقىرى كىشىم اپا سول بالانى جايلاۋداعى ۇيىنە الىپ كەلەدى دە، وزىنە بالا ەتىپ الادى.

باسىندا تۋىستارى بالانىڭ بولمىسىنا كۇدىكپەن قاراپ، كىشىم اپانى ەسكەرتەدى. ءبىراق، جۇرەگى جۇمساق، جوق-جىتىككە شىن پەيىلىمەن قارايتىن اپامىز ەلدىڭ ءسوزىن ەلەمەي، قاڭعىباس بالانى باۋىرىنا باسىپ، سەرىك دەپ اتايدى. ونىڭ ۇلتى ۇيعىر بولعاندىقتان، باسقالار ونى سەرگەي دەپ اتاپ كەتەدى.

كىشىم اپا سەرگەيدى سوعىستان مۇگەدەك بولىپ ورالعان قاينىسى دۇيسەبايعا قوسىپ، ەڭبەككە باۋلي باستايدى. كەيىن سەرگەي ەرجەتىپ، وماربەك اتتى قويشىنىڭ قىزىنا ۇيلەنىپ، بالا-شاعالى بولىپ، باقىتتى ءومىر سۇرەدى.

ال 1955–56 جىلدارى قىتايدان كەلگەن نۇرلىباي اتتى جىگىتتى باۋىرىنا باسىپ، پاناسىز جىگىتكە پانا بولعانى قالاي دارىپتەسەڭ دە جاراساتىن ءىس ەمەس پە؟

راسىندا، وتىزىنشى جىلدارداعى اشارشىلىق كەسىرىنەن ەل كۇيزەلىپ، بالاپان باسىنا بولىپ تۇرعان قيىن شاقتا وزگەنىڭ بالاسىن باۋىرىنا باسىپ، تاربيەلەپ ءوسىرۋ، ەلۋىنشى جىلدارداعى شەتتەن كەلگەن اعايىنعا قامقور بولۋ – ەكىنىڭ-ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيتىن ەرلىك ەدى. بۇل – اپامىزدىڭ اۋىل اراسىنداعى بەدەلىن بيىكتەتە تۇسەدى.

الايدا، مارتەبە وسكەن سايىن قىزعانىشتىڭ قىزىل ءيتى دە قوسا ۇرمەي مە؟! كىشىم اپامىزدىڭ ەل اراسىنداعى بەدەلىنىڭ وسكەنى كەيبىر اعايىننىڭ ءىشىن جىلىتپادى. ءتۇرلى سىلتاۋ ىزدەپ، اياقتان شالۋدىڭ سان ءتۇرلى جولىن قاراستىرعاندار دا بولدى. ءبىراق دىڭكەسى قۇرىپ، ويلاعانى بولماي ءجۇردى.

«اينالدىرعان جاۋ الماي قويمايدى» دەگەندەي، 1937 جىلدىڭ قيىن شاقتارىندا كىشىم اپانىڭ ۇستىنەن: «تۋىستارى قىتاي اسقان، باي-ماناپتىڭ بالاسى» دەگەن ارىز ءتۇسىپ، الۋان ءتۇرلى تەكسەرىستەر مازاسىن الا بەرەدى.

وسى تۇستا مۇقاش باباشەۆ اتامىز كىشىم اپاعا اۋىلدىق كەڭەستەگى جۇمىسىن تاستاپ، مال شارۋاشىلىعىن باسقارۋعا اۋىسۋىن ۇسىنادى. ويتكەنى جاز جايلاۋدا، قىس قىستاۋدا جۇرسە، ەلدىڭ سۇمپايى سوزىنەن، قىزعانىشىنان الىستا بولادى دەگەن وي ەدى. مۇنى قۇپ كورگەن اعىباي اتا مەن كىشىم اپا مال شارۋاشىلىعىنا اۋىسىپ، اتامىز جىلقى باقسا، اپامىز مالشى قاۋىمدى باسقارۋ جۇمىسىنا كىرىسەدى.

مۇندا دا كىشىم اپا ءوزىنىڭ تالاپتىلىعى مەن ىسكە بەيىمدىلىگىن دالەلدەپ شىعادى. اۋىلداعى مال سانىنىڭ ءوسىپ، مالشىلاردىڭ تۇرمىسى جاقسارا تۇسكەنىن ايتپاعاننىڭ وزىندە، اۋدان، وبلىستا وتەتىن ءتۇرلى شارالارعا بەلسەنە اتسالىسادى.

وعان دالەل رەتىندە تالدىقورعان قالاسىندا وتكەن قالقا جاپساربايۇلى مەن قۋات تەرلىكباەۆتىڭ ايتىسىندا، سونداي-اق قانابەك جانە كۇلاش بايسەيىتوۆتەر وبلىس تۇرعىندارىمەن كەزدەسكەن ۇلكەن جيىندا كىشىم اپا ءوزىنىڭ اقبوز ءۇيىن تىگىپ، شارانىڭ ءساتتى وتۋىنە ءبىر كىسىدەي ۇلەس قوسقانىن ايتۋعا بولادى.

وسىنداي جايما-شۋاق ءومىر ورنىعىپ، بەرەكەلى تىرلىك ءوز رەتىنە تۇسكەن تۇستا سوعىس دەگەن سۇمدىق ءسوز ەل اراسىن دۇرلىكتىرىپ اكەتەدى. ەندىگى ماقساتتىڭ ءبارى «مايدان ءۇشىن» دەگەن ۇرانمەن اسپەتتەلە باستايدى. سول تۇستا مۇقاش باباشەۆ سىرقاتتانىپ ەمحاناعا ءتۇسىپ قالادى دا، اۋىلداستارى ەڭبەكشىقازاق ۇجىمشارىنىڭ تىزگىنىن كىشىم اپاعا قايتا ۇستاتادى.

ارينە، وت پەن وققا ورانعان سوعىس ءجۇرىپ جاتقان شاقتا ەلدەگى ەڭبەكتىڭ بۇكىل اۋىرتپالىعى ەڭكەيگەن كارى مەن ايەلدەرگە، بۋىنى بەكىمەگەن بالالارعا تۇسكەنى انىق. الايدا سول قيىندىعى مەن قينالىسى باسىم تۇستا اۋىل تۇرعىندارىن ءبىر نيەتكە جۇمىلدىرىپ، قيىنشىلىق قىسپاعىنان الىپ شىعۋ ەل باسقارعان ازاماتتاردىڭ موينىنا جۇكتەلگەن سىن ەدى.

دەسە دە، كىشىم اپانىڭ باسقارۋىنداعى اۋىل تۇرعىندارى تاڭدى تاڭعا جالعاپ ەڭبەك ەتىپ، وزدەرى تويىپ تاماق ىشپەسە دە، اۋزىنداعىسىن جىرىپ، بار تاپقانىن مايدانعا اتتاندىرادى. ونىڭ ءبارىن تەرىپ جازۋدىڭ قاجەتى جوق شىعار. ەڭ باستىسى — سوعىس جىلدارى ەڭبەكشىقازاق اۋىلى ميلليون پۇت استىق وتكىزىپ، وداقتى ءدۇر سىلكىندىرەدى.

سونىمەن قاتار، اۋىل تۇرعىندارىن ۇيىمداستىرىپ، تانك ساتىپ الۋعا قارجى جيناي باستايدى. اقشاسى بارى اقشاسىن، اقشاسى جوعى مالىن ساتىپ، بۇل باستاماعا قولداۋ تانىتىپ، جينالعان قارجىنى مايدانعا جىبەرەدى. كەيىن سول قارجىعا تانك ساتىپ الىنىپ، سوعىسقا جىبەرىلگەنى تۋرالى تانكى زاۋىتىنان حات-حابار الادى.

بۇل باستاما سول تۇستاعى «ءستالينشىل» اتتى گازەتتە جاريالانىپ، بۇكىل وداققا تانىلعان بولاتىن. ارينە، بۇل سول كەزەڭنىڭ ولشەمىمەن قاراعاندا از قارجى ەمەس. ءبىراق ەڭ باستىسى — ەلدىڭ ىنتىماعىنىڭ، كىشىم اپانىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ قانداي بولعانىن كورسەتەتىن ايرىقشا مىسال.

ول كەزدە وسىنداي ۇلەس قوسقان اۋىل وداق كولەمىندە سيرەك ەدى. بۇل جەتىستىك اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى دەسەك تە، شاعىن اۋىلدى وسىنداي بيىككە كوتەرگەن تۇلعا — كىشىم اپا ەكەنىن اتاپ وتپەۋ ادىلەتسىز بولار ەدى.

ءيا، وتكەندى تارازىلاي بەرسەك، ايتىلار اڭگىمە، شەرتىلەر سىر جەتكىلىكتى. سونداي ەستەلىكتىڭ ءبىر پاراسى بىلاي ورىلەدى: سوعىس جىلدارىنىڭ بىرىندە مۇقاش دەگەن قويشىنىڭ قوراسىنا قاسقىر ءتۇسىپ، قويلارىن قىرىپ كەتەدى. ارينە، ول كەزدە بۇل وتە اۋىر قىلمىس سانالاتىن. ءتىپتى، سونىڭ كەسىرىنەن يتجەككەنگە ايدالىپ كەتۋى دە ابدەن مۇمكىن ەدى.

جانىن قويارعا جەر تاپپاعان مۇقاش جىلاپ-ەڭىرەپ كىشىم اپانىڭ الدىنا كەلىپ، جاعدايدى باياندايدى. ارينە، تالقىسى اۋىر جاعداي اپانىڭ باسىن قاتتى قاتىرادى. بەلگىلەنگەن تارتىپكە باعىنسا، اۋىلدىڭ ءبىر ازاماتىنىڭ ءومىرى ويران بولعالى تۇر.

جاسىرىپ قالۋعا سۇقتانعان سۇق كوزدەر جان-جاعىنان انتالاپ جول بەرمەيدى. اقىرى اۋىلداعى مالشىلاردى ءبىر جەرگە جيناعان كىشىم اپا ءاربىر شوپانعا كەلگەن شىعىمدى ءبولىپ بەرەدى دە، مۇقاشتى جازادان امان الىپ قالادى.

ءيا، ومىردە قاراقان باسىنىڭ قامىن ويلامايتىن ادامدار بولادى. ءبىراق ولار ونى جەكە باسىنىڭ باقىتى ءۇشىن ىستەمەيدى، قايتا قاۋىمنىڭ بەرەكەسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قولعا الادى. بۇل – كىشىم اپامىزدىڭ ەلگە قامقور بولعان ۇلىلىعىنىڭ ءبىر عانا كورىنىسى.

سول شاعىن اۋىلدا كىشىم اپانىڭ تاربيەسىن كورىپ وسكەندەر كەيىن ءوز ەلىنە سىيلى ازاماتتار بولىپ شىقتى. سول قاتاردا اۋىلداستارىنىڭ ماقتانىشى بولعان، ەلگە تانىمال سەرىك ءابدىمالىنوۆ، ەربولعان قارىسباەۆ، وقاس سەكەنوۆ، قالتاي توققۇلوۆ، قانتاي ابدىكارىموۆا، دۇبەك دۇيسەنوۆ، ءالىمباي يسلامجانوۆ، ءالىمعازى رايىمبەكوۆ، ورازبەك احمەتوۆ، دوسىمبەك جاقسىلىقوۆ، ءامىرباي رىسقۇلوۆ جانە تاعى باسقا ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرىن ماقتانىشپەن اتاۋعا بولادى.

ولاردىڭ ءبىرازى ومىردە جوق. دەسە دە، اپامىزدى ەلى مەن جۇرتى، قامقورلىعىن كورگەن جانداردىڭ ۇرپاقتارى ماڭگى ەسىنەن شىعارمايدى.

البەتتە، ءار ادامنىڭ قوعامدا، ءوزى ەڭبەك ەتكەن ۇجىمدا بەلگىلى ءبىر ءرولى بولادى. ول ءرول – ونىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتى. ۇجىمدا مەيلى بريگادير، نە ينجەنەر، ۇستا، نە ۇستاز، باسشى، نە بۇقارا بولسىن — ءوز ءرولىن باسقالار سۇيسىنەتىندەي ەتىپ ورىنداعاندا عانا ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەنەدى.

راسىندا، ومىردە قولىنا ازىراق بيلىك تيسە، جەر-سۋعا سيماي كەتەتىن ادامدار بولادى. ءبىراق، كىشىم اپا قولىنداعى بيلىگىن ءوزىنىڭ جەكە باسىنىڭ قاجەتتىلىگىنە جۇمساماعان جان.

وسى تۇستا اپامىزدىڭ قىزى سارا ادامبەكوۆانىڭ ەستەلىك ءسوزى ەرىكسىز ويلاندىرادى:

– بالا كۇنىمدە اپاممەن بىرگە قوناققا باراتىنمىن. بالامىن عوي. مەن باسشىلاردىڭ، جاعدايى جاقسى، اۋقاتتى وتباسىلارىنىڭ ۇيىنە بارۋعا قىزىعاتىنمىن. ءبىراق اپام اۋىلداعى تۇرمىسى ناشار، جوق-جىتىك ۇيلەرگە ءجيى باراتىن. ولاردىڭ داستارحانى جۇتاڭ، جاعدايى ناشار بولاتىندىقتان كول-كوسىر داستارقان جايۋعا شامالارى كەلمەيتىن. ءبىر قىزىعى – اپام سول بارعان ۇيىنە ءبىر جاقسىلىق جاساپ قايتۋشى ەدى. ءقازىر ويلاسام، اپام قوناققا ەمەس، جاعدايى ناشار ۇيلەردىڭ بەلگىلى ءبىر قاجەتتىلىگىن شەشىپ بەرۋ ءۇشىن سول وتباسىلارعا ادەيىلەپ بارادى ەكەن-اۋ، – دەيدى ول ءسوزىن تۇيىندەپ.

راس، بۇل بۇگىنگى ءقادىر مەن قاسيەتتى ماتەريالدىق جاعدايمەن ولشەيتىندەرگە ۇلگى بولار ۇلىلىق ەمەس پە؟!

بۇل ايتىلعانداردىڭ ءبارى كىشىم اپا ومىرىنەن جيىپ-تەرگەن ەستەلىكتەر. ول وتكەن كۇننىڭ ەنشىسىندە قالسا دا، بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ سانالى تۇردە قابىلداۋىنا تاتيتىن ۇلى قاسيەتتەر.

ونى جوققا شىعارا المايمىز. سوندىقتان دا اپانىڭ ەسىمى بۇگىن دە قۇرمەتپەن اتالىپ، جۇرتقا ۇلگى بولىپ كەلەدى.

ونىڭ دالەلى رەتىندە ەڭبەكشىقازاق اۋىلىنداعى اۋىلداستاردى ىنتىماققا، جاستاردى يماندىلىققا باعىتتاۋدىڭ بەلگىسى سانالاتىن «كىشىم اپا مەشىتى» مەن وتكەن-كەتكەننىڭ كوڭىلىنە كوپ وي سالاتىن كىشىم اپا اتىنداعى كوشە بار ەكەنىن ايتۋعا بولادى.

مەشىتكە كەلگەن جاماعات قاسيەتتى ۇيدەن كوكەيىنە ادالدىقتى، ادامدىقتى، ىزگىلىكتى ءتۇيىپ اتتانسا، اپا اتىنداعى كوشەنى كەسىپ وتكەندەر ارۋاعىنا ءتاۋ ەتىپ، ايەل-انالارىمىزدىڭ ەرلىك-جىگەرىنە ءتانتى بولادى.

وسى تۇستا ايتا كەتۋ كەرەك شىعار: كىشىم اپا مەشىتىنىڭ بوي كوتەرۋىنىڭ دە قىزىقتى تاريحى بار. بۇل ءۇي كەزىندە كىشىم اپانىڭ قارا شاڭىراعى بولعان. الايدا ونى تۇرعىزعان اپانىڭ كۇيەۋ بالاسى، جەتىسۋ وڭىرىندەگى ءباسپاسوزدىڭ وركەندەۋىنە ءبىر كىسىدەي ەڭبەك سىڭىرگەن ەدىل تۇكەنوۆ اعامىز ەكەندىگىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلە بەرمەيدى.

قازاق سالتىندا كۇيەۋ بالانىڭ ورنى بولەك دەسەك تە، كىشىم اپانىڭ ۇلىنداي بولعان ەدىل اعامىز ءوزىنىڭ اناسىنا دەگەن ازاماتتىق بورىشىن وسىلاي ورىنداعان جان.

الايدا، كىشىم اپا قايتىس بولارىندا اۋىل باسشىلارىنا:

«وسى ءۇيدى جاعدايى ناشار، قيىنشىلىعى بار ادامدارعا بەرىڭدەر»، – دەپ وسيەت ەتەدى.

اپا وسيەتى بويىنشا ولار كىشىم اپانىڭ ءۇيىن وتان سوعىسىنان مۇگەدەك بولىپ ورالعان اۋىلداستاردىڭ بىرىنە بەرەدى.

الايدا، توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنداعى قيىن-قىستاۋ شاقتا بۇل ءۇي الدەكىمدەرگە 500 دوللارعا ساتىلىپ كەتەدى.

مۇنى ەستىگەن اپا ارۋاعىن ۇلىقتاعان نەمەرەلەرى — ەدىل مەن سارانىڭ ۇلدارى اندريان مەن ەركىن ءۇيدى ساتىپ العان كاسىپكەرگە سۇراعانىن بەرىپ، قايتا قايتارىپ الادى. كەيىن ءۇيدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ، مەشىتكە اينالدىرادى.

مەشىت قۇرىلىسىنا بۇكىل اۋىل ازاماتتارى ءوز ەركىمەن ەڭبەك ەتتى. وسىنىڭ ءوزى-اق اپامىزعا دەگەن اۋىلداستارىنىڭ قۇرمەتى ەدى.

سول جۇمىستار بارىسىندا ەدىل اعامىزدىڭ ۇلكەن قىزى مۇڭسىز ءبىر اي بويى جۇمىسشىلاردىڭ تاماعىن جاساپ، باسقا جۇمىستارعا قولعابىس ەتىپ، كوپ ەڭبەك ەتسە، سول قاتاردا كەلىنى روزا، قىزى بوتاگوز، كۇيەۋ بالاسى نۇرلان دا ىنتا-ىقىلاسىمەن اللا ءۇيىنىڭ قاز تۇرۋىنا تەر توكتى.

اۋىلداستاردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا مەشىتكە اپامىزدىڭ اتى بەرىلەدى. بۇل قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ دا قولداۋىنا يە بولادى.

ءبىر قىزىعى، ەلىمىزدە انالارىمىزدىڭ اتىنداعى مەشىت ساناۋلى عانا. ولار — ايشا ءبيبى اپامىز سياقتى تاريحقا بەلگىلى انالارىمىزدىڭ قۇرمەتىنە بەرىلگەن مەشىتتەر.

دەسە دە، سول قاتاردا كىشىم اپا اتىنا مەشىت بەرىلۋى ول كىسىنىڭ سول قاسيەتتى انالاردىڭ جالعاسى بولعانىن بىلدىرسە كەرەك. سونداي-اق، اۋىلداستاردىڭ قولداۋىمەن اۋىلداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ ءبىرى كىشىم اپا اتىن ەنشىلەدى. ەل قۇرمەتى دەگەن وسى. ادام بالاسى ءۇشىن بۇدان وتكەن باقىت بار ما؟

ارينە، بۇگىندە قولدا بارىندا قالتاسىنداعى قارجىسىن سۋشا ساپىرىپ، اتاسىن اۋليە ەتىپ جۇرگەندەر جوق ەمەس. ءبىراق ءبارىبىر جۇرت مويىنداماعان شىندىقتىڭ عۇمىرى ۇزاق بولمايدى ەكەن.

كەرىسىنشە، كىشىم اپامىزدى ىقىلاسىن سەزىنگەن جۇرت، كومەگىن كورگەن كوپشىلىك ول كىسىنى جوق-جىتىككە پانا بولعان كەڭپەيىلدىلىگىمەن، قاراپايىم اۋىلدى ايداي الەمگە تانىتقان ەڭبەكقورلىعىمەن، ءبىر قاۋىم ەلدىڭ تومەندەتىپ ايتساق — تىزگىن ۇستار ۇلكەنى، اسىرىپ ايتساق – ءسوز ۇستار ءبيى بولعان دانالىعىمەن ءجيى ەسكە الادى.

2013 جىلى 110 جاسقا تولعان اپامىزدىڭ بىرگە وسكەن قۇربى-قۇرداستارى، ءتىپتى ءتىرى بولماسا دا، ولاردىڭ بالالارى مەن نەمەرەلەرى اپا داڭقىن اسقاقتاتىپ وتىرعانى – وسى ويىمىزدى دالەلدەي تۇسەدى. سونىڭ ءبىرى – وتكەندە ەڭبەكشىقازاق اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتە وتكەن كىشىم اپانىڭ 110 جىلدىعىنا ارنالعان كەزدەسۋ.

ۇنەگەلى شارانى سول مەكتەپتىڭ ءمۇعالىمى جۇماي ورىنباەۆا كوپ قاجىرمەن ۇيىمداستىرعان ەدى. سول كۇنگى كەزدەسۋگە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تايلى-تاياعى قالماي جينالدى.

سول قاتاردا اپامىزدىڭ كوزىن كورىپ، تاربيەسىن العان ءالىمعازى رايىمبەكوۆ، ارداگەر جۋرناليست ءالى سقاباەۆ، اۋدان مەن اۋىل اقساقالدارى اپامىزدىڭ ءومىرى مەن ەرلىگى جايلى ەستەلىكتەر ايتتى.

مەكتەپ وقۋشىلارى اننەن شاشۋ شاشىپ، بي بيلەپ، اپا داڭقىن اسقاقتاتتى. بۇل – اپامىزدىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ بەتاشارى ىسپەتتى يگى شارا بولدى.

الداعى ۋاقىتتا اۋىل تۇرعىندارى اپامىزدىڭ اتىنان سپورتتىق سايىستار، ءتۇرلى مادەني-رۋحاني شارالار، مەكتەپ ۇجىمى تاربيە ساعاتتارى مەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەلىن سۇيگەن ادامدى ەلىنىڭ ارداقتاۋى وسىنداي-اق بولار.

ءتۇيىن

ەلدىكتىڭ ەرەن بەلگىسى رەتىندە ءبىز جەلتوقسانشىلاردى – ەرلىكتىڭ، ۇلى وتان سوعىسى مەن اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىن – باتىرلىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە دارىپتەۋدى داستۇرگە اينالدىردىق. بۇعان قارسىلىعىم جوق: ەرلىك – ماداقتالۋى، باتىرلىق – دارىپتەلۋى كەرەك.

ءبىراق ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىندا قازاقستان جەرىندە تىرشىلىك ەتكەن ءاربىر ادامنىڭ ۇلەسى بولعانىن قالايشا ەستەن شىعارامىز؟

ايتالىق، مالشى – مالىن باعىپ، جۇمىسشى – تەحنيكا مەڭگەرىپ، ءمۇعالىم – بالا وقىتىپ دەگەندەي، ءار سالا ماماندارى دا تاۋەلسىزدىك ءۇشىن تەر توگىپ، ەڭبەك ەتپەدى مە؟

ءيا، ادىلدىك جولى – حاقتىق.

جاراتۋشى يە ءار پەندەسىن ەرەكشە مەيىرىممەن جاراتىپ، وعان ءوزىن-ءوزى تانۋدىڭ جولىن نۇسقاعان. وسى تۇرعىدان كەلگەندە، كىشىم اپامىزعا تاعدىر ەلدىڭ جۇرەگىنە جول تارتاتىن باتىلدىق پەن قايسارلىقتى، باۋىرمالدىق پەن جىلى پەيىلدى سىيلاپتى.

سونى كوتەرە العان، كوڭىلىنە سىيدىرا بىلگەن اپامىز بۇگىن دە تۋعان ەلىنىڭ، وسكەن ورتاسىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنۋدە.

قاجەت انداس

“Q-andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

دەرەككوز: “جەتىسۋ” گازەتى، 2013، №11، بەيس

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 15
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz