Jetisu oblysy, Kóksu audany, Jarlyózek auylyna ornalasqan. 1967 jyly Oktyabrь auylynan (qazirgi Jarlyózek) aqsaqaly Baijúmanov Abdiqadir aqsaqaldyń aituy boiynsha, 1900 jyldary Soltanbai batyr jerlengen jerde jartylai qúlaǵan úlken kúmbez túrǵan. «Osy kúmbez shamaly úsh ǵasyr búryn salynǵan» deidi aqsaqal. Jergilikti ólketanushy Saǵynai Ómirzaqov «Bizdiń auyl osyndai» kitabynda osyndai derek keltirilgen.
Soltanbai Jádigerúly HVII ǵasyrdyń sońy HVIII ǵasyrdyń ortasynda ómir súrgen. Jalaiyr taipasynyń Myrza ruynan. Áulie, kóripkeldik qasieti bolǵan. Baqtybai aqynnyń «Jelqobyz» /1987j/ jinaǵynda jonǵar shapqynshylyǵy kezinde Soltanbai batyrdyń Jáinaq batyrmen qatar qol bastap qarsy shaiqastarǵa qatysyp, erlik kórsetkeni turaly jazylǵan. Aqyn Sara da Soltanbai batyrdyń erlikterin jyrǵa qosqan. Áulie batyr Jarlyózek ózenniń on jaq betinde jerlengen. 1991 jyly Jarlyózek ózenniń jaǵasyndaǵy Soltanbai batyrdyń basyna úrpaqtary eskertkish ornatyp, tuǵanyna 300 jyl toluyna bailanysty as berildi. Soltanbai batyrdyń úrpaqtary qazir Jarlyózek auyldyq okruginde túryp jatyr.
Soltanbai batyrdyń áli batyrlyǵy belgili bolmaǵan jas kezinde, el júrty úshin basyn qauip-qaterge tikken bir oqiǵa: Byjy ózeniniń batys jaǵynda sol zamanda «Sasyq» degen jerde úlken kól bolypty (qazir sol kóldiń orny áli belgili, oipańdau bolyp jatyr) Kóldiń ainalasy qalyń qamys, jynys toǵai eken, ishinde qaban, shoshqa, jabaiy ańdar, úirek-qaz bolady eken. Kóldiń ainalasyna qalyń el qonyp, malyn jailap ań-qúsyn aulap kúnin kóripti. Sodan bir kúnderi sol kólde bir úlken qara – qasqa ayu paida bolypty. Sol ayu kóldiń ainalasynda otyrǵan eldiń malyna shauyp, kún kórsetpeidi eken. Adamdarǵa da shauyp, biraz adam shyǵyn bolypty.

Eldiń ábden mazasyn alyp mezi qylypty. Sol ayudy aulauǵa Soltanbai batyr daiyndalyp, uaqyty kelgende ayudy óltiruge jalǵyz attanypty. Óziniń denesin eki ayaǵyn tizeden joǵary qalyń qyl arqanmen orap, ayudyń tyrnaǵy batpasyn dep, sodan ayudy ańdyp júrip, bir dáu ógizdi jaryp jegeli jatqan jerinde ústinen túsipti. Ayu da kelgen adamdy kórip, jemtigin tastap, batyrǵa qarsy júripti. Soltanbai batyr beline qanjaryn bailap qolyna shoqparyn ústap, ayuǵa qarsy shyǵypty. Sodan ekeui ústasa ketken kezde, batyr ebin tauyp, ayudyń basyna shoqparymen úrady, ayu esengirep qalǵan kezde, qanjarmen ayudyń qarnyn jaryp tastapty. Sóitip dáu qara-qasqa ayudy jalǵyz ózi soǵyp alypty. Búl oqiǵa bútkil elge taralyp, jas jigit Soltanbai, «Soltanbai batyr» atanypty. Al álgi ayudyń terisiniń kólemi, bir qazaq úidiń ornyndai jerdi alypty deidi ańyzda.
Birde Soltanbai batyr, qasynda bir adam bar, ekeui salt atpen «Toqsannyń dalasynda» kele jatypty. Sol mańda bir baidyń birneshe kele túieleri jaiylyp júripti, sol túielerdiń ishinde adamdarǵa shabatyn dáu bura júripti. Kele jatqan eki atty adamdy kórip, qútyrǵan bura qarsy shauypty. Soltanbai batyrdyń qasyndaǵy adam búl buranyń adamǵa shabatynyn estigen eken, sodan batyrǵa búl Pálenbai degen baidyń qútyrǵan burasy talai adamdy shainap tastaǵan, búdan qashyp qútylmasaq bizdi de jazym qylady depti. Ekeuiniń de qolynda qamshydan basqa qarulary joq eken. Sonda Soltanbai batyr, myna buranyń túri jaman eken ekeuimizdi jazym qylar, sen qashyp qútyl men burany ainaldyra túraiyn dep buradan qasha shabady. (bura shapqanda jylqydan ozady). Sodan bura batyrdy kuyp jetip, auzyn batyrǵa sala bastaǵan kezde Soltanbai batyr burany qúlaq – shekeden júdyryǵy men bir úrady. Sodan bura ekpinimen omaqasa qúlaidy. Batyr ainalyp qaityp buraǵa kelse, bura sespei qatyp qalypty.
Arada byraz uaqyt ótken soń álgi joldasy jaqyn auyldan qarulanǵan adamdardy alyp kelse, bura ólip jatyr qasynda Soltanbai batyr otyr eken. Búl oqiǵa buranyn iesine jetip, ol Bai bále quǵan bir adam eken. Buramdy qasaqana shoqparmen úryp óltirdi, jalańash qolmen burany úryp óltirdi degenge senbei, Bilerge aryzdanyp, biraz shu bolypty. Batyrdyń burany qolmen úryp óltirgenin kórgen adam joq. Sonda batyr oilanyp bilerge: «Senbeseńder eldi jinandar, myna bai osy ólgen buradai taǵy bir burasyn alyp kelsin, men qalai úrǵanymdy kórsetemin», – depti. Sodan bai dáu atan túiesin alyp kelipti. Batyr túryp: «Men burany bylai úryp qúlattym», – dep atan túieni júdyryǵymen qúlaq-shekeden bir úrypty. Atan túie sespei qatypty. Halyq shuyldap, «Batyrdiki shyndyq» dep túryp alypty. Sodan biler aqyldasyp: «Sen Bai Soltanbai batyrǵa jala japtyń», – dep at-shapan aiybyn tóletipti.
Qajet ANDAS
Derekkóz: «Ótkeni eren, keleshegi kenen ERKIN» kitabynan alyndy.











