جەتىسۋ وبلىسى، كوكسۋ اۋدانى، جارلىوزەك اۋىلىنا ورنالاسقان. 1967 جىلى وكتيابر اۋىلىنان (قازىرگى جارلىوزەك) اقساقالى بايجۇمانوۆ ابدىقادىر اقساقالدىڭ ايتۋى بويىنشا، 1900 جىلدارى سولتانباي باتىر جەرلەنگەن جەردە جارتىلاي قۇلاعان ۇلكەن كۇمبەز تۇرعان. «وسى كۇمبەز شامالى ءۇش عاسىر بۇرىن سالىنعان» دەيدى اقساقال. جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى ساعىناي ومىرزاقوۆ «ءبىزدىڭ اۋىل وسىنداي» كىتابىندا وسىنداي دەرەك كەلتىرىلگەن.
سولتانباي جادىگەرۇلى ءحVىى عاسىردىڭ سوڭى ءحVىىى عاسىردىڭ ورتاسىندا ءومىر سۇرگەن. جالايىر تايپاسىنىڭ مىرزا رۋىنان. اۋليە، كورىپكەلدىك قاسيەتى بولعان. باقتىباي اقىننىڭ «جەلقوبىز» /1987ج/ جيناعىندا جونعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە سولتانباي باتىردىڭ جايناق باتىرمەن قاتار قول باستاپ قارسى شايقاستارعا قاتىسىپ، ەرلىك كورسەتكەنى تۋرالى جازىلعان. اقىن سارا دا سولتانباي باتىردىڭ ەرلىكتەرىن جىرعا قوسقان. اۋليە باتىر جارلىوزەك وزەننىڭ ون جاق بەتىندە جەرلەنگەن. 1991 جىلى جارلىوزەك وزەننىڭ جاعاسىنداعى سولتانباي باتىردىڭ باسىنا ۇرپاقتارى ەسكەرتكىش ورناتىپ، تۋعانىنا 300 جىل تولۋىنا بايلانىستى اس بەرىلدى. سولتانباي باتىردىڭ ۇرپاقتارى قازىر جارلىوزەك اۋىلدىق وكرۋگىندە تۇرىپ جاتىر.
سولتانباي باتىردىڭ ءالى باتىرلىعى بەلگىلى بولماعان جاس كەزىندە، ەل جۇرتى ءۇشىن باسىن قاۋىپ-قاتەرگە تىككەن ءبىر وقيعا: بىجى وزەنىنىڭ باتىس جاعىندا سول زاماندا «ساسىق» دەگەن جەردە ۇلكەن كول بولىپتى (قازىر سول كولدىڭ ورنى ءالى بەلگىلى، ويپاڭداۋ بولىپ جاتىر) كولدىڭ اينالاسى قالىڭ قامىس، جىنىس توعاي ەكەن، ىشىندە قابان، شوشقا، جابايى اڭدار، ۇيرەك-قاز بولادى ەكەن. كولدىڭ اينالاسىنا قالىڭ ەل قونىپ، مالىن جايلاپ اڭ-قۇسىن اۋلاپ كۇنىن كورىپتى. سودان ءبىر كۇندەرى سول كولدە ءبىر ۇلكەن قارا – قاسقا ايۋ پايدا بولىپتى. سول ايۋ كولدىڭ اينالاسىندا وتىرعان ەلدىڭ مالىنا شاۋىپ، كۇن كورسەتپەيدى ەكەن. ادامدارعا دا شاۋىپ، ءبىراز ادام شىعىن بولىپتى.
ەلدىڭ ابدەن مازاسىن الىپ مەزى قىلىپتى. سول ايۋدى اۋلاۋعا سولتانباي باتىر دايىندالىپ، ۋاقىتى كەلگەندە ايۋدى ولتىرۋگە جالعىز اتتانىپتى. ءوزىنىڭ دەنەسىن ەكى اياعىن تىزەدەن جوعارى قالىڭ قىل ارقانمەن وراپ، ايۋدىڭ تىرناعى باتپاسىن دەپ، سودان ايۋدى اڭدىپ ءجۇرىپ، ءبىر ءداۋ وگىزدى جارىپ جەگەلى جاتقان جەرىندە ۇستىنەن ءتۇسىپتى. ايۋ دا كەلگەن ادامدى كورىپ، جەمتىگىن تاستاپ، باتىرعا قارسى ءجۇرىپتى. سولتانباي باتىر بەلىنە قانجارىن بايلاپ قولىنا شوقپارىن ۇستاپ، ايۋعا قارسى شىعىپتى. سودان ەكەۋى ۇستاسا كەتكەن كەزدە، باتىر ەبىن تاۋىپ، ايۋدىڭ باسىنا شوقپارىمەن ۇرادى، ايۋ ەسەنگىرەپ قالعان كەزدە، قانجارمەن ايۋدىڭ قارنىن جارىپ تاستاپتى. ءسويتىپ ءداۋ قارا-قاسقا ايۋدى جالعىز ءوزى سوعىپ الىپتى. بۇل وقيعا بۇتكىل ەلگە تارالىپ، جاس جىگىت سولتانباي، «سولتانباي باتىر» اتانىپتى. ال الگى ايۋدىڭ تەرىسىنىڭ كولەمى، ءبىر قازاق ءۇيدىڭ ورنىنداي جەردى الىپتى دەيدى اڭىزدا.
بىردە سولتانباي باتىر، قاسىندا ءبىر ادام بار، ەكەۋى سالت اتپەن «توقساننىڭ دالاسىندا» كەلە جاتىپتى. سول ماڭدا ءبىر بايدىڭ بىرنەشە كەلە تۇيەلەرى جايىلىپ ءجۇرىپتى، سول تۇيەلەردىڭ ىشىندە ادامدارعا شاباتىن ءداۋ بۋرا ءجۇرىپتى. كەلە جاتقان ەكى اتتى ادامدى كورىپ، قۇتىرعان بۋرا قارسى شاۋىپتى. سولتانباي باتىردىڭ قاسىنداعى ادام بۇل بۋرانىڭ ادامعا شاباتىنىن ەستىگەن ەكەن، سودان باتىرعا بۇل پالەنباي دەگەن بايدىڭ قۇتىرعان بۋراسى تالاي ادامدى شايناپ تاستاعان، بۇدان قاشىپ قۇتىلماساق ءبىزدى دە جازىم قىلادى دەپتى. ەكەۋىنىڭ دە قولىندا قامشىدان باسقا قارۋلارى جوق ەكەن. سوندا سولتانباي باتىر، مىنا بۋرانىڭ ءتۇرى جامان ەكەن ەكەۋىمىزدى جازىم قىلار، سەن قاشىپ قۇتىل مەن بۋرانى اينالدىرا تۇرايىن دەپ بۋرادان قاشا شابادى. (بۋرا شاپقاندا جىلقىدان وزادى). سودان بۋرا باتىردى كۋىپ جەتىپ، اۋزىن باتىرعا سالا باستاعان كەزدە سولتانباي باتىر بۋرانى قۇلاق – شەكەدەن جۇدىرىعى مەن ءبىر ۇرادى. سودان بۋرا ەكپىنىمەن وماقاسا قۇلايدى. باتىر اينالىپ قايتىپ بۋراعا كەلسە، بۋرا سەسپەي قاتىپ قالىپتى.
ارادا بىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ الگى جولداسى جاقىن اۋىلدان قارۋلانعان ادامداردى الىپ كەلسە، بۋرا ءولىپ جاتىر قاسىندا سولتانباي باتىر وتىر ەكەن. بۇل وقيعا بۋرانىن يەسىنە جەتىپ، ول باي بالە قۋعان ءبىر ادام ەكەن. بۋرامدى قاساقانا شوقپارمەن ۇرىپ ءولتىردى، جالاڭاش قولمەن بۋرانى ۇرىپ ءولتىردى دەگەنگە سەنبەي، بيلەرگە ارىزدانىپ، ءبىراز شۋ بولىپتى. باتىردىڭ بۋرانى قولمەن ۇرىپ ولتىرگەنىن كورگەن ادام جوق. سوندا باتىر ويلانىپ بيلەرگە: «سەنبەسەڭدەر ەلدى جيناندار، مىنا باي وسى ولگەن بۋراداي تاعى ءبىر بۋراسىن الىپ كەلسىن، مەن قالاي ۇرعانىمدى كورسەتەمىن»، – دەپتى. سودان باي ءداۋ اتان تۇيەسىن الىپ كەلىپتى. باتىر تۇرىپ: «مەن بۋرانى بىلاي ۇرىپ قۇلاتتىم»، – دەپ اتان تۇيەنى جۇدىرىعىمەن قۇلاق-شەكەدەن ءبىر ۇرىپتى. اتان تۇيە سەسپەي قاتىپتى. حالىق شۋىلداپ، «باتىردىكى شىندىق» دەپ تۇرىپ الىپتى. سودان بيلەر اقىلداسىپ: «سەن باي سولتانباي باتىرعا جالا جاپتىڭ»، – دەپ ات-شاپان ايىبىن تولەتىپتى.
قاجەت انداس
دەرەككوز: «وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن» كىتابىنان الىندى.











