Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

داۋىلباي تاۋى

admin
2026/08/04
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
0
Дауылбай тауы

جەتىسۋ جەرىندەگى ءاربىر تاۋ مەن سايدىڭ، بۇلاق پەن قىستاۋدىڭ اتاۋىندا وتكەن ءداۋىردىڭ ءىزى ساقتالعان. وسىنداي تابيعي ءارى تاريحي مەكەندەردىڭ ءبىرى – تالدىقورعان قالاسى مەن ەركىن اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى داۋىلباي تاۋى. ەركىن اۋىلىنىڭ سولتۇستىگىنە قاراي، اۋەجايدىڭ جانىندا كولدەنەڭ سوزىلىپ جاتقان بۇل قارا تاۋ جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا ەجەلدەن داۋىلباي دەپ اتالادى.

داۋىلباي – جاي عانا تابيعي قىرات ەمەس. ونىڭ اينالاسىنداعى سايلار، كونە قىستاۋلار، قورىمدار، جەر-سۋ اتاۋلارى مەن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكەن اڭگىمەلەر بۇل ءوڭىردىڭ بىرنەشە تاريحي كەزەڭدى قامتيتىن مادەني كەڭىستىك ەكەنىن اڭعارتادى. تاۋدىڭ ىشكى القاپتارىندا الديار، ايىرماس، ايىربەك، جاقسىبەك جانە بەيسەن دەپ اتالاتىن سايلار كەزدەسەدى. سونىمەن قاتار مۇندا الديار قىستاۋى، بەكقوجا قىستاۋى، بەلقوجا قىستاۋى، كۇنقوجا قىستاۋى، ايقوجا قىستاۋى، احمەت قىستاۋى جانە ەسەن قىستاۋى سەكىلدى كونە جەر اتاۋلارى ساقتالعان.

جەرگىلىكتى شەجىرەلىك دەرەكتەردە داۋىلباي تاۋىنىڭ تاريحى الديار جالتىرۇلىنىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىلادى. ەل اۋزىنداعى اڭگىمەلەرگە قاراعاندا، بۇل تاۋدى الديار جالتىرۇلى رەسەي يمپەراتورى الەكساندر ءىى پاتشادان ءومىر بويى پايدالانۋعا سىيلىققا العان. الديار جالتىرۇلى ەل اراسىندا ەرلىگىمەن، شەشەندىگىمەن جانە حالىق اراسىنداعى داۋلاردى ءادىل شەشكەن بىتىمگەرلىگىمەن تانىلعان تۇلعا رەتىندە ايتىلادى. ول اۋىلداردىڭ جەر شەكاراسىن بەلگىلەۋگە، ەل اراسىنداعى كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىسقان.

الديار باتىردىڭ داۋىلباي تاۋىنىڭ ماڭىن قونىس ەتىپ، وسى وڭىردە ۇرپاق وسىرگەنى جونىندە دە دەرەكتەر بار. الديار قىستاۋى اتالعان مەكەندە ونىڭ قونىسىنىڭ ورنى بولعانى، ەسكى قۇرىلىستاردىڭ جۇرناقتارى ساقتالعانى ايتىلادى. الايدا الديار جالتىرۇلىنا جەردىڭ ناقتى قانداي جاعدايدا بەرىلگەنى تۋرالى مالىمەتتەر نەگىزىنەن اۋىزشا تاريح پەن اۋلەتتىك شەجىرەگە سۇيەنەدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى پاتشالىق رەسەي كەزەڭىندەگى مۇراعات قۇجاتتارى ارقىلى تەرەڭىرەك زەرتتەۋ قاجەت.

قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى تانىمىندا قىستاۋ اتاۋلارى جاي عانا گەوگرافيالىق بەلگى بولىپ سانالماعان. ولار بەلگىلى ءبىر اۋلەتتىڭ مەكەنىن، جايىلىمدىق اۋماعىن، شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ءتارتىبىن جانە اتادان بالاعا جالعاسقان جەر پايدالانۋ جۇيەسىن بىلدىرگەن. داۋىلباي تاۋىنىڭ قويناۋىنداعى قىستاۋلار مەن سايلاردىڭ اتاۋلارى دا وسى ءوڭىردى مەكەندەگەن ادامداردىڭ ومىرىنەن، ولاردىڭ شارۋاشىلىعى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن حابار بەرەدى.

جەرگىلىكتى شەجىرە بويىنشا، داۋىلباي تاۋىنىڭ كۇنگەي-شىعىس بولىگىن ەسبەرلى بابانىڭ ءبىر بۇتاعىنان تاراعان ەرنازار، ياعني بايمامبەت اتانىڭ ۇرپاقتارى مەكەندەگەن. تاۋدىڭ باتىسىنداعى قايراقتى جوتاسىنا دەيىنگى ارالىقتى ەسنازار، ياعني قايىپ اۋلەتى جايلاعان. جارتاستى مەن ويساز اۋماعىندا، قازىرگى ەركىن اۋىلىنىڭ توڭىرەگىندە بابانازار ۇرپاقتارى تۇرعان.

بابانازار اتادان تاراعان ساعىندىق، نۇرىم، بەكەت جانە الشىنباي ۇرپاقتارىنىڭ داۋىلباي، جارتاستى جانە قىزىلتاس ارالىعىندا، سونداي-اق قىرعىزباي، ەكىاشا، المالى مەن اشىبۇلاق ماڭىندا جەر ۇيلەرى مەن قىستاۋلارى بولعان. بۇل جەرلەردى مەكەندەگەن حالىق مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ، تابيعي جاعدايعا قاراي ماۋسىمدىق قونىس اۋىستىرىپ وتىرعان.

داۋىلباي تاۋىنىڭ سولتۇستىك جاعىنداعى سارىكول ماڭىن بابانازاردىڭ نۇرىمىنان تاراعان ۇرپاقتار كوكتەم مەن كۇز ايلارىندا قونىس ەتكەن. ال قىس تۇسكەن كەزدە ەسبەرلى ۇرپاقتارى قاراتال وزەنىنىڭ ساعاسىنا قاراي كوشىپ، قوسقۇدىق، ءۇشمولا جانە ۇشكول ماڭىن قىستاعان دەگەن دەرەك بار. بۇل مالىمەتتەر داۋىلباي وڭىرىندە قالىپتاسقان ءداستۇرلى كوشىپ-قونۋ جۇيەسىن كورسەتەدى. تاۋلى جانە قىراتتى جەرلەر كوكتەمگى ءارى كۇزگى جايىلىم رەتىندە پايدالانىلسا، وزەن ساعالارى مەن ويپاڭ القاپتار قىسقى قونىسقا قولايلى بولعان.

داۋىلباي تاۋىنىڭ تاريحى ەركىن اۋىلىنىڭ وتكەنىمەن دە تىعىز بايلانىستى. قازىرگى ەركىن اۋىلى قاراتال وزەنىنىڭ اڭعارىنا جاقىن ورنالاسقان. اۋىلدىڭ بۇرىنعى اتاۋى سىدىق نەمەسە سادىق بولعانى جونىندە مالىمەتتەر كەزدەسەدى. اۋىل توڭىرەگىندەگى كونە جەر اتاۋلارى، قىستاۋلار مەن قورىمدار بۇل اۋماقتا حالىقتىڭ ەرتەدەن قونىستانعانىن بايقاتادى. وسى تۇرعىدان العاندا، داۋىلباي تاۋى، ەركىن اۋىلى، قاراتال اڭعارى جانە اينالاداعى ەسكى قونىستار ءبىر-بىرىنەن بولەك قاراستىرىلمايتىن تۇتاس تاريحي-گەوگرافيالىق كەڭىستىك قۇرايدى.

داۋىلباي اتاۋىنىڭ تاريحي ماڭىزىن تاۋعا جاقىن ورنالاسقان ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر دە ايقىنداي تۇسەدى. تالدىقورعان اۋەجايىنىڭ ماڭىنداعى داۋىلباي قورىمىندا ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، ەرتە تەمىر داۋىرىنە جاتاتىن ءىرى قورعان انىقتالعان. قورعاننىڭ بيىكتىگى 3،4 مەترگە، ديامەترى شامامەن 40 مەترگە جەتكەن. ونىڭ اينالاسى ورمەن قورشالعان. زەرتتەۋشىلەر مۇنداي ءىرى قورعاندارعا سول داۋىردەگى قوعامنىڭ بەدەلدى وكىلدەرى جەرلەنۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

قازبا جۇمىستارى كەزىندە بەس مەترگە جۋىق تەرەڭدىكتەن ەكى قابىر ورنى تابىلعان. قورعاننىڭ بۇرىن بىرنەشە رەت تونالعانىنا قاراماستان، ارحەولوگتار ەر ادامنىڭ سۇيەك قالدىقتارىن، كەراميكالىق ىدىستاردى، مال سۇيەكتەرىن، اعاش قىنابى ساقتالعان اكيناك-سەمسەردى، قولا قورامساق ىلگەگىن، وقشانتاي، ينە جانە التىن اشەكەي بۇيىمداردى انىقتاعان. التىن زاتتاردىڭ اراسىندا بەلدىك ىلمەشەگى، تۇتىكشە جانە مىسىق تۇقىمداس اڭ بەينەسىندەگى ايىلباستار بولعان.

ەرەكشە ولجالاردىڭ ءبىرى – جىلان نەمەسە ايداھار بەينەسى سالىنعان سۇيەك قاپسىرما. مۇنداي بەينەلەر ەجەلگى ادامداردىڭ دۇنيەتانىمى مەن نانىم-سەنىمىندە ەرەكشە ماعىناعا يە بولعان. ماماندار داۋىلباي قورعانىن شامامەن ەكى مىڭ جىل بۇرىن جەتىسۋ اۋماعىن مەكەندەگەن ەجەلگى تايپالاردىڭ مادەنيەتىمەن بايلانىستىرادى. بۇل ارحەولوگيالىق ولجالار داۋىلباي اۋماعىنىڭ تاريحى XIX عاسىرداعى الديار باتىر كەزەڭىمەن عانا شەكتەلمەيتىنىن دالەلدەيدى. اتالعان ءوڭىردىڭ ادامزات بالاسى ەرتە تەمىر داۋىرىنەن بەرى مەكەندەگەن كونە مادەني كەڭىستىك بولۋى ابدەن مۇمكىن.

داۋىلباي تاۋىنىڭ قاسيەتى بەلگىلى ءبىر ءدىني نىسانمەن عانا ولشەنبەيدى. ونىڭ نەگىزگى قۇندىلىعى – تابيعي لاندشافتتىڭ، ارحەولوگيالىق مۇرانىڭ، تاريحي تۇلعالار ءومىرىنىڭ، كونە قىستاۋلار مەن اۋلەتتىك شەجىرەنىڭ ءبىر كەڭىستىكتە توعىسۋىندا. مۇندا ەجەلگى قورعاندار، تاريحي قونىستار، ۇرپاق ەسىمدەرىمەن اتالعان سايلار مەن قىستاۋلار جانە ەل جادىندا ساقتالعان اڭىز-اڭگىمەلەر بار.

سوندىقتان داۋىلباي تاۋىن جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريحي-مادەني جانە قاسيەتتى لاندشافت رەتىندە كەشەندى زەرتتەۋدىڭ ماڭىزى زور. الداعى ۋاقىتتا تاۋدىڭ اينالاسىنداعى كونە قىستاۋلاردى كارتاعا ءتۇسىرىپ، ساقتالعان قۇرىلىس ورىندارىن فوتو جانە بەينەجازباعا تىركەۋ قاجەت. جەرگىلىكتى قاريالاردىڭ ەستەلىكتەرى مەن اۋلەتتىك شەجىرەلەرىن جيناپ، ولاردى مۇراعات قۇجاتتارىمەن سالىستىرۋ دا ماڭىزدى.

ەندىگى كەزەكتە، داۋىلباي قورىمدارى مەن باسقا دا ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ شەكاراسى بەلگىلەنىپ، ولاردى توناۋدان، قۇرىلىس پەن شارۋاشىلىق جۇمىستارىنىڭ اسەرىنەن قورعاۋ شارالارى كۇشەيتىلۋى ءتيىس.

داۋىلباي تاۋى – عاسىرلار بويعى تاريحي جادتى ساقتاپ تۇرعان ءۇنسىز كۋا. ونىڭ سايلارى مەن قىستاۋلارى، قورعاندارى مەن جەر اتاۋلارى تۋعان ولكەنىڭ تاريحىن بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزەتىن قۇندى مۇرا. وسىنداي جەرلەردى تانىپ، زەرتتەپ، ناسيحاتتاپ، قورعاۋ – وتكەنگە تاعزىم عانا ەمەس، كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك.

قاجەت انداس،

«Q-Andas» اقپارات اگەنتتىگى.

دەرەككوز: وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن/(تاريحي-تانىمدىق كىتاپ)

/ق. انداس/ تالدىقورعان. «وفسەت» باسپاحاناسى، 2023. – 320 بەت

ISBN 978-6017646-45-5

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 15
Қаратал алқабындағы өзендер
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قاراتال القابىنداعى وزەندەر

August 12, 2026
Қора шатқалы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

قورا شاتقالى

August 5, 2026
Мүнидың зираты
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

ءمۇنيدىڭ زيراتى

February 2, 2026
Мұзарт асуы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

مۇزارت اسۋى

December 1, 2025
Сөк сұлтан Абылайханұлы
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

سوك سۇلتان ابىلايحانۇلى

November 28, 2025
Хангелдіұлы Бейсен би
جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر

حانگەلدىۇلى بەيسەن بي

November 20, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz